Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął w dniu 29 marca 2013 r. (data stempla biura podawczego) uzupełniony przez wnioskodawcę formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje matka oraz dwóch braci. Wnioskodawca podał, że wraz z rodziną utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego przez siebie z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości 777,37 złotych oraz dochodu uzyskiwanego przez matkę z tytułu emerytury w wysokości 1.092,00 złotych, co łącznie stanowi kwotę w wysokości 1.869,37 złotych miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, iż brat posiada samochód osobowy marki [...] rok produkcji 1997 r. Wnioskodawca podał, że posiada dom o powierzchni 64 m ² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 8,0300 ha fizycznych. Innych nieruchomości zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych oświadczył, że nie posiada.
Do formularza wnioskodawca dołączył zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w (...) z dnia 21 marca 2013 r. z którego wynika, że jeden z braci jest zarejestrowany od dnia 27 listopada 2007 r. do chwili obecnej jako osoba bezrobotna, zaświadczenie psychologiczne z dnia 21 marca 2013 r. dotyczące drugiego brata i rozpoznanej u niego choroby oraz świadectwo ukończenia przez niego specjalnej szkoły podstawowej, decyzję o wymiarze łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 r. z tytułu płatności podatku od nieruchomości na kwotę w wysokości 451,00 złotych, zaświadczenie z dnia 20 marca 2013 r. potwierdzające, że także drugi brat jest osobą bezrobotną od dnia 15 stycznia 2009 r. bez prawa do zasiłku.
Zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2013 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie jakie ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu o powierzchni 64 m ² należało je wyszczególnić oraz podać ich wysokość (np. z tytułu opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz nieczystości stałych, płynnych, koszty związane z ogrzewaniem domu, ubezpieczeniem, itp.). Zapytano wnioskodawcę także, czy z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,0950 ha przeliczeniowych uzyskuje dochody, np. z tytułu sprzedaży płodów rolnych, dzierżawy, inne, jeśli tak należało wskazać ich wysokość oraz czy posiada inwentarz żywy, a jeśli tak, to należało wskazać jakie zwierzęta wnioskodawca hoduje i w jakiej ilości oraz jaki uzyskuje dochód z tytułu ich sprzedaży. Zwrócono się do wnioskodawcy z zapytaniem, czy do posiadanego gospodarstwa rolnego otrzymuje dopłaty unijne lub inne jeśli tak, należało wskazać od kogo, jakiego rodzaju dopłaty i w jakiej wysokości oraz jakie ponosi koszty związane z zakupem nawozów i środków ochrony roślin, zakupem pasz dla zwierząt lub inne koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, należało podać ich wysokość.
Wezwano wnioskodawcę do podania, czy posiada maszyny rolnicze, jeśli tak, należało podać jakie oraz wydatki związane z ich utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie), oraz jaki ponosi miesięczny koszt związane z utrzymaniem samochodu (zakup paliwa, naprawy, ubezpieczenie). Zapytano wnioskodawcę jaką kwotę miesięcznie przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego, tj. na zakup żywności, odzieży, środków czystości, itp. dla siebie oraz rodziny oraz jakie ponosi miesięcznie koszty związane z leczeniem i zakupem lekarstw dla matki oraz braci. Zobowiązano wnioskodawcę do podania, czy on lub jego rodzina (bracia, matka) otrzymują pomoc od organizacji społecznych lub państwowych, jeśli tak, należało wskazać od kogo, w jakiej wysokości lub formie.
Odpowiedzi na powyższe należy udzielić w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.
W dniu 29 kwietnia 2013 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły żądane dodatkowe wyjaśnienia.
Z nadesłanych informacji wynika, że koszty jakie wnioskodawca ponosi związane z utrzymaniem domu wynoszą: z tytułu opłat za gaz w wysokości 120,00 złotych, wodę w wysokości 40,00 złotych, ogrzewanie w wysokości 340,00 złotych, ubezpieczenie w wysokości 42,00 złotych, co łącznie stanowi kwotę w wysokości 542,00 złotych. Wnioskodawca do wymienionych wyżej wydatków dodał konieczny koszt malowania i remontu podłogi w wysokości 1.000,00 złotych oraz uzupełnienia dachówek na dachu w wysokości 800,00 złotych.
