Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego (dalej jako "Prezes ULC", "organ"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 2, art. 205b ust. 3, art. 209b ust. 5 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 933 z późn. zm.), art. 5, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 14 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/EWG (Dz.Urz. WE L 46 s.1, 2004) – dalej jako "Rozporządzenie", po rozpatrzeniu wniosku [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej reprezentowanego przez syndyka A. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2012 r. znak: [...], którą Prezes ULC stwierdził naruszenie przez przewoźnika [...] Sp. z o.o. przepisu art. 7 ust. 1 lit. a oraz art. 8 ust. 1 lit. a Rozporządzenia poprzez zaniedbanie obowiązku wypłaty pasażerce A. S. odszkodowania w wysokości 250 euro oraz obowiązku zwrotu pasażerce pełnego kosztu niewykorzystanego biletu na trasie [...]; ustalił termin usunięcia ww. nieprawidłowości w ciągu 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji, nałożył na przewoźnika lotniczego [...] Sp. z o.o. karę pieniężną za naruszenie postanowień Rozporządzenia w wysokości 2000 zł (słownie: dwa tysiące złotych).
Z akt postępowania administracyjnego wynika, że w dniu 26 września 2012 r. do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego wpłynęła skarga wniesiona przez A. S. dotycząca naruszenia przez przewoźnika lotniczego [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej postanowień Rozporządzenia poprzez niewywiązanie się z obowiązków ciążących na przewoźniku lotniczym w wypadku odwołania lotu z dnia 2 sierpnia 2012 r. nr [...] na trasie [...]. Istotą żądania zawartego w skardze było stwierdzenie naruszenia przepisów Rozporządzenia przez przewoźnika w stosunku do A. S..
Postanowieniem z dnia [...] października 2012 r. Prezes ULC zawiadomił strony o wszczęciu postępowania oraz wezwał przewoźnika do udzielenia w terminie 14 dni wszelkich informacji mających związek z uzasadnionym podejrzeniem działania lub zaniechania sprzecznego z przepisami prawa oraz złożenia do akt sprawy wszelkich dokumentów, w jakiejkolwiek formie związanych z tym działaniem lub zaniechaniem.
Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego stwierdził naruszenie przez przewoźnika lotniczego [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej art. 7 ust. 1 lit. a, art. 8 ust. 1 lit. a w zw. z art. 5 ust. 1 Rozporządzenia, polegające na niewypłaceniu odszkodowania w wysokości 250 euro oraz naruszenie art. 8 ust. 1 lit. a Rozporządzenia polegające na zaniedbaniu obowiązku zwrotu pasażerce pełnego kosztu niewykorzystanego biletu na trasie [...]; ustalił termin usunięcia ww. nieprawidłowości w ciągu 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji oraz nałożył na przewoźnika lotniczego [...] Sp. z o.o. karę pieniężną za naruszenie postanowień Rozporządzenia w wysokości 2000 zł (słownie: dwa tysiące złotych).
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że o odwołaniu lotu pasażerka dowiedziała się na tydzień przed planowanym wylotem. Przewoźnik, prawidłowo wezwany, nie nadesłał wyjaśnień i nie udowodnił, że zaszły nadzwyczajne okoliczności uzasadniające odwołanie lotu. W związku z powyższym organ stwierdził, że ze względu na fakt odwołania lotu, po stronie przewoźnika powstał obowiązek wypłaty pasażerce A. S. odszkodowania zgodnie z art. 7 ust. 1 lit. a Rozporządzenia, którego to obowiązku przewoźnik nie wykonał. Za powyższe naruszenie organ nałożył w decyzji na przewoźnika lotniczego karę pieniężną 1500 zł.
Organ podał ponadto, że przewoźnik nie dopełnił obowiązku zwrotu pasażerce pełnego kosztu niewykorzystanego biletu lotniczego po cenie za jaką został kupiony ani nie zapewnił pasażerce zmiany planu podróży. Nadto prawidłowo wezwany do złożenia wyjaśnień do dnia wydania decyzji nie udzielił żadnej odpowiedzi. W związku z powyższym organ stwierdził, że przewoźnik lotniczy naruszył art. 8 Rozporządzenia. Za powyższe naruszenie organ nałożył w decyzji na przewoźnika lotniczego karę pieniężną 500 zł.
