Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek T. G. o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. 2365,07 złotych netto miesięcznie. Powyższe wynika z załączonego do wniosku zaświadczenia z zakładu pracy o uzyskiwanych dochodach z dnia 18 kwietnia 2016 r. Wnioskodawca podał, że posiada dom z 1949 r. o pow. ok. 120 m² w połowie zamieszkiwany przez rodziców oraz nieruchomość rolną o pow. 1,9102 ha, trzy budynki gospodarcze z lat 1954-55 m.in. drewnianą stodołę.
Nadto wskazał, że posiada inwentarz żywy, tj. 7 kur. Z wniosku wynika, że wnioskodawca posiada samochód, który służy mu do dojazdów do pracy w systemie zmianowym (62 km dziennie). Oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych powyżej 5000 złotych. Wnioskodawca płaci alimenty na rzecz dwóch małoletnich córek w łącznej wysokości 860 złotych miesięcznie.
Wnioskodawca wyszczególnił, że ponosi miesięcznie następujące wydatki, tj. opłatę za wodę i kanalizację 90,39 złotych, opłatę za gaz w wysokości 48,30 złotych, opłatę za energię w wysokości 95,65 złotych, wywóz odpadów w wysokości 10,00 złotych, węgiel w wysokości 230,00 złotych, podatek gruntowy 47,17 złotych, ubezpieczenie OC za dom i gospodarstwo 487 złotych rocznie - 40,50 złotych miesięcznie, ubezpieczenie za auto 493 złotych rocznie – miesięcznie 41,08 złotych, 100 przegląd /rok - miesięcznie zaś 8 złotych, leki 241 złotych. Po podsumowaniu powyższe wydatki wynoszą 852 złotych, plus alimenty w wysokości 860 złotych z opłatą pocztową w wysokości 13,90 złotych, łącznie wynoszą 1726 złotych miesięcznie.
Postanowieniem z dnia 4 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy: przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata (pkt 1), w pozostałym zakresie wniosek oddalił (pkt 2). W ocenie starszego referendarza sądowego z nadesłanego wniosku i okoliczności sprawy wynika, że skarżący nie jest w stanie ustanowić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie utrzymaniu. Ocenił, że poniesienie tego wydatku wykracza poza jego możliwości finansowe. Z tego względu przyznano prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Jednocześnie stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący jest na tyle osobą ubogą, iż jego rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają mu wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego.
Sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego wniósł skarżący domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w zakresie punktu 2 i przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym również zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu zarzucił naruszenie zasady "prawo nie działa wstecz" oraz niezasadne żądanie od skarżącego aktualnego zaświadczenia o zarobkach. Podał, że na dzień 19 sierpnia 2016 r. średnie zarobki skarżącego z ostatnich 3 miesięcy wynosiły 2152 zł netto, natomiast na dzień 26 października 2016 r. – z ostatniego miesiąca 1858 zł netto.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie sądowe zostało w niniejszej sprawie wszczęte w dniu 15 marca 2016 r., a więc po wejściu w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), które weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r.
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również w sprzeciwie pozwalają uznać, że sytuacja skarżącego uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec powyższego Sąd uznał, że zasadne jest przychylenie się do wniosku w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, bowiem dochody uzyskiwane przez skarżącego w kwocie 1858 zł (za ostatni miesiąc), przy uwzględnieniu miesięcznych kosztów ponoszonych przez skarżącego w kwocie 1726 zł, nie pozwalają na pokrycie kosztów postępowania sądowego.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił, jak w sentencji.