Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 429/16 wpłynął na formularzu PPF wniosek B.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowenia adwokata.
Z treści nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Wskazał, że w wyniku niniejszej sprawy popadł w kłopoty finansowe - jest architektem i nie ma środków na uiszczenie kosztów sadowych. Posiada dom o pow. 102 m2. Dodał, że posiada obciążenia kredytowe, działalność gospodarczą zawiesił, nie płaci czynszu.
Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, zarządzeniem z 27 kwietnia 2016 r. wnioskodawca został zobowiązany do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie, tj. do: - wyszczególnienia kosztów ponoszonych w związku z utrzymaniem mieszkania (opłaty stałe, prąd, gaz, podatki, telefon, woda, ścieki, ubezpieczenie, inne); i utrzymania własnego (żywność, ubrania, leki itp.), - wskazania na jaki cel wnioskodawca zaciągnął kredyt/-y, ile tych kredytów wnioskodawca posiada, w jakiej wysokości zostały zaciągnięte, jakie pozostały kwoty do spłaty i jaka jest miesięczna rata każdego z nich, - nadesłania kopii dokumentów PIT wnioskodawcy i wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, które się rozliczały z urzędem skarbowym, z rozliczeniem podatku za rok 2015, - podania czy wnioskodawca posiada pojazdy mechaniczne, jeżeli tak należało wskazać model i rocznik oraz średnie miesięczne koszty utrzymania, - wskazania czy wnioskodawca otrzymuje pomoc od rodziny, ew. osób trzecich, jeżeli tak należało wskazać na czym ona polega, - wskazania czy wnioskodawca otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak to należało nadesłać kserokopie ostatnich decyzji przyznających pomoc, - nadesłania kopii wyciągu bankowego wnioskodawcy i wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za trzy ostatnie miesiące.
Wnioskodawca nie wykonał zarządzenia w zakreślonym, siedmiodniowym terminie (wezwanie skarżący odebrał w dniu 17 maja 2016 r. i do dnia postanowienia nie nadesłał żadnych informacji ani wyjaśnień).
Postanowieniem Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 429/16 odmówiono B.P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw.
W sprzeciwie z 29 czerwca 2016 r. B.P. wskazał, że "nie zostały wykorzystane możliwości do uzupełnienia braków formalnych wniosku o zwolnienie z opłaty sądowej, Sąd mógł wezwać mnie ponownie do uzupełnienia braków formalnych. Zwrócił się o ponowne wezwanie go do uzupełnienia braków formalnych wniosku, i wskazał, że w związku ze zgubieniem dowodu osobistego nie miał pełnej możliwości dostępu do konta bankowego a także wykonywania czynności prawnych. Nowy dowód otrzymał tydzień temu". Do sprzeciwu wnioskodawca nie załączył jednak żadnych dokumentów, ani wyjaśnień, do których nadesłania był zobowiązany ponad miesiąc wcześniej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie wobec czego postanowienie z 13 czerwca 2016 r. należało utrzymać w mocy.
Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawcę sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Ten zakres pomocy zarezerwowany jest dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie środków na pokrycie kosztów sądowych i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku, z którego można czerpać korzyści -wynajem, sprzedaż, dzierżawa- i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim.
Podsumowując, instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oraz którym zdrowie nie pozwala na zdobycie i utrzymanie zatrudnienia. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594).
W niniejszej sprawie -jak słusznie zauważył referendarz w postanowieniu z 13 czerwca 2016 r.- wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna kwalifikowała go do przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca w sposób ogólny wypełnił formularz oraz nie wykonał wezwania zobowiązującego do ustosunkowania się do wszystkich zawartych w zarządzeniu pytań dotyczących sytuacji materialnej. Wnioskodawca wskazał jedynie, ze ma zawieszoną działalność gospodarczą, posiada zadłużenie, nie płaci czynszu. Wskazać należy, że wnioskodawca w formularzu nie podał skąd pozyskuje środki na utrzymanie siebie. Na wezwanie do doprecyzowania swojej sytuacji finansowej nie udzielił odpowiedzi.
Z kolei w sprzeciwie wnioskodawca wskazał, że teraz już mógłby uzupełnić braki formalne wniosku jednocześnie nadal tego nie uczynił, nie nadesłał wraz ze sprzeciwem żadnych informacji i wyjaśnień ani dokumentów, z których Sąd mógłby wywnioskować jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa wnioskodawcy.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, a w szczególności brak sprecyzowania stanu majątkowego wnioskodawcy uznać trzeba, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Strona postępowania wnosząc o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać w sposób przekonujący, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść strony. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że w sytuacji, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, gdy strona w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją finansową bądź rodzinną, niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny sytuacji finansowej, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 lipca 2013 r. II FZ 371/13, LEX nr 1347052).
Niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowych wyjaśnień lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13, LEX nr 1302897).
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.