Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 2825/15 wpłynął na formularzu PPF wniosek [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowenia radcy prawnego.
Z treści nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną. Wskazał, że utrzymuje się emerytury, jednak jej wysokości nie podał. Wnioskodawca posiada dom na działce o pow. 650 m2, a także samochód o wartości 5 000 zł. Wskazał, że z uwagi na okoliczność, iż jest emerytem wszystkie wydatki muszą być skrupulatnie wyliczone. Ponosi następujące koszty utrzymania: ogrzewanie, szambo, remonty. Nie wskazał posiadania oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Z nadesłanych dodatkowych wyjaśnień w piśmie z 15 marca 2016 r., złożonych na wezwanie Sądu w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wynika, że: przybliżone koszty utrzymania to: mieszkanie 500 zł., utrzymanie własne około 1100 zł; skarżący posiada samochód osobowy peugeot 307 rocznik 2004, środki przeznaczone na wybudowanie ogrodzenia będącego przedmiotem sprawy pochodziły z oszczędności, posiada dom na nieruchomości o pow. 700 m2, nie otrzymuje pomocy od rodziny, osób trzecich i z pomocy społecznej.
Wnioskodawca dodał, że nie posiada wiedzy na temat dochodów żony gdyż nie prowadzą wspólnego gospodarstwa i nie zamieszkują wspólnie. Do wniosku dołączono kopię dokumentu PIT 40A za 2015 r. wnioskodawcy oraz cześć wyciągu z rachunku bankowego.
Postanowieniem Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 2825/15 odmówiono [...] przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw.
W sprzeciwie [...] wskazał, że nadesłał wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika wysokość emerytury. Wskazał również, że nie mieszka z żoną, nie ma kontaktu z żoną więc nie ma również wiedzy na temat jej dochodów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie wobec czego postanowienie z 27 kwietnia 2016 r. należało utrzymać w mocy.
Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawców sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Ten zakres pomocy zarezerwowany jest dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie środków na pokrycie kosztów sądowych i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku, z którego można czerpać korzyści -wynajem, sprzedaż, dzierżawa- i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim.
Podsumowując, instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oraz którym zdrowie nie pozwala na zdobycie i utrzymanie zatrudnienia. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594).
W niniejszej sprawie -jak słusznie zauważył referendarz w postanowieniu z 27 kwietnia 2016 r.- wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca w sposób niepełny wypełnił formularz oraz nieprecyzyjnie wykonał wezwanie Sądu zobowiązujące do ustosunkowania się do wszystkich zawartych w zarządzeniu pytań dotyczących sytuacji materialnej. Wskazać należy, że wnioskodawca w formularzu nie podał dochodów własnych ani żony. Dopiero na wezwanie Sądu nadesłał rozliczenie podatku za 2015 rok oraz wyciąg/zestawienie z rachunku bankowego wskazujący wpływy świadczenia ZUS w wysokości 1891,01 zł za miesiąc styczeń i luty 2016 roku i 1894,93 zł za miesiąc marzec 2016 roku. Nadal brak pełnego wyciągu z rachunku bankowego za okres 3 miesięcy. Nadal brak również informacji o dochodach żony. W błąd wprowadza informowanie Sądu w formularzu o zamieszkiwaniu we wspólnym gospodarstwie domowym żony, podczas gdy z kolejnych wyjaśnień oraz ze sprzeciwu wynika już że skarżący zamieszkuje sam, z żoną nie ma kontaktu i nie ma informacji o jej dochodach.
Z kolei z akt sądowych wynika, że jednym z powodów uchybienia terminu do wniesienia skargi wskazanym w zażaleniu z dnia 29 lutego 2016 r. (k. 27 akt sądowych), była choroba żony. Trudno zatem przyjąć, by choroba żony, jeżeli skarżący nie ma z nią kontaktu i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego i nie zamieszkuje razem, mogła mieć wpływ na uchybienie terminu do wniesienia skargi. Biorąc pod uwagę wszystkie podane informacje i oświadczenia skarżącego, należy stwierdzić, że budzą one wątpliwości i wprowadzają Sąd w błąd.
W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji majątkowej osób pozostających z osobą składającą wniosek we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem informacje te mogą w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku. Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to właśnie łączne dochody i wydatki tych osób kształtują status majątkowy wnioskodawcy. Przy badaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy nie można zatem ograniczać się jedynie do jego dochodów i składników posiadanego majątku, lecz należy również uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Porównanie takie jest konieczne dla oceny rzeczywistych możliwości finansowych strony składającej wniosek (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt II GZ 442/12 Lex nr 1240669, z dnia 10 września 2013 r. I GZ 375/13 Lex nr 1363597).
Podsumowując należy wskazać, że wnioskodawca nie wyjaśnił w przekonujący sposób kwestii prowadzenia indywidualnego gospodarstwa domowego; nie przedstawił pełnego wyciągu z rachunku bankowego, a jedynie zestawienie wpływów - świadczenia ZUS i salda na chwilę księgowania świadczenia. Z porównania sald wynika, że wnioskodawca może posiadać dodatkowe wpływy na rachunku (kwota salda na dzień 7 stycznia wynosi 2 530,63 zł. dodając do tego kwotę świadczenia ZUS 1890 zł. otrzymamy kwotę 4 420 zł. - podobna kwota widnieje po otrzymaniu świadczenia ZUS w dniu 9 lutego 2016 r. – 4 415 zł., jednakże jeżeli przyjąć, że wnioskodawca miesięcznie wydaje około 1 600 zł., od tej kwoty należy odjąć około 1 600 zł przeznaczane na bieżące wydatki strony).
Należy także wskazać, że sytuacja materialna strony nie może być zła, gdyż jak wynika z akt sprawy i oświadczenia wnioskodawcy, potrafił on zgromadzić oszczędności na wybudowanie ogrodzenia będącego przedmiotem sprawy.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, a w szczególności wątpliwości co do stanu rodzinnego skarżącego i jego oświadczenia o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego oraz możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych uznać trzeba, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Strona postępowania wnosząc o przyznanie prawa pomocy powinna bowiem wykazać w sposób przekonujący, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść strony. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że w sytuacji, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, gdy strona w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją finansową bądź rodzinną, niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny sytuacji finansowej, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 lipca 2013 r. II FZ 371/13, LEX nr 1347052).
Niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13, LEX nr 1302897).
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.