Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], działając z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu odwołania Uniwersytetu [...], na podstawie art. 180 § 1 i art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej kpa, w związku z art. 83 a ust. 2 ustawy z dnia 13 stycznia 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585), dalej u.s.u.s.- utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. Nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., Nr [...] znak: [...] w przedmiocie objęcia ubezpieczeniami społecznymi J. A. w okresie od [...] listopada 2002 r. do [...] czerwca 2003 r., od [...] października 2003 r. do [...] czerwca 2004 r., od [...] października 2004 r. do [...] stycznia 2005 r. i wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe, zdrowotne i na fundusz Pracy za miesiące: marzec 2003 r., maj 2003 r., czerwiec 2003 r., lipiec 2003 r., grudzień 2003 r., luty 2004 r. i marzec 2005 r.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił zasady obowiązujące w postępowaniu nieważnościowym, podkreślając, że w tym postępowaniu organ nie orzeka co do istoty sprawy, jak w postępowaniu odwoławczym. Ustala jedynie czy i do jakich naruszeń prawa doszło w postępowaniu zwykłym, a następnie ocenia czy naruszenia te miały charakter rażący.
Następnie stwierdził, że wskazane w sprzeciwie Prokuratora Prokuratury Okręgowej w [...] zarzuty miały charakter zarzutów w postępowaniu odwoławczym, bo dotyczyły naruszenia prawa procesowego, polegającego na zaniechaniu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i niezapewnienia stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Nadto organ podkreślił, że Prokurator nie wyjaśnił jaki istotny wpływ na wynik sprawy mogły mieć ww. nieprawidłowości i czy uzupełnienie postępowania mogłoby wpłynąć na wydanie odmiennego rozstrzygnięcia.
Organ zaznaczył, że Prokurator wskazując na naruszenie prawa materialnego art. 6 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13 ustawy o ubezpieczeniach społecznych stwierdził, że przepisy te zastosowano wobec ww. mimo, że nie pozostawał on z Uniwersytetem [...] w stosunku pracy.
Podał, że w odwołaniu od decyzji I instancji pełnomocnik Uniwersytetu [...] ponawiając zarzuty podniesione przez Prokuratora Okręgowego w [...] podniósł, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w [...] nie wziął pod uwagę faktu, że wskutek odwołań osób nie będących pracownikami Uniwersytetu [...] od decyzji w przedmiocie objęcia tych osób ubezpieczeniami społecznymi decyzje te zostały zmienione w ten sposób, że osoby te nie zostały objęte obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi. W pozostałych zaś sprawach Zakład Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił wniesione odwołania za uzasadnione i uchylił decyzje we własnym zakresie.
Na tej podstawie pełnomocnik stwierdził, że zaskarżone decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, a szczególności w wyniku błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. Dokonana przez sąd kwalifikacja prawna umów cywilnoprawnych, zdaniem odwołującego, ma również zastosowanie do pozostałych umów objętych kontrolą ZUS, a to ze względu na tożsamość stanu faktycznego i prawnego.
W ocenie organu słusznie przyjęto w zaskarżonej decyzji, że nie każde naruszenie prawa procesowego może być kwalifikowane jako rażące. Przypisanie decyzji wady nieważności w przypadku naruszenia przepisów proceduralnych dopuszczalne jest bowiem wyłącznie wtedy, gdy ich naruszenie ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. Można zatem mówić o rażącym ich naruszeniu wówczas, gdyby w sposób nie budzący wątpliwości, a więc oczywisty, nie zastosowano ich w postępowaniu lub zastosowano nieprawidłowo.
Organ odnosząc się do twierdzenia do nie zawiadomienia strony o możliwości wypowiedzenia się na okoliczność zebranego materiału dowodowego wyjaśnił, że zarzut ten jest nie uzasadniony. Zaznaczył, że strona została zawiadomiona o możliwości wypowiedzenia się, a ponadto zaskarżona decyzja została J. A. doręczona i mógł on w zwykłym trybie wnieść odwołanie. Tymczasem, jak sam oświadczył, świadomie nie odwołał się od decyzji z uwagi na natłok pracy zawodowej.
Jako nieuzasadniony organ ocenił również zarzut błędnej wykładni przepisów o obowiązkowym ubezpieczeniu społecznym pracowników. Rażące naruszenie prawa nie może bowiem polegać, na odmiennej interpretacji przepisów przy dokonywaniu kwalifikacji umów, musi być bowiem oczywiste. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga wykładni prawa. Jako "rażącego" nie można traktować takiego rozstrzygnięcia, które wynika z odmiennej interpretacji danej normy.
