Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 542/16 wpłynął na formularzu PPF wniosek [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Dane w formularzu PPF zostały -na wezwanie referendarza- uzupełnione dodatkowymi wyjaśnieniami.
Z treści nadesłanego przez wnioskodawczynię formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że [...] prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w wysokości 2 244 zł. Posiada dom o pow. 100 m2 oraz mieszkanie o pow. 50 m2 i nieruchomość rolną o pow. 1,63 ha. Nie wskazała posiadania majątku, ani oszczędności. Wskazała, że całość dochodu przeznacza na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem własnym, lokali i leczeniem.
W dodatkowym piśmie złożonym na wezwanie Sądu wskazała, że średnie miesięczne wydatki wnioskodawczyni to: gaz, energia elektryczna, kanalizacja, wywóz śmieci, woda 350 zł, opał 100 zł, telefon 100 zł, środki higieny 60 zł, żywność 800 zł, podatki i opłaty 64 zł, odzież 100 zł, leki i leczenie 400 zł, remont mieszkania 250 zł, opłaty sądowe 20 zł. Do pisma dołączyła kopię wyciągu z rachunku bankowego. Wskazała, że nie otrzymuje dopłat z funduszy Unii Europejskiej, nie uzyskuje dochodu z posiadanych nieruchomości, nie otrzymuje pomocy od rodziny, osób trzecich, instytucji społecznych.
Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 listopada 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 542/16 odmówiono zmiany postanowienia z 15 czerwca 2016 r. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówiono ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw.
W sprzeciwie [...] wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, sprostowanie i uzupełnienie części orzekającej, zwolnienie z kosztów wpisu sądowego w części ponad kwotę 40 zł i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wskazała, że w zaskarżonym postanowieniu nie określono, że postępowanie dotyczy sprostowania omyłki pisarskiej zawartej w postanowieniu Wojewody [...]. Ponadto wskazała, że dom o pow. 100 m2 oraz mieszkanie o pow. 50 m2 to jedna i ta sama nieruchomość - nie wyjaśniła jednak na czym polega różnica we wpisywaniu do różnych rubryk wniosku PPF tak różnych i o różnych powierzchniach nieruchomości. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła potwierdzenie wpłaty kwoty 20 zł tytułem uiszczenia częściowo wpisu sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie, wobec czego postanowienie z 22 listopada 2016 r. należało utrzymać w mocy.
Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawców sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w oparciu zaś o art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Ten zakres pomocy zarezerwowany jest dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie środków na pokrycie kosztów sądowych i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim.
Podsumowując, instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594).
W niniejszej sprawie z wniosku nie wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni jest bardzo trudna. Wnioskodawczyni dysponuje majątkiem nieruchomym – domem, który służy zaspokajaniu jej potrzeb mieszkaniowych, dysponuje także dodatkowym mieniem nieruchomym, które przy odpowiednim zagospodarowaniu (np. dzierżawa nieruchomości rolnej) może stać się źródłem dochodu. Okoliczność ta rzutuje w niniejszej sprawie na ocenę wniosku do przyznania prawa pomocy, bowiem o taki dodatkowy dochód skarżąca nie zabiega. Wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów pozwala jej zatem nie tylko na utrzymanie domu, w którym mieszka, ale także na ponoszenie kosztów utrzymania pozostałego majątku nieruchomego (np. uiszczanie podatków), zaś niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania swoich potrzeb, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10, z 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12, publ: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Rzeczą skarżącej jest bowiem wykorzystanie majątku w sposób umożliwiający uzyskanie środków finansowych potrzebnych na prowadzenie bieżących spraw, tym bardziej jeśli obiektywnie takimi możliwościami dysponuje, a przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych ma charakter wyjątkowy i jest odstępstwem od zasady samodzielnego ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie.
Istotna dla oceny zasadności wniosku jest także okoliczność, że skarżąca uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury i nie wskazuje, jakoby miała jakiekolwiek osoby na swoim utrzymaniu. Istotne jest także i to, iż przy rozstrzyganiu w przedmiocie prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki, które są niezbędne dla utrzymania koniecznego. Do niezbędnych dla utrzymania wydatków nie należą koszty bieżących remontów mieszkania w kwocie 250 zł miesięcznie oraz wydatki na telefon w kwocie 100 zł miesięcznie. Zatem -jak słusznie już referendarz zauważył - zaledwie miesięczne oszczędności na tych wydatkach pozwoliłby skarżącej na zgromadzenie środków, które mogłaby przeznaczyć na sfinansowanie kosztów sądowych. Trudniejszą finansowo sytuacją byłoby ustanowienie pełnomocnika z wyboru, jednak Sąd nie jest w stanie rzetelnie ocenić sytuacji materialnej skarżącej wobec niekompletnego wyjaśnienia sytuacji finansowej, nie nadesłania wyciągu z rachunku bankowego oraz nie nadesłania dokumentu PIT.
W związku z niewystarczającym uzasadnieniem wniosku zawartym w formularzu PPF, dodatkowych wyjaśnieniach oraz sprzeciwie, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd w sytuacji braku informacji wymaganych od wnioskodawcy, na których mógłby oprzeć orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy, uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i zmuszony był odmówić jego przyznania.
Na marginesie już tylko odpowiadając na wskazany w sprzeciwie zarzut nie określenia w postanowieniu Sądu czego dotyczy przedmiot sprawy – Sąd wskazuje że w postanowieniach jest wskazane którego zaskarżonego postanowienia dotyczy sprawa rozpatrywana pod zarejestrowaną sygnaturą sądową. Każde z zaskarżonych do Sądu postanowień utrzymuje bowiem w mocy inne postanowienie Wojewody [...]. Zatem wskazanie w komparycji postanowienia Sądu numeru i daty zaskarżonego postanowienia Ministra Infrastruktury i Budownictwa wyjaśnia czego sprawa dotyczy, a co powinno być skarżącej znane skoro zaskarżyła do Sądu dwa postanowienia Ministra o różnych numerach.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.