Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 499/14 wpłynął na formularzu PPF wniosek J.Ż. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
We wniosku wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem. Podał, że utrzymują się z dochodów uzyskiwanych przez niego z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 5.800 złotych brutto miesięcznie. Wskazał, że posiada 1/6 udziału w domu o powierzchni 60 m2, a syn posiada 2/36 udziału w nieruchomości. Zaznaczył, że jest jedynym żywicielem rodziny, żona nie pracuje i wymaga stałej opieki lekarskiej oraz stałego przyjmowania leków, jak również wizyt lekarskich. Syn zaś jest studentem studiów zaocznych i nie pracuje.
Postanowieniem Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 499/14 odmówiono J.Ż. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw.
W sprzeciwie J.Ż. wskazał, że wnosi o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i zwolnienia z kosztów sądowych. Wskazał również, że "referendarz błędnie ocenił jego sytuację i treść wniosku. Osoba, która na utrzymaniu posiada rodzinę, w tym żonę - chorą i na stałe inwalidką potrzebującą opieki, leczenia i leków oraz syna niepracującego, studiującego w systemie niestacjonarnym, bez prawa do zasiłku i niekorzystającego ze świadczeń socjalnych z obowiązkiem uiszczania opłaty za pobieranie nauki - ma uzasadnione prawo do skorzystania z prawa pomocy".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawcę sprzeciwu - na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z treści przytoczonego przepisu wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Nie wystarczy przy tym wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona powinna szczegółowo wykazać, że posiadane środki są tak skromne, że po opłaceniu miesięcznych kosztów utrzymania - uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie niezbędnych jej potrzeb, a ponadto, że środki którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel.
Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter. B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.
Mając na względzie dane przedstawione w formularzu, Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie znajduje się w grupie bardzo ubogich osób. Nie wykazał zaistnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie Sądu sytuacja finansowa wnioskodawcy nie uzasadnia powodów do przerzucenia kosztów sądowych na współobywateli, a do tego sprowadza się przyznanie stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca posiada bowiem dochód miesięczny w wysokości według oświadczenia 5.800 złotych miesięcznie. Z przedstawionych danych wynika, że wnioskodawca z uzyskiwanych dochodów zaspokaja swoje i żony oraz syna potrzeby życiowe, w tym w szczególności wydatki mieszkaniowe i żywieniowe, medyczne oraz szkolne.
Z przedstawionej przez skarżącego sytuacji majątkowej nie wynika, że można go uznać za osobę ubogą, pozbawioną środków do życia, nieposiadającą płynności finansowej, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy.
Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się bardzo trudną sytuacja materialną (do takich osób zalicza się osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalne (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2011 r., I OZ 243/11, LEX nr 1081151). Jeżeli natomiast wnioskodawca uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę to powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Prawo pomocy nie może być bowiem nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada niemałe dochody z tytułu wykonywanej pracy.
Okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca, tj. choroba małżonki i płatne studia bezrobotnego syna, w związku z tym brak uzyskiwania przez nich dochodów, mają z pewnością wpływ na jego sytuację finansową, nie stanowią jednak przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy Sąd uznał, że ma on płynność finansową, zatem nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. A zatem sytuacja finansowa skarżącego nie kwalifikuje go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z ponoszenia kosztów sądowych. Wnioskodawca uzyskując dochody we wskazanej wysokości ma możliwość, przy umiejętnym dysponowaniu posiadanymi środkami pieniężnymi, przeznaczenia ich części na koszty sądowe, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i małżonki oraz syna, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Z powyższych względów, na podstawie na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.