Uzasadnienie
Z. S. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożył na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z wniosku wynika, że Z. S. wraz z żoną posiadają mieszkanie o powierzchni 90 m2 w starym budynku, wymagające gruntownych remontów. Jak wskazano w złożonym wniosku, skarżący wraz z żoną utrzymują się z dochodów w wysokości 3825,15 zł netto miesięcznie uzyskiwanych z tytułu emerytur. Jednocześnie z wniosku wynika, iż z uwagi na ich stan zdrowia wydają na lekarstwa, zabiegi oraz dowożenie na zabiegi ok. 2200 zł miesięcznie. Wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą natomiast 1200 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że na wyżywienie, odzież i inne wydatki pozostaje kwota 425 zł na miesiąc.
W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie dostępu do sądu osobom znajdującym się w sytuacji, w której poniesienie kosztów postępowania spowodowałoby uszczerbek dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego, o którym mowa w art. 246 ustawy, należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych wydatków, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, zamieszkania i leczenia.
Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby nawet niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia natomiast przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy mogą zatem otrzymać wyłącznie osoby znajdujące się w wyjątkowo ciężkim położeniu materialnym, pozbawione dochodów oraz te, które co prawda uzyskują dochody, ale w wysokości pozwalającej im jedynie na zaspokojenie elementarnych potrzeb. Skarżący nie wykazał natomiast, aby znajdował się w takiej sytuacji.
Z uwagi na niewystarczające przedstawienie sytuacji finansowej w złożonym przez Z. S. wniosku, pismem z dnia 8 maja 2015 r. (wysłanym ponownie w dniu 17 czerwca 2015 r., w związku z nieprawidłowym awizowaniem przesyłki) zobowiązano skarżącego do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku, poprzez:
- - udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z leczeniem, oszacowanych we wniosku na kwotę 2200 zł,
- - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego/ rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania,
- - wskazanie, czy skarżący korzysta z finansowej pomocy rodziny lub innych osób (jeżeli tak, jakiej wysokości jest to pomoc).
Skarżący udzielił odpowiedzi na to wezwanie w dniu 13 lipca 2015 r.
W ocenie referendarza sądowego na podstawie informacji wynikających ze złożonego wniosku oraz z pisma z dnia 13 lipca 2015 r. i dołączonych do niego dokumentów nie jest możliwe przyznanie prawa pomocy, ponieważ skarżący nie udowodnił, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy.
Zauważyć trzeba, że Z. S. wraz z żoną uzyskują stałe dochody (emerytury) w łącznej wysokości 3825,15 zł netto miesięcznie, przy czym nie mają innych osób na utrzymaniu.
Przy piśmie z dnia 13 lipca 2015 r. Z. S. nadesłał szereg dokumentów związanych z utrzymaniem mieszkania. Do miesięcznych wydatków zaliczył m.in.: opłaty za energię elektryczną – 193,78 zł, za gaz – 295,11 zł, za wodę – 222,46 zł, podatek od mieszkania – 63 zł, wydatki na telefon stacjonarny i komórkowy – 149 zł, na remonty mieszkania – 500 zł, podatek za garaż – 17 zł, czynsz z tytułu dzierżawy garażu – 73,95 zł, benzyna – 100 zł, ubezpieczenie mieszkania – 286,03 zł, ubezpieczenie na życie – 55,26 zł. Zauważyć wobec tego trzeba, że jak wynika z nadesłanych przez skarżącego dokumentów, opłata za energię elektryczną w podanej przez skarżącego wysokości 193,78 zł to opłata za okres 2 miesięcy, za gaz w kwocie 295,11 zł - również za 2 miesiące, wskazane wydatki na ubezpieczenie na życie to składka za okres 3 miesięcy, również podatek od nieruchomości w kwocie 63 zł to rata za kwartał, natomiast opłata za wodę we wskazanej wysokości to opłata za okres 6 miesięcy.
Nadesłane przez skarżącego dokumenty nie potwierdzają zatem jego twierdzeń o ponoszeniu co miesiąc wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania w wysokości 1200 zł (jak podał we wniosku) czy też 1955,59 zł, jak wskazał w piśmie z 13 lipca 2015 r. Zauważyć też trzeba, że wprawdzie do tych wydatków skarżący zaliczył również wydatki związane z remontami, jednakże w żaden sposób ich nie udokumentował, ponadto trudno dać wiarę twierdzeniom skarżącego, iż wydatki takie ponosi każdego miesiąca w kwocie 500 zł.
Wskazać ponadto trzeba, że wprawdzie skarżący oświadczył, że ponosi wraz z żoną wysokie wydatki związane z leczeniem (w złożonym wniosku wskazał, że wynoszą one 2200 zł, w piśmie z 13 lipca 2015 r. – ok. 2550 zł), jednakże takiej wysokości wydatków nie udokumentował. W piśmie z dnia 13 lipca 2015 r. skarżący wskazał, że przesyła cztery faktury za leki dla żony. Zauważyć wobec tego trzeba, że w trzech z tych faktur (na kwoty 47,29 zł; 276,61 zł; 122,44 zł) jako nabywca widnieje W. S., natomiast w czwartej fakturze (na kwotę 608 zł) – B. S.. Skarżący wskazał jednocześnie, że zakup lekarstw dla niego dokonywany jest bez pobierania faktur, a skarżący nie gromadzi otrzymywanych paragonów.
Warto także zwrócić uwagę, że skarżący wezwany był również do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego/ rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Z. S. takich wyciągów nie nadesłał, nie odniósł się też w jakikolwiek sposób do tego żądania. Zauważyć przy tym trzeba, że jak wynika z nadesłanych faktur za leki żony, faktury te były opłacane kartą, co wskazuje na posiadanie konta bankowego.
Mając na uwadze powołane okoliczności uznano zatem, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Z. S. wraz z żoną uzyskują stałe dochody (emerytury) w łącznej wysokości 3825,15 zł netto miesięcznie. Wprawdzie skarżący zwracał uwagę na bardzo wysokie koszty leczenia oraz utrzymania mieszkania i związany z tym brak możliwości ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z wyboru, jednakże nadesłane przez niego dokumenty nie potwierdzają deklarowanej wysokości tych wydatków. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy natomiast jedynie samo twierdzenie strony o dużych wydatkach, sąd/ referendarz sądowy nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach wnioskodawcy, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi.
Przypomnieć należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Strona powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa na stronie.
W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270).