Wnioskodawca oświadczył, że posiada inwentarz żywy w postaci bydła opasowego z którego uzyskuje dochód ze sprzedaży w wysokości 12.300,00 złotych. Wskazał, że otrzymuje dopłaty unijne do gospodarstwa rolnego w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, które wynoszą: z tytułu płatności obszarowej w wysokości 7.862,32 złotych, z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grup upraw podstawowych w wysokości 770,95 złotych, z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na pasze na trwałych użytkach zielonych w wysokości 1.685,38 złotych, z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 1.790,00 złotych, z tytułu płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 2.745,00 złotych.
Wnioskodawca podał, że ponosi koszty związane z zakupem nawozu w wysokości 9.852,00 złotych oraz koszty związane z zakupem środków ochrony roślin w wysokości 1.532,00 złotych, zakupem paszy w wysokości 5.000,00 złotych, zakupem sznurka oraz podstawowych narzędzi rolniczych w wysokości 3.000,00 złotych. Wnioskodawca oświadczył, że posiada maszyny rolnicze, (tj. pługi, prasę wysokiego zgniotu rok produkcji 1979 r., ciągnik [...] i [...], przyczepę rolniczą, a koszty związane z zakupem paliwa do maszyn wynoszą 11.000,00 złotych, plus koszty ubezpieczenia i przeglądów w wysokości 360,00 złotych oraz koszty zakupu olejów i smarów w wysokości 1.300,00 złotych. Oświadczył, że koszty związane z utrzymaniem samochodu wynoszą 220,00 złotych na zakup paliwa, 40,00 złotych za ubezpieczenie oraz 100,00 złotych za naprawy, co łącznie stanowi kwotę w wysokości 360,00 złotych. Wnioskodawca wskazał, że na zakup żywności przeznacza kwotę w wysokości 1.600,00 złotych, środków czystości 140,00 złotych, na zakup odzieży 260,00 złotych oraz na leczenie i zakup lekarstw 600,00 złotych, co łącznie stanowi kwotę w wysokości 2.600,00 złotych miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że bracia otrzymują pomoc od organizacji społecznych, tj. Banku Żywności w (...) w wysokości 200,00 złotych lub wyższej w zależności od możliwości banku.
Zarządzeniem z dnia 7 maja 2013 r. wezwano ponownie wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie, czy wskazana przez wnioskodawcę w piśmie z dnia 23 kwietnia 2013 r. kwota uzyskiwana ze sprzedaży bydła w wysokości 12.300,00 złotych jest to dochód uzyskiwany przez wnioskodawcę miesięcznie, czy też rocznie oraz czy wskazane przez wnioskodawcę kwoty przeznaczane na: zakup nawozów w wysokości 9.852,00 złotych, zakup środków ochrony roślin w wysokości 1.532,00 złotych, zakup pasz w wysokości 5.000,00 złotych, zakup sznurka oraz podstawowych narzędzi rolniczych w wysokości 3.000,00 złotych są kwotami, które wnioskodawca wydatkuje miesięcznie, czy też wydaje w ciągu całego roku. Zapytano wnioskodawcę, czy podane przez niego wydatki na paliwo w wysokości 11.000,00 złotych, oleje i smary do maszyn rolniczych to wydatki ponoszone miesięcznie, czy też rocznie.
Wezwano wnioskodawcę do wskazania, czy jego bracia otrzymują comiesięczną pomoc od Banku Żywności w L. w wysokości 200,00 złotych, oraz czy otrzymują także innego rodzaju pomoc, jeśli tak, należało wskazać jakiego rodzaju pomoc. Zapytano wnioskodawcę, czy jest dzierżawcą nieruchomości, jeśli tak, należało wskazać jej powierzchnię/liczbę hektarów i ponoszone koszty związane z dzierżawą.
Odpowiedzi na powyższe należało udzielić w terminie 7 dni, od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.
W dniu 27 maja 2013 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły żądane dodatkowe wyjaśnienia.
