Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2005r., nr [...]Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał w mocy decyzję, Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2005r., stwierdzającą objęcie M. S. ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej od dnia 1 stycznia 1999r. do dnia 31 grudnia 2004r.
Wyrokiem z dnia [...] marca 2006r., w sprawie VI SA/ Wa [...]- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. S. na opisaną wyżej decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia.
W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał za trafną argumentację podaną w motywach decyzji organów obu instancji. Przyjęto w nich, że w/g danych z ewidencji skarżący rozpoczął prowadzenie tej działalności od dnia 10 sierpnia 1994 r. i zakończył ją z dniem 31 grudnia 2004 r. W okresie objętym tymi decyzjami obowiązywały kolejno: art. 8 pkt 1 lit. c i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. Nr 45, poz. 391 ze zm.) oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.). Wprowadzały one podobne unormowania dotyczące obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego i osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych, tj. stosownie do art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.
Nr 137, poz. 887 ze zm.) od dnia rozpoczęcia do zaprzestania wykonywania takiej działalności. Okres ten należy liczyć według przepisów dotyczących działalności gospodarczej, a więc od uzyskania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej do jego wykreślenia. Wcześniej, stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeń i u społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich (Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) skarżący do dnia 31 grudnia 1998 r. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności zarobkowej w zakresie produkcji i sprzedaży wkładów barkowych z uwagi na jednoczesne trudnienie na podstawie umowy o pracę w wymiarze 1/2 etatu. Informacja skarżącego o zawieszeniu z dniem 31 grudnia 1998 r. tej działalności gospodarczej do odwołania, nie miała wpływu na wynik tej sprawy.
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie zgodził się z zarzutem skarżącego, że warunkiem objęcia danej osoby i obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, a co za tym idzie - ubezpieczenia zdrowotnego – jest prowadzenie przez nią działalności gospodarczej i tylko takiej, która przynosi dochody.
Zdaniem Sądu zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej jest stanem faktycznym, a nie prawnym. Nie przewidują takiego stanu ani przepisy ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), ani poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.), ani przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 ze zm.). Pojęcie takie nie zostało również wprowadzone do ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej powoduje wykreślenie wpisu z ewidencji działalności gospodarczej (art. 88c ustawy z dnia 19 listopada 1999 r.). Skoro skarżący nie dokonał wyrejestrowania działalności z ewidencji, to znaczy, że nie zaprzestał jej prowadzenia i podlega w związku z tym obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, a co za tym idzie - ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Istotą działalności gospodarczej jest jej prowadzenie w sposób ciągły i zorganizowany na własny rachunek i ryzyko osoby prowadzącej taką działalność, która inaczej niż w przypadku stosunku pracy sama dysponuje swoim czasem przeznaczonym na wykonywanie działalności i może go wykorzystać na bezpośrednie świadczenie usług, na czynności pomocnicze, wreszcie może swój czas wykorzystać na sprawy prywatne (leczenie, sprawy rodzinne, urlop itp.).
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powołał się na takie poglądy sformułowane w wyrokach: Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 17 grudnia 2003 r. III AUa 1531/03 (OSAB 2004/1/51) i Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2003 r. III AUa 445/02 (OSA 2004/5/11) oraz w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2003 r. II UK111/03 (OSN JPUSiSP Nr 17 z 2003 r. - okładka), gdzie podkreślono, że faktyczne niewykonywanie działalności gospodarczej w czasie oczekiwania na kolejne zamówienia lub w czasie ich poszukiwania nie oznacza zaprzestania prowadzenia takiej działalności i nie powoduje uchylenia obowiązku ubezpieczenia społecznego.
Sąd nie zgodził się też z opinią skarżącego, że prowadzenie działalności gospodarczej jest równoznacznie z osiąganiem dochodów i stwierdził, że nie ma żadnej zależności między obowiązkiem ubezpieczenia, a obowiązkiem podatkowym.
M. S. zaskarżył w/w wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wniósł o uchylenie w całości wyroku i zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] października 2006r. w sprawie II GSK [...]/06 – uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasadził od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego M. S. kwotę 280 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, że w okresie objętym decyzjami organów obu instancji miały zastosowanie wymienione przepisy trzech kolejnych ustaw, które w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 i art.13 pkt4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych obejmowały obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych - od dnia rozpoczęcia do dnia zaprzestania wykonywania takiej działalności. W okresie tym obowiązywały również kolejno trzy następujące ustawy zawierające podobne unormowania: w art. 8 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.), w art. 7 ust. 2 powołanej już ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej i w art. 14 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U.