Organ dodał, że strony nie wniosły odwołania od decyzji ustalającej ww. obowiązek, a zgodnie z art. 110 kpa organ, który wydał decyzję jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. Bierność stron oznacza brak podstaw do uchylenia decyzji z urzędu. Okoliczność, że decyzja sprzeczna jest z ustaleniami innej decyzji nie stanowi przesłanki do stwierdzenia jej nieważności, jak wskazuje się w orzecznictwie.
Zarzuty rażącego naruszenia prawa dotyczą charakteru stosunku prawnego łączącego strony, a mając powyższe na uwadze brak jest podstaw do ustalenia, że zastosowanie przepisów dot. stosunku pracy jest rażącym naruszeniem prawa. Zamiar zawarcia umowy o dzieło nie nadaje jej cywilnoprawnego charakteru, gdy zatrudnienie wskazuje w przeważającym stopniu na elementy stosunku pracy (por. wyrok SN z 9.07.2008 r., I PK 315/07).
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Uniwersytet [...] wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
- 1. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7,8,10 § 1, 77 § 1, 107 § 3 kpa w związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych polegające na zaniechaniu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i niezapewnieniu stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz błędnym wskazaniu w uzasadnieniu faktycznym decyzji rodzaju czynności wykonywanych przez J. A. na rzecz Uniwersytetu [...], w następstwie czego doszło do niedostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wydania decyzji w oparciu o nieaktualny materiał dowodowy w wyniku utrzymania w mocy decyzji ZUS Oddział w [...] z dnia [...] czerwca 2006, nr [...];
- 2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych art. 66 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowych ze środków publicznych (Dz. U. nr 164, poz. 1027 z p. zm.) oraz art. 104 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. nr 69, poz. 415 ze zm.), polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu ww. przepisów do okoliczności wskazanych w sprzeciwie Prokuratora Okręgowego w [...];
- 3. naruszenia prawa materialnego, tj. art. 15, 127 § 2 kpa w związku z art. 60 ust. 5 ustawy z dnia 13 stycznia 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2009 r., Nr 205, poz. 1585), polegające na tym, iż decyzja z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] została wydana przez zastępcę Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...].
W skardze podkreślono również, że ZUS nie wziął pod uwagę, że wskutek odwołań do sądu powszechnego osób niebędących pracownikami Uniwersytetu [...] od decyzji ZUS dotycząca objęcia tych osób ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym w tym J. A., decyzje te zostały skutecznie podważone oraz uznano, że osoby te – z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych – nie były objęte obowiązkiem opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Dodatkowo w związku z uchyleniem przez organ części własnych decyzji po wniesieniu od nich odwołań ZUS uznał za prawidłowe stanowisko odwołujących. Oznacza to, że sądy powszechne i ZUS, uznały pierwotne stanowisko ZUS za błędne w zakresie oceny stanu faktycznego, jak i prawnego. Sądy powszechne wskazywały na konsekwentne ignorowanie przez ZUS wielu okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia poszczególnych spraw.
W ocenie strony skarżącej decyzje ZUS zostały zatem wydane z rażącym naruszeniem prawa, w wyniku błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. Kwalifikacja prawna ww. umów cywilnoprawnych ma zastosowanie do pozostałych umów objętych kontrolą ZUS ze względu na tożsamość stanu faktycznego i prawnego, co ZUS powinien z urzędu wziąć pod uwagę i wydać decyzję stwierdzającą nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...].
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Postanowieniem z dnia 16 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (I SA/Go 874/10) odrzucił powyższą skargę przyjmując, że sprawa ta nie należy do właściwości sądów administracyjnych.
Skargę kasacyjną na to postanowienie wniósł Prokurator Okręgowy w [...] i Uniwersytet [...]. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 grudnia 2010 r. (IIGSK 1360/10) uchylił zaskarżone postanowienie.
Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że zgodnie z art. 83 a ust. 2 u.s.u.s. decyzje ostateczne Zakładu, od których nie wniesiono odwołania do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w kpa. Istnieje zatem wyjątkowo możliwość weryfikowania takich decyzji w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym. Powołany przepis powinien być interpretowany w sposób wykluczający możliwość powstania kolizji pomiędzy postępowaniami, wynikających z poddania tej samej decyzji kontroli sądu powszechnego oraz kontroli administracyjnej i sądowoadministracyjnej.
