Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Warszawie odmówił K. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Podstawą rozstrzygnięcia było uznanie, iż brak stosownej dokumentacji przedstawiającej rzeczywiste koszty utrzymania wnioskującego oraz brak wiarygodnej argumentacji wniosku o przyznanie prawa pomocy, uniemożliwił właściwą ocenę sytuacji materialnej strony, warunkującej możliwość przyznania prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OZ 311/15, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie K. G. od ww. postanowienia.
W dniu 18 czerwca 2015 r. (data nadania w UP), wpłynął do Sądu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, w którym K. G. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Wobec faktu, iż strona wniosła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, przedmiotowy wniosek rozpoznano w zakresie zmiany postanowienia z dnia 23 marca 2015 r.
Postanowieniem z dnia 28 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Warszawie odmówił zmiany postanowienia z dnia 23 marca 2015 r.
Postanowieniem z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt II OZ 840/15, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. postanowienie z dnia 28 lipca 2015 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd II instancji, w odniesieniu do argumentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że brak wyjaśnienia dotyczącego codziennych wydatków na żywność i odzież nie jest istotny dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Tego rodzaju wydatki ponosi każdy i nie mają one wpływu na ocenę sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W ocenie NSA sposób, w jaki skarżący przedstawia swój stan majątkowy i kwestionuje rozstrzygnięcia dotyczące przyznania mu prawa pomocy, nie pomaga w rozpoznaniu jego wniosku. Jednakże nawet z takich pism, jakie przedstawia skarżący można się zorientować co do jego sytuacji majątkowej, w szczególności dochodów, tym bardziej, że twierdzenia te znajdują potwierdzenie w decyzji o przyznaniu świadczeń z pomocy społecznej. W jej uzasadnieniu przyjmuje się, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,47 ha fizycznych, w tym 1,82 ha przeliczeniowych i osiąga z tego gospodarstwa dochód, obliczony według zasadach stosowanych w sprawach przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w wysokości 455 zł. Jest to oczywiście dochód szacunkowy, w zażaleniu skarżący wyjaśnia, iż jego dochód z gospodarstwa rolnego to 1.200 zł rocznie z tytułu czynszu za dzierżawę oraz 3.000 zł rocznie z tytułu tak zwanych dopłat, a więc 350 zł miesięcznie.
Przy czym z pism skarżącego wynika, że dopłaty otrzymuje dzierżawca jego gospodarstwa, on zaś ich połowę. Mimo więc niewłaściwej formy pism skarżącego można z nich zorientować się o stanie majątkowym i dochodach skarżącego. W ocenie NSA, doszło do zmiany okoliczności, które były podstawą wydania postanowienia WSA w Warszawie z dnia 23 marca 2015 r., mianowicie złożone przez skarżącego liczne pisma umożliwiają ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Sąd pierwszej instancji winien ocenić, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania i rozstrzygnąć o jego wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Wskazać należy, iż wyżej wymieniony przepis możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie warunkuje i uzależnia od zmiany okoliczności sprawy przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Sąd po wszechstronnej ocenie tych okoliczności może wydać stosowne postanowienie (zob. B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 382-383).
Z treści ponownie złożonego wniosku wynika, iż wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie pracuje, choruje na niewydolność naczyń mózgowych. Jest właścicielem domu o pow. 69 m2 z 1945 r. Posiada nieruchomość rolną o pow. 6,47 ha. Utrzymuje się z kwoty w wysokości 532 złotych (445 złotych – dochód z gospodarstwa rolnego, 87 złotych – zasiłek z GOPS [...]).
Zarządzeniem z dnia 23 czerwca 2015 r. na podstawie art. 255 p.p.s.a. zobowiązano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez podanie:
- - jakie ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu (gaz, opłaty za energię, telefon, podatek od nieruchomości itp.) należało je wyszczególnić i podać ich wysokość,
- - wysokości kwoty pieniężnej jaką przeznacza miesięcznie na codzienne utrzymanie (żywność, odzież, leki, itp.),
- - czy uzyskuje dochód z dzierżawy gospodarstwa rolnego,
- - czy otrzymuje pomoc ze strony rodziny, znajomych,
- - czy na nieruchomości rolnej prowadzi jakieś uprawy, czy też ziemia leży odłogiem.
Ponadto, zobowiązano do wyjaśnienia, z jakiego tytułu wnioskodawca otrzymuje dochód w wysokości 445 złotych, podany w formularzu wniosku PPF.
W piśmie z dnia 30 czerwca 2015 r. K. G. wskazał, że ponosi koszty utrzymania w wysokości 42 zł (gaz z butli, co drugi miesiąc), 35 zł (energia elektryczna miesięcznie), 80 zł (leki, co drugi miesiąc). Zaznaczył, że nie prowadzi kalkulacji, ile wydaje na żywność. Dochód z dzierżawy gospodarstwa rolnego wynosi 1200 zł (za cały rok). Nie otrzymuje pomocy ze strony rodziny, znajomych. Kwota 445 zł, jak twierdzi GOPS [...], jest dochodem z gospodarstwa rolnego.
W zażaleniu na postanowienie z dnia 28 lipca 2015 r. skarżący wyjaśnił, iż jego dochód z gospodarstwa rolnego to 1.200 zł rocznie z tytułu czynszu za dzierżawę oraz 3.000 zł rocznie z tytułu tak zwanych dopłat, a więc 350 zł miesięcznie. Przy czym z pism skarżącego wynika, że dopłaty otrzymuje dzierżawca jego gospodarstwa, on zaś ich połowę.
Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności, w ujęciu całościowym, a więc przy uwzględnieniu danych podanych w zażaleniu, Sąd uznał, że zachodząc podstawy do zmiany postanowienia Sądu z dnia 23 marca 2015 r. i przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W chwili obecnej wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w szczególności wydatków związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Otrzymywany dochód w wysokości 350 zł miesięcznie, jest niskim dochodem, pozwala zaliczyć niewątpliwie K. G. do kręgu osób, którym można przypisać stopień ubóstwa, warunkujący przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 165 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.