Z nadesłanych informacji wynika, że podane przez wnioskodawcę kwoty uzyskiwane ze sprzedaży bydła w wysokości 12.300,00 złotych, przeznaczane na zakup nawozów w wysokości 9.852,00 złotych, zakup środków ochrony roślin w wysokości 1.532,00 złotych, zakup paszy w wysokości 5.000,00 złotych, zakup podstawowych narzędzi rolniczych w wysokości 3.000,00 złotych, zakup paliwa do maszyn rolniczych w wysokości 11.000,00 złotych, zakup olejów i smarów do maszyn są kwotami, które wnioskodawca uzyskuje i wydatkuje w ciągu całego roku. Wnioskodawca oświadczył, że bracia otrzymują comiesięczną pomoc od Banku Żywności w L. w wysokości 200,00 złotych. Wskazał, że jest dzierżawcą 2 hektarów łąk oraz 1,30 hektara ziemi, a koszty jakie ponosi w związku z dzierżawą wynoszą 700,00 złotych.
W niniejszej sprawie zważono, co następuje:
Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym dotyczącym w niniejszej sprawie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z treści przytoczonego przepisu wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona powinna wykazać, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel.
Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy uznano, że nie jest ona na tyle trudna by nie był on w stanie ponieść kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Zaznaczyć należy, iż wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 777,37 złotych, a ponadto dochód ze sprzedaży bydła wynoszący rocznie 12.300,00 złotych, co miesięcznie stanowi kwotę w wysokości 1.025,00 złotych oraz otrzymuje dopłaty unijne w ramach sytemu wsparcia bezpośredniego o łącznej wysokości 7.862,32 złotych, i uzupełniające płatności obszarowe do powierzchni grup upraw podstawowych w wysokości 770,95 złotych, do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę na trwałych użytkach zielonych w wysokości 1.685,38 złotych, z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 1.790,00 złotych, płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 2.745,00 złotych, co łącznie stanowi kwotę w wysokości 14.853,65 złotych (7.862,32+770,95+1.685,38+1.790,00zł+2.745,00).
W świetle powyższego stwierdzić należy, że nie można wnioskodawcy uznać za osobę ubogą. Należy też zwrócić uwagę, na to czym jest instytucja prawa pomocy. Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich, a do takiej kategorii osób z pewnością nie można zaliczyć skarżącego uzyskującego stały dochód z gospodarstwa rolnego, ze sprzedaży bydła, z otrzymywanych dopłat unijnych oraz dopłat krajowych wynoszący w sumie 16.656,02 złotych (14.853,65+777,37+1.025,00) plus dochód uzyskiwany przez matkę wnioskodawcy z tytułu emerytury wynoszący 1.092,00 zł, co łącznie w sumie daje kwotę w wysokości 17.748,02 złotych.
Wprawdzie wnioskodawca znaczną część uzyskiwanego dochodu przeznacza w ciągu roku na koszty związane z zakupem nawozu – 9.852,00 złotych, środków ochrony roślin – 1.532,00 złotych, zakup paszy – 5.000,00 złotych, zakup podstawowych narzędzi rolniczych – 3.000,00 złotych, a ponadto ponosi koszty związane z zakupem paliwa w wysokości 11.000,00 złotych, zakupem oleju i smaru do maszyn rolniczych w wysokości 1.300,00 złotych, ubezpieczeniem i przeglądem maszyn w wysokości 360,00 złotych, to jednak w świetle wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków nie można wnioskodawcę uznać za osobę ubogą, pozbawioną środków do życia bądź też osobę posiadającą bardzo ograniczone dochody i zaspakajającą tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne.
Zaznaczyć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną (do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki finansowe, to powinna partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania sądowego.
Stwierdzono zatem, że wnioskodawca przy wysokości uzyskiwanego dochodu i ponoszonych wydatkach będzie w stanie wygospodarować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych w sprawie, które obecnie wynoszą 200,00 złotych tytułem uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Zaznaczyć należy, iż ewentualne pozostałe koszty sądowe w sprawie jakie wnioskodawca miałby do poniesienia będą znacznie niższe niż wysokość wpisu sądowego od skargi, a zatem uznano, że wnioskodawca będzie w stanie zgromadzić środki finansowe na ich pokrycie. Wskazać należy, że strona wnosząc sprawę do Sądu winna w procedurze planowanych wydatków uwzględnić również środki na poniesienie kosztów sądowych i poczynić konieczne na ten cel oszczędności. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach oraz poprzez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi do utrzymania.
Jednocześnie uznano, że poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru przekracza możliwości finansowe wnioskodawcy i mogłoby spowodować uszczerbek w jego kosztach utrzymania konicznego i rodziny. Z tego względu przyznano wnioskodawcy prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.