Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek P. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.
Skarżący w formularzu PPF podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i trójką dzieci. Wskazał, że jego rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia żony wnioskodawcy (umowa o pracę) w wysokości 2 600 zł. Wnioskodawca obecnie jest osobą bezrobotną. Posiada dom o pow. 38 m2 (zakupiony za pomocą kredytu w banku), działkę rolną o pow. 1 ha oraz mieszkanie w R. o pow. 23 m2 (określone jako zdewastowane). Wnioskodawca posiada samochód ford transit z 2003 r. (którego stan został określony jako do kapitalnego remontu). Pojazd ten służył wnioskodawcy do prowadzenia działalności gospodarczej – usług transportowych. Obecnie działalność gospodarcza jest zawieszona. Wskazał, że ponosi następujące koszty utrzymania: kredyt za mieszkanie 800 zł., czynsz za mieszkanie, światło i woda 600 zł., czynsz za mieszkanie w R. 200 zł., przedszkole 20 zł., żłobek 200 zł., koszty żywności, leków i ubrań 5 osób 550 zł.
W dodatkowym piśmie z dnia 8 lutego 2015 r. wnioskodawca wskazał, że nie otrzymuje żadnych dopłat z tytułu posiadania nieruchomości rolnej i nie opłaca składek ubezpieczenia KRUS. Do ww. pisma wnioskodawca dołączył kopie dokumentów PIT, kserokopię zdjęcia stanu konta na 8 lutego 2016 r.
W niniejszej sprawie zważono, co następuje.
Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny.
Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należało więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie.
Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady.
W przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na taką ocenę miało wpływ przede wszystkim niepełne wykonanie przez wnioskodawcę zarządzenia z dnia 3 lutego 2016 r. i nieustosunkowanie się do wszystkich zawartych w zarządzeniu pytań dotyczących sytuacji materialnej strony. Wskazać należy w tym zakresie, że wnioskodawca nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego żony i własnego (za taki trudno przyjąć kopię zdjęcia ze strony komputerowej banku).
Należy również wskazać, że w świetle przedstawionych okoliczności wniosek strony nie może zostać uznany za wiarygodny. Wnioskodawca posiadając trójkę małych dzieci wskazał, że przeznacza na żywność ubrania i leki całej rodziny 550 zł. Trudno przyjąć to oświadczenie za wiarygodne. Z doświadczenia życiowego wynika, że nie jest to możliwe.
Sytuacja materialna strony nie może być uznana za złą, skoro strona posiada dwa mieszkania oraz nieruchomość rolną. Nie ma podstaw do przyjęcia by zaspokajanie wydatków związanych z utrzymaniem ww. nieruchomości, a zwłaszcza jednego które wnioskodawca nie wykorzystuje jako mieszkanie, miały pierwszeństwo przed wydatkami publicznoprawnymi do jakich należy zaliczyć koszty sądowe. Należy pamiętać, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjął się pogląd, zgodnie z którym posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania.
Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12).
Na marginesie należy także wskazać, że powoływana w piśmie z dnia 8 lutego 2016 r. z dnia 25 marca 2011 r. o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 106, poz. 622) nie obowiązuje w postepowaniu przed sądami administracyjnymi.
Z powyższych względów postanowiono na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.