Nr 173, poz. 1807 ze zm.). Dopuszczono w nich możliwość podjęcia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę będącym osobą fizyczną dopiero po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (wg pierwszej ustawy - po zgłoszeniu działalności do takiej ewidencji). W rezultacie do stwierdzenia obowiązku objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, konieczne jest łączne spełnienie wymogów określonych tymi przepisami.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w zaskarżonym wyroku, podobnie jak w decyzjach organów obu instancji, utożsamiono wpisanie do ewidencji działalności gospodarczej daty jej rozpoczęcia z datą podjęcia takiej działalności w rozumieniu faktycznym i jej prowadzeniem, aż do dnia wykreślenia tego wpisu. Na uzasadnienie takiego poglądu podawano opisywane w orzecznictwie przykłady nieosiągania dochodów lub powstawania zakłóceń, które nie pozbawiały działalności gospodarczej cech jej wykonywania w sposób zorganizowany ciągły. Podkreślano, że wpisanie do ewidencji daty podjęcia działalności gospodarczej rodzi domniemanie prowadzenia jej, aż do dnia wykreślenia z ewidencji. W związku z tym nie badano, czy skarżący od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2004 r. rzeczywiście prowadził tę działalność.
Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdził, że nadawanie takiego znaczenia wykazanemu w ewidencji okresowi prowadzenia działalności gospodarczej, bez możliwości skorygowania tego okresu na podstawie ustaleń dokonanych w postępowaniu dowodowym, nie jest zasadne.
Zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowi tylko podstawę rozpoczęcia działalności gospodarczej w rozumieniu jej legalizacji i nie jest zdarzeniem ani czynnością utożsamianą z podjęciem takiej działalności. Z tego powodu wpisowi nadawano zawsze charakter deklaratoryjny, a nie - konstytutywny. Nie kreował on również bytu prawnego przedsiębiorcy. Określanie przez samego przedsiębiorcę daty rozpoczęcia działalności gospodarczej wpisywanej do ewidencji powodowało istnienie domniemania faktycznego, że z tą datą działalność gospodarcza została podjęta i była prowadzona aż do czasu jej wykreślenia z ewidencji. Domniemanie faktyczne ma znaczenie dowodowe i może być obalone. W takiej sytuacji ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z niego skutki prawne. Nie chodzi więc o niedopuszczalność korygowania czasokresu prowadzenia działalności gospodarczej wynikającego z wpisu do ewidencji, lecz o powiązanie takiej czynności z wynikami postępowania dowodowego.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pominęły dowody i wyjaśnienia skarżącego na poparcie jego twierdzenia, że w spornym pięcioletnim okresie nie prowadził pozarolniczej działalności gospodarczej po jej zawieszeniu z dniem 1 stycznia 1999 r. W aktach sprawy są m.in.: pismo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] maja 2005 r. informujące Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o niewykazywaniu przez skarżącego dochodów z działalności gospodarczej od 1 stycznia 1999 r. i zaświadczenie tego Naczelnika z dnia [...] maja 2005 r. potwierdzające brak dochodów skarżącego z tej działalności w latach 1999 - 2004. Ponadto jest wystąpienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] kwietnia 2005 r. informujące [...] Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia o tym, że skarżący "nie spełniał warunków do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność".
Rozpoznając sprawę ponownie, po wyżej opisanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zważył co następuje.
Stosownie do dyspozycji art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych(Dz.U.nr153,poz.1269) sądowa kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Dodatkowo wskazać należy, że rozpoznając sprawę po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z dyspozycją art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W ocenie Sądu zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organ I instancji zapadły z naruszeniem prawa, w szczególności przepisów art. 7 i 77 kpa.
Zgodnie z art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa organ administracyjny ma obowiązek podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Wskazać należy, że tylko realizując powyższe zasady organ prowadząc postępowanie administracyjne może trafnie ocenić istotne dla sprawy okoliczności faktyczne i prawidłowo rozstrzygnąć o prawach strony.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny organy bezpodstawnie odstąpiły od możliwości skorygowania okresu prowadzenia działalności gospodarczej, na podstawie ustaleń dokonanych w postępowaniu dowodowym. Zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej ma charakter deklaratoryjny, powoduje istnienie domniemania faktycznego, że z tą datą działalność gospodarcza została podjęta i była prowadzona aż do czasu wykreślenia jej z ewidencji. Domniemanie faktyczne ma znaczenie dowodowe i może być obalone, a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z niego skutki prawne.
Dla prawidłowego rozpoznania sprawy, w świetle stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy rozważyć dowody i wyjaśnienia skarżącego na poparcie jego twierdzeń, że w spornym pięcioletnim okresie nie prowadził pozarolniczej działalności gospodarczej po jej zawieszeniu z dniem 1 stycznia 1999r.
Rzeczą organu rozpoznającego sprawę ponownie będzie przeprowadzenie dowodu z pisma Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] maja 2005 r. informującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o niewykazywaniu przez skarżącego dochodów z działalności gospodarczej od 1 stycznia 1999 r. i zaświadczenie tego Naczelnika z dnia [...] maja 2005 r. potwierdzające brak dochodów skarżącego z tej działalności w latach 1999 - 2004. Ponadto z wystąpienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] kwietnia 2005 r. informującego [...] Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia o tym, że skarżący "nie spełniał warunków do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność".
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie orzekł jak w wyroku, w trybie art. 145§1pkt1 lit.c w zw. z art. 190 oraz w trybie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.).