Organ wskazał również, że na przewoźniku lotniczym nie spoczywał obowiązek zapewnienia pasażerce opieki określonej w art. 9 Rozporządzenia, bowiem obowiązek zapewnienia pasażerom opieki spoczywa na przewoźniku jedynie w wypadku, gdy pasażerowie oczekują na lotnisku po odwołaniu lotu, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie. Podróżna została odpowiednio wcześnie poinformowana o odwołaniu rejsu, nie było zatem konieczności oczekiwania na lot alternatywny na lotnisku. W związku z powyższym organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia art. 9 Rozporządzenia.
Prezes ULC stwierdził również, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia art. 14 Rozporządzenia, bowiem we wszystkich portach lotniczych w Polsce wywieszone są plakaty traktujące o prawach pasażerów określonych przepisami Rozporządzenia, a w terminalach dostępne są powszechnie broszury informacyjne traktujące o prawach pasażerów.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej reprezentowana przez syndyka, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz z urzędu umorzenie postępowania w całości na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie przepisów postępowania tj. art. 97 § 1 k.p.a. lub art. 105 § 1 k.p.a. (w zaleźności od daty wszczecia postępowania) poprzez ich niezastosowanie w związku z naruszeniem prawa materialnego tj. art. 144, 145 i 236 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze poprzez ich błędną wykładnię i kontynuowanie postępowania, mimo ogłoszenia upadłości [...] Sp. z o.o. w Gdańsku.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że pismem z dnia 26 września 2012 r. syndyk masy upadłości zawiadomił Urząd Lotnictwa Cywilnego o upadłości likwidacyjnej [...] Sp. z o.o. w [...]. Zdaniem skarżacej po ogłoszeniu upadłości spółki zgłoszenie wierzytelności jest wyłączną drogą do uczestniczenia przez wierzyciela w postępowaniu upadłościowym oraz do umieszczenia wierzytelności na liście wierzytelności. Wszczęcie postępowania administracyjnego po ogłoszeniu upadłości spółki jest niedopuszczalne, zaś postepowanie wszczęte pomimo dokonania ogłoszenia powinno zostać z urzędu umorzone w całości jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Po rozpoznaniu wniosku Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ, powołując się na orzecznictwo wskazał, że art. 97 § 1 k.p.a. nie może stanowić podstawy prawnej zawieszenia postępowań podatkowych wszczętych przed ogłoszeniem upadłości, ani tym bardziej nie może stanowić podstawy uchylenia decyzji administracyjnej. Ponadto w ocenie organu w przepisach prawa upadłościowego i naprawczego brak jest normy przewidującej zawieszenie postępowania administracyjnego z mocy prawa, która odnosiłaby się wprost do postępowania o stwierdzenie naruszenia Rozporządzenia. Również żaden przepis prawa nie stoi na przeszkodzie do prowadzenia postępowań podatkowych zmierzających do ustalenia lub określenia zobowiązań po ogłoszeniu upadłości.
Organ wskazał, że decyzja Prezesa ULC nie konstytuuje nowego zobowiązania upadłego, którego beneficjentem jest pasażer, lecz jedynie stanowi formalne potwierdzenie powstania z mocy prawa obowiązku przed ogłoszeniem upadłości. Z uwagi na tę specyfikę, przy braku wprost przepisów, z których wynikałaby kompetencja sędziego komisarza do skutecznego prawnie określania obowiązków powstałych na mocy przepisów Rozporządzenia, w ocenie organu nie można wyprowadzić wniosku, że sporne postępowanie po ogłoszeniu upadłości przewoźnika nie może być kontynuowane. Organ podniósł również, że skutkiem ogłoszenia upadłości jest zastąpienie upadłego przez syndyka, który działa za upadły podmiot i zarządza jego mieniem. Upadły nie traci jednak swego bytu prawnego, pozostając podmiotem praw i obowiązków materialnoprawnych wynikających z Rozporządzenia.