Sąd podał, że kolizja taka miałaby miejsce w przypadku przyjęcia, że strona może na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. żądać w postępowaniu administracyjnym stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji organu rentowego, która była wcześniej kontrolowana przez sąd powszechny – bowiem wówczas w istocie orzeczenia sądu powszechnego byłyby kontrolowane w inicjowanym przez stronę nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd zaprezentowany w wyroku NSA z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt II GSK 240/08 wskazując, że art. 83 a ust. 2 u.s.u.s. pozwala na weryfikację, z urzędu w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych, ale wyłącznie pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego.
Sąd podał, że od decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. nie wniesiono odwołania do sądu powszechnego i uznał, że w takiej sytuacji decyzja ta mogła być kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym wszczętym z urzędu, a decyzje organu podlegały kontroli sądu administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2003 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r. poz. 270), dalej p.p.s.a.,
Sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Powołany przepis wskazuje na obowiązek sądu pierwszej instancji do uwzględnienia wykładni prawa dokonanej w danej sprawie sądowoadministracyjnej przez sąd kasacyjny.
Należało mieć zatem na uwadze, że Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na właściwość sądów administracyjnych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zakończonych decyzją organu rentowego wydaną w trybie nadzwyczajnym jeśli od takiej decyzji nie wniesiono odwołania do właściwego sądu powszechnego.
Niniejsza sprawa podlega zatem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Kontrolowana decyzja została wydana w postępowaniu nieważnościowym, które nie polega na ponownym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy a na ustaleniu czy decyzja jest dotknięta którąś z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.
Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od określonej w art. 16 § 1 k.p.a. ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznej i może nastąpić jedynie wtedy, gdy zostanie jednoznacznie ustalone, że decyzja jest obarczona jedną z wad z art. 56 § 1 k.p.a.
Wśród wad wymienionych w w/w przepisie (§1 pkt 2) ustawodawca wymienił wadę rażącego naruszenie prawa.
W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie przyjmuje się, iż rażące naruszenie prawa ma miejsce w przypadku wydania decyzji wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, czy też wbrew wszelkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też sprzeczne z tymi przesłankami obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek (por. Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1985 r., s. 237; także: Polskie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, B. Adamiak, J. Borkowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992 r., s. 228 i nast. oraz, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz Z. Janowicz. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995 r., s. 380 i nast.).
Rażące naruszenie prawa zachodzi więc wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja ta nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (zob. wyrok NSA z dnia 21 października 1992 r., V SA 86/92, ONSA 1993, nr 1, poz. 23). O tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje zatem przede wszystkim oczywistość tego naruszenia i jego wpływ na sposób załatwienia sprawy.
W konsekwencji w sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa.
Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela poglądy wyrażone w wyrokach NSA z dnia 4 grudnia 1986 r (sygn. akt IV SA 716/86), że: "Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa zachodzi wówczas gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją", z 29 czerwca 1987 r. (sygn. akt II SA 2145/86), że "cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Nie chodzi tu bowiem o wykładnię prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny", a także w wyroku z 21 października 1992 r. (sygn. akt V SA.86/92,publ. NSA 1993 r., nr 1, poz. 23), w którym Sąd wyraził pogląd iż: "rażące naruszenie prawa w rozumieniu art.156. § 1 pkt 2 kpa. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywiste sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa".
W konsekwencji stwierdzić trzeba, że jeżeli przepis prawa dopuszcza rozbieżną interpretację, mniej lub bardziej uzasadnioną, to wybór jednej z takich interpretacji, nie może być oceniany jako rażące naruszenie prawa. Zarzut rażącego naruszenia prawa musi wynikać z przesłanek nie budzących wątpliwości. Tam natomiast, gdzie zastosowanie przepisu prawa wymaga jego interpretacji i subsumcji do konkretnego stanu faktycznego, nie może być mowy rażącym naruszeniu prawa.
Dodać przy tym trzeba, że w postępowaniu nieważnościowym nie ma możliwości poszerzenia materiału dowodowego. Organ nie posiada uprawnień do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty, gdyż postępowanie nieważnościowe nie może zastępować lub powtarzać postępowania odwoławczego. W związku z tak zakreślonymi granicami postępowania nieważnościowego organ nadzoru nie gromadzi nowych dowodów, które prowadziłyby do nowych ustaleń faktycznych. Oceny legalności decyzji ostatecznej dokonuje wyłącznie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwyczajnym.
