Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 8 lipca 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 2407/10

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] znak: [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 a ust. 2 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. - Inspektorat w L. z dnia [...] znak: [...], którą odmówiono H. H. przyznania renty rodzinnej.

W uzasadnieniu podniósł, iż wskazany jako podstawa rozstrzygnięcia art. 83 a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) zwanej dalej ustawą o s.u.s. stanowi, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach kpa, natomiast ust. 4 wskazanego przepisu wyłącza zastosowanie podanej procedury do postępowań w zakresie ustalania uprawnień do emerytur i rent oraz ich wysokości.

Po rozpoznaniu wniosku H. H. o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] znak: [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] znak: [...].

W ocenie organu wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji organu rentowego wydanej w sprawie emerytalno rentowej jest niedopuszczalny z uwagi na przepis art. 83 ust 2 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Ponadto organ stwierdził, iż postępowanie o przyznanie renty rodzinnej zostało prawomocnie zakończone, a decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] odmówiono wznowienia postępowania w sprawie ustalenia prawa do renty rodzinnej.

Decyzja z dnia [...] była przedmiotem kontroli Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w C., który wyrokiem z dnia [...] sygn. akt. [...] oddalił odwołanie natomiast Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem z dnia [...] oddalił apelację H. H. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] znak: [...] stała się przedmiotem skargi H. H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej:

1. 1) naruszenie art. 70 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.), a polegającym na bezzasadnym przyjęciu, iż ubezpieczonej nie przysługuje prawo do renty rodzinnej pomimo, iż spełnione zostały przesłanki tego uprawnienia, tj. ubezpieczona pozostawała do chwili śmierci męża w związku małżeńskim oraz wynikającej z tego wspólności małżeńskiej,
2. 2) art. 136 i 89 kpa. polegającego na braku realizacji żądania strony postępowania - wyrażonego we wniosku z dnia 11 czerwca 2010 r. o ponowne rozpoznanie sprawy - o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej celem wyjaśnienia sprawy, w tym przesłuchania ubezpieczonej na okoliczność charakteru jej pożycia małżeńskiego oraz ustalenie, ze w chwili śmierci męża miała ukończone 50 lat,
3. 3) brak wskazania w podstawie prawnej ww. decyzji przepisów prawa materialnego, a powoływanie jedynie w ogólności treści art. 138 § 1 kpa. - naruszenie zasad wydawania decyzji art. 107 kpa.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.

Art. 3 § 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa kognicję sądów administracyjnych, wskazując katalog aktów prawnych i czynności z zakresu administracji publicznej, które mogą być przedmiotem skargi. Stosownie do treści tego przepisu kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1. 1) decyzje administracyjne;
2. 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3. 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
4. 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;

1. 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
2. 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
3. 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
4. 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż nie wszystkie sprawy dotyczące relacji o charakterze administracyjnym (publicznoprawnym) zostały poddane przez ustawodawcę kognicji sądów administracyjnych. Istnieją bowiem od tej zasady wyjątki mające swoje umocowanie w przepisach rangi ustawowej.

Z treści art. 180 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego wynika, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, ale tylko wówczas, gdy przepisy szczególne dotyczące ubezpieczeń nie ustalają odmiennych zasad postępowania w tych sprawach.

Takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), która w art. 83 ust. 2 ustanawia regułę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Reguła ta znajduje zastosowanie również w odniesieniu do decyzji wydawanych (jak w niniejszej sprawie) na podstawie art. 83a ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym decyzje ostateczne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów w dniu 23 marca 2011 r. (sygn. I UZP 3/10 Lex nr 738185).

W uchwale tej SN przyjął, iż od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Podkreślić należy, że uchwale tej Sąd Najwyższy postanowił nadać moc zasady prawnej.

Wyjaśnić należy, że okoliczność, iż w art. 83a ustawy jako tryb właściwy do uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego oznacza jedynie obowiązek stosowania przy wydawaniu decyzji przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

Zdaniem Sądu, zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej Sądu w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Stwierdzić zatem należy, że brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących m.in. przyznania bądź odmowy przyznania prawa do renty rodzinnej, w zależności od tego, czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).