Organ zaznaczył, że skarżony lot na trasie [...] o oznaczeniu kodowym [...] był lotem odwołanym w rozumieniu Rozporządzania, bowiem pasażerka posiadała potwierdzoną rezerwację na przedmiotowy lot, a lot ten się nie odbył. Organ ustalił, że A. S. zrezygnowała z usług przewoźnika i nie otrzymała w terminie, o którym mowa w art. 8 ust. 1 lit. a Rozporządzenia zwrotu pełnego kosztu biletu za przedmiotowy lot. W związku z tym organ za zasadne uznał nałożenie kary pieniężnej w wysokości 500 zł za naruszenie obowiązków wspólnotowych.
Organ podał ponadto, że przewoźnik lotniczy nie dowiódł, że do odwołania przedmiotowego lotu doszło w następstwie zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć, pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Oznacza to zdaniem organu, że przewoźnik lotniczy był zobowiązany z mocy prawa wypłacić pasażerce zryczałtowane odszkodowanie w kwocie 250 euro. Wobec faktu, że przewoźnik nie wypłacił stosownego odszkodowania Prezes ULC stwierdził naruszenie art. 7 ust. 1 lit. a Rozporządzenia i wymierzył karę pieniężną w wysokości 1500 zł.
W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara pieniężna za stwierdzone przypadki naruszeń obowiązków wynikających z Rozporządzenia, którego beneficjentem była pasażerka A. S., spełni przesłanki, o których mowa w art. 16 ust. 3 Rozporządzenia, tj. kara w tej wysokości będzie adekwatna do zakresu naruszenia wspólnotowego, a na przyszłość powodować będzie, że przewoźnik nie będzie dopuszczał się podobnych naruszeń.
Skargę na powyższą decyzję złożyła skarżąca [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej, reprezentowana przez syndyka masy upadłości A. W., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj: art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 236 i 144 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze (dalej: p.u.n.) poprzez ich niezastosowanie oraz niewydajnie decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego wszczętego pomimo ogłoszenia upadłości [...] Sp. z o.o. w [...], art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez dowolność w wydaniu decyzji, brak merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącego o umorzenie postępowania oraz nieustosunkowanie się w uzasadnieniu decyzji do wniosku skarżącego, art. 236 w zw. z art. 144 i p.u.n. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie mogło być kontynuowane pomimo ogłoszenia upadłości [...] Sp. z.o.o. w [...], art. 9 i 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji w niniejszej sprawie;
art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji, tj. niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek decyzji wydanej w niniejszej sprawie i zawarcie w nim zbyt ogólnych twierdzeń.
W ocenie skarżącej, stanowisko organu odnośnie możliwości wszczęcia postępowania po ogłoszeniu upadłości [...] Sp. z o.o. w [...] jest nieprawidłowe. Nadto z uwagi na fakt, ze skarga pasażera została złożona już po ogłoszeniu upadłości spółki, zawarte w uzasadnieniu decyzji rozważenia organu w zakresie zasadności zawieszenia postępowania są całkowicie bezcelowe, bowiem przepisy o zawieszeniu postępowania mogą znaleźć zastosowanie tylko w stosunku do postępowań wszczętych przed ogłoszeniem upadłości.
Zdaniem skarżącej wskazane przez organ orzeczenia nie mogą znaleźć żadnego zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż wskazany w nich stan faktyczny i prawny w żadnej kwestii nie odnosi się do meritum niniejszego postępowania. Orzeczenia te nie dotyczą kwestii zawieszenia postępowań wszczętych przed ogłoszeniem upadłości, a ponadto dotyczą postępowań podatkowych, które toczyły się w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa, nie zaś o przepisy k.p.a.
W ocenie skarżącej złożenie skargi przez pasażera po ogłoszeniu upadłości powinno skutkować wydaniem przez organ postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w trybie art. 61a § 1 k.p.a. z uwagi na okoliczność, ze postępowanie upadłościowe jest wyłącznym trybem dochodzenia należności w niniejszej sprawie.
Skarżąca wskazała, że Prezes ULC w decyzjach wydawanych na skutek skarg wnoszonych przez pasażerów stwierdza jedynie fakt naruszenia postanowień Rozporządzenia, nie określa zaś w sposób konstytutywny wysokości należnych pasażerom odszkodowań, gdyż ich wysokość wynika wprost z przepisów Rozporządzenia. Co więcej, zasadą jest, że odszkodowania są wypłacane pasażerom przez samego przewoźnika z pominięciem uczestnictwa w tej procedurze organu administracyjnego. Skarga do Prezesa ULC stanowi bowiem rozwiązanie ostateczne, jeżeli przewoźnik uchyla się od zapłaty należnych świadczeń.