Przenosząc powyższe zasady na grunt rozpoznawanej sprawy należy podzielić stanowisko organu, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] nie jest obarczona wadami kwalifikowanymi w tym, wadą rażącego naruszenia prawa, jak wskazywał skarżący Uniwersytet [...].
Nie można bowiem mówić o wadzie rażącego naruszenia prawa w sytuacji, kiedy treść przepisu wywołuje potrzebę jego wykładni.
Podkreślić należy, że podstawę materialnoprawną decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym stanowiły przepisy art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust.1 i art. 13 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 8 pkt 1 lit. a oraz art. 11 ust. 1 ww. ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, art. 9 ust. 1 pkt. 1 lit. a oraz art. 12 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w których wskazuje się, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu i zdrowotnemu podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami.
Zgodnie z art. 36 ust. 1,2 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, a obowiązek zgłoszenia pracownika należy do płatnika składek, który należy dokonać w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia, a w przypadku wydania decyzji – nie później niż w terminie 7 dni od uprawomocnienia się decyzji (art. 38 ust. 2).
Za pracownika uważa się osobę zatrudnioną m.in. na podstawie umowy o pracę o czym stanowi art. 2 Kodeksu pracy.
Art. 22 § 1 Kodeksu pracy wskazuje, że przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem.
Z § 1¹ i 1² ww. przepisu wynika, że zatrudnienie w warunkach określonych w § 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy oraz, że nie dopuszcza się zastąpienia umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy, określonych w § 1.
W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. Nr [...] ZUS przyjął, że prowadzenie przez J. A. zajęć dydaktycznych na studiach dziennych i zaocznych, realizowanie ćwiczeń i dodatkowych konsultacji dotyczących zajęć, odbieranie sprawdzianów, zaliczeń i egzaminów wg wskazówek pracodawcy, jak ustalił organ, w sposób ciągły i cykliczny z elementami podporządkowania organizacyjnego, polegającego na podległości co do miejsca sposobu i terminu świadczenia, konieczności osobistego realizowania przedmiotu umów bez gwarancji rezultatu nosi cechy stosunku pracy, o którym mowa w art. 22 § 1¹ Kodeksu pracy.
Natomiast, zdaniem Prokuratora Okręgowego w [...] autora sprzeciwu- sposób wykonywania umowy nie miał cech podporządkowania pracowniczego, zajęcia były prowadzone wg pomysłu autorskiego, w godzinach dostosowanych do wykładowcy z możliwością wskazania miejsca prowadzenia zajęć. Metodyka pracy i sposób weryfikowania wiedzy nie były narzucone. Nie prowadzono kontroli czasu pracy i nadzoru. Odpłatność następowała w miarę wykonywania świadczenia. Oceniając zarzuty skarżącego, należy mieć na uwadze, że przepisy Prawa pracy nie wskazują elementów istotnych umowy o pracę, a definicja stosunku pracy określa jedynie podstawowe jego cechy. W takiej sytuacji kwalifikacji prawnej umowy o świadczenie usług można dokonywać jedynie przez rozpoznanie i wskazanie jej cech przeważających (dominujących).
Zasady przeprowadzenia takiej kwalifikacji kształtowało orzecznictwo i piśmiennictwo. Wskazuje się w nim, że jeżeli dany stosunek prawny wykazuje różne cechy, charakterystyczne zarówno dla wykonywania zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, jak i umów cywilnoprawnych, dla oceny rodzaju stosunku prawnego decydujące jest ustalenie, które z tych cech mają charakter przeważający (por. wyrok z dnia 14 września 1998 r., PKN 334/98, OSNAPiUS 1999 r. nr 20, poz. 646). O wykonywaniu zatrudnienia w ramach umowy o pracę świadczy między innymi wykonywanie pracy zmianowej, dyspozycyjność i podporządkowanie (wyrok z dnia 11 września 1997 r., IIUKN 232/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 13, nr 407) oraz obowiązek wykonywania poleceń (por. wyrok z dnia 11 kwietnia 1997 r., I PKN 89/97, OSNAPiUS 1998 r., nr 2, poz. 35). Przy ocenie charakteru stosunku prawnego należy też uwzględnić specyfikę funkcjonowania podmiotu zatrudniającego.
Przede wszystkim jednak, jeżeli występują trudności w ustaleniu rzeczywistej woli stron co do rodzaju łączącego je stosunku prawnego, to decydujący powinien być sposób wykonywania zobowiązania a więc przewaga w tym sposobie elementów charakterystycznych dla wykonywania umowy o pracę (por. wyrok z dnia 2 września 1998 r., I PKN 293/98, OSNAPiUS 1999 r. nr 18, poz. 582).
W związku z powyższym, skoro zarzut skargi sprowadzał się do kwestionowania błędnej oceny decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym w zakresie wadliwego uznania, że umowa zawarta przez strony nie prowadziła do nawiązania stosunku pracy, lecz była umową cywilnoprawną (ponieważ takie właśnie cechy przeważały w okolicznościach faktycznych sprawy), to w świetle zasad postępowania nieważnościowego – zdaniem Sądu- prawidłowo wskazano w zaskarżonej decyzji, że ustalenia organu poczynione w postępowaniu zwykłym nie mogły stanowić o rażącym naruszeniu.
Z uwagi na powyższe w ocenie Sądu należy podkreślić stanowisko organu, że objęcie ubezpieczeniami społecznymi osoby, która zawarła umowę o dzieło, która to umowa w ocenie organu zawiera cechy umowy o pracę, nie jest sprzeczne z przepisami prawa w sposób bezsporny. Ewentualne naruszenie prawa nie jest bowiem oczywiste, a zarzuty rażącego naruszenia prawa – bowiem musi wynikać z przesłanek nie budzących wątpliwości.
W ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie zarzut rażącego naruszenia art. 7, art. 70 § 1, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa, a także art. 8 kpa.
Podobnie Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego co do naruszenia art. 15, 127 § 2 kpa w związku z art. 60 ust. 5 u.s.u.s. wobec wydania zaskarżonej decyzji przez Zastępcę Dyrektora ZUS/ Oddział w [...] zamiast Prezesa ZUS.
Wyjaśnić bowiem należy, że zgodne z art. 180 § 1 k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z kolei art. 181 kpa stanowi, że przepisy odrębne określają organy odwoławcze właściwe w sprawach ubezpieczeń społecznych. Analogicznym unormowaniem na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest art. 123, zgodnie z którym w sprawach uregulowanych tą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.
W związku z powyższym należało przyjąć, iż od decyzji Zakładu wydanej w pierwszej instancji przysługuje środek zaskarżenia w postaci odwołania, stosownie do art. 127 § 1 kpa. Z treści § 2 tego przepisu wynika natomiast, że odwołanie przysługuje do organu wyższego stopnia, w rozumieniu art. 17 kpa, którymi w stosunku do organów administracji publicznej są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowe.
Podkreślenia wymaga, że wprawdzie na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stosownie do art. 66 ust. 2, nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, tym niemniej nadzór ten nie obejmuje spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej, co wynika wprost ze zdania drugiego tego przepisu.
W związku powyższym wskazać trzeba, że z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, regulujących ustrój, zadania i kompetencje ZUS (art. 66 – 79a) wynika, że jest to jednostka organizacyjna która jako całość jest organem administracji publicznej (art. 66 ust. 2). W roli samodzielnych organów administracyjnych nie występują więc jej wewnętrzne organy ani terenowe jednostki organizacyjne, mające kompetencje do działania w jej imieniu. ZUS wykonuje swoje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych.
Upoważnienie Prezesa Zakładu do reprezentowania ZUS wynika z art. 73 ust. 1 u.s.u.s. (Prezes kieruje i reprezentuje Zakład na zewnątrz). Natomiast dyrektorzy oddziałów reprezentują Zakład i podejmują decyzje jako ZUS na podstawie upoważnienia Prezesa wydanego stosownie do § 3 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80, poz. 914 ze zm.), a zastępcy dyrektorów oddziałów- na podstawie upoważnień udzielanych przez dyrektorów oddziałów wydanych na podstawie upoważnienia Prezesa do upoważnienia innych pracowników Zakładu wydanego na podstawie § 3 ust. 2 pkt 2 statutu, w imieniu swoich mocodawców.
Z uwagi na powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r. poz. 270) orzekł jak w sentencji wyroku.