Skarżąca wskazała, że w dochodzeniu roszczeń w postępowaniu upadłościowym wydanie decyzji przez Prezesa ULC nie ma z prawnego punktu widzenia żadnego znaczenia bowiem pasażer, aby uzyskać zaspokojenie z masy upadłości, musi zgłosić wierzytelność w takiej formie i w takim trybie, jak wszyscy inni wierzyciele i tak, jak inne wierzytelności, roszczenia pasażerów będą po ich sprawdzeniu umieszczane na liście wierzytelności w oparciu o przedstawione dowody.
Skarżąca podkreśliła, że uprawnienie do umieszczenia lub odmowa umieszczenia roszczenia na liście wierzytelności nie oznacza przeniesienia na organy postępowania upadłościowego szczególnych kompetencji nadzorczych przyznanych organowi względem przewoźnika. Stosowanie przepisów Rozporządzenia przez organy postępowania upadłościowego dotyczy jedynie możliwości uwzględnienia cywilnoprawnych roszczeń pasażerów zgłaszane w oparciu o postanowienia Rozporządzenia, mimo iż mogą być niejako deklaratywnie potwierdzane przez organ administracyjny, a jako roszczenie odszkodowawcze nadal posiadają charakter cywilny, a nie publicznoprawny.
Skarżąca wskazała, że zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym jest wyłączną formą dochodzenia od upadłego należności powstałych przed ogłoszeniem upadłości. Z tego względu wszczęcie postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie w ocenie skarżącej uznać należy za niedopuszczalne. Skoro postępowanie to nie powinno było zostać wszczęte, to jeżeli mimo ogłoszenia upadłości doszło do wszczęcia postępowania, organ powinien był umorzyć postępowanie z urzędu niezwłocznie po powzięciu wiadomości o ogłoszeniu upadłości. W ocenie skarżącej wraz z ogłoszeniem upadłości organ utracił prawo do rozpatrzenia sprawy na rzecz organów postępowania upadłościowego, które stały się w tym zakresie wyłącznie właściwe.
Skarżąca podała również, że należność z tytułu kary pieniężnej nie może być traktowania na równi z wierzytelnościami pasażerów powstałymi przed datą ogłoszenia upadłości, bowiem kary pieniężne są jedynie pobocznym, mającym dyscyplinować przewoźnika elementem postępowania. W ocenie skarżącej w momencie ogłoszenia upadłości spółki obejmującej likwidację jej majątku, a co za tym idzie trwałe zaprzestanie świadczenia usług przewozowych, odpada w ogóle cel nakładania kary pieniężnej, bowiem nałożenie kary nie będzie miało żadnego realnego przełożenia na ochronę praw pasażerów.
Zdaniem skarżącej wysokość nałożonej kary również jest całkowicie nieuzasadniona, gdyż stwierdzenie, że jest ona "adekwatna do zakresu naruszenia" ma charakter bardzo ogólny i nie pozwala na obiektywną ocenę zasadności wyliczonej kwoty. Nadto powoływanie się przez organ na prewencyjny charakter wymierzanej kary, która ma zapobiegać naruszeniom "na przyszłość" jest niezrozumiałe, bowiem skoro kara pieniężna ze swej istoty ma charakter dyscyplinujący, a jej głównym celem jest zapobieżenie naruszeń przez przewoźnika przepisów w przyszłości, to ukaranie wysoką grzywną upadłego, który działalności lotniczej już nie będzie prowadził jest w ocenie skarżącej wysoce dyskusyjne.
Nadto nakładanie kar na upadłego w żaden sposób nie zmienia sytuacji prawnej pasażerów-wierzycieli, którzy chcąc uzyskać zaspokojenie z masy upadłości, muszą swą wierzytelność zgłosić sędziemu komisarzowi w trybie art. 236 p.u.n. Nałożenie kary nie odniesie zatem oczekiwanego od niej przez Rozporządzenie skutku - kara nie przyspieszy wypłaty odszkodowań. Upadły nie może bowiem wbrew przepisom ustawy wypłacić pasażerom odszkodowań z pominięciem innych wierzycieli.
W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 217), dalej ppsa.
Na gruncie niniejszej sprawy podkreślenia wymaga również, że od dnia wejścia w życie Traktatu Akcesyjnego z dnia 16 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864), mocą którego Rzeczpospolita Polska stała się państwem członkowskim Unii Europejskiej, kontrola sądu administracyjnego obejmuje również badanie zgodności rozstrzygnięć organów administracji publicznej z prawem wspólnotowym, rozumianym jako cały dorobek prawny Wspólnoty Europejskiej - tzw. acquis communautaire, w tym zasad ogólnych prawa wspólnotowego, który jest interpretowany i stosowany na całym obszarze Unii Europejskiej w sposób jednolity.
W przypadku kolizji z ustawami polskimi prawo europejskie ma pierwszeństwo, w oparciu o art. 91 ust. 3 in fine Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Podstawę rozstrzygnięcia organu stanowiły przepisy art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 ustawy Prawo lotnicze oraz art. 5, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 14 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91.
Zgodnie z art. 205a ust. 1 Prawa lotniczego Prezes Urzędu kontroluje przestrzeganie przepisów m. in. rozporządzenia nr 261/2004/WE ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. Stosownie natomiast do art. 205b ust. 1 Prawa lotniczego w razie złożenia skargi, o której mowa w art. 205a ust. 1, Prezes Urzędu stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej:
- 1) brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo
- 2) naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, określając zakres nieprawidłowości oraz nakładając karę, o której mowa w art. 209b ust. 1, zaś w razie stwierdzenia naruszenia przepisu art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 Rozporządzenia określa również obowiązek i termin jego usunięcia.
Stosownie zaś do art. 209b ust. 1 Prawa lotniczego, kto działa z naruszeniem obowiązków lub warunków wynikających z przepisów rozporządzeń, o których mowa w art. 205a ust. 1, lub nie wykonuje albo nienależycie wykonuje zobowiązania wynikające z przepisów tych rozporządzeń, podlega karze pieniężnej w wysokości określonej w załączniku nr 2 do ustawy.
Ustawodawca unijny w art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 wskazał, że: w przypadku odwołania lotu, pasażerowie mają prawo wyboru pomiędzy:
- a) —zwrotem w terminie siedmiu dni, za pomocą œśrodków przewidzianych w art. 7 ust. 3, pełnego kosztu biletu po cenie za jaką został kupiony, za część lub części nie odbytej podróży oraz za część lub części już odbyte, jeżeli lot nie służy już dłużej jakiemukolwiek celowi związanemu z pierwotnym planem podróży pasażera, wraz z, gdy jest to odpowiednie,
- - lotem powrotnym do pierwszego miejsca odlotu, w najwcześniejszym możliwym terminie;
- b) zmianą planu podróży, na porównywalnych warunkach, do ich miejsca docelowego, w najwcześniejszym możliwym terminie; lub
- c) zmianą planu podróży, na porównywalnych warunkach, do ich miejsca docelowego, w późniejszym terminie dogodnym dla pasażera, w zależności od dostępności wolnych miejsc."
W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że lot nr [...] przewidziany 2 sierpnia 2012r. został odwołany z uwagi na wstrzymanie w dniu [...] lipca 2012r. koncesji na wykonywanie usług lotniczych oraz wniesienie przez [...] Sp. z o.o. do Sądu Rejonowego w [...] wniosku o upadłość spółki oraz ogłoszenie dnia 12 września 2012r. upadłości likwidacyjnej spółki ze wskazaniem trzymiesięcznego terminu do zgłaszania wierzytelności przez jej wierzycieli.
Bezsporne jest również to, że podróżna A. S. nie otrzymała w terminie wymienionym w art. 8 ust. 1 lit a rozporządzenia zwrotu pełnego kosztu biletu za ww. lot. Na tej podstawie organ przyjął, że doszło do naruszenia przez skarżącą art. 8 ust. 1 lit a rozporządzenia.
Oceniając prawidłowość stanowiska organu należy odnieść się do stosunku pomiędzy niniejszym postępowaniem administracyjnym prowadzonym przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego a postępowaniem upadłościowym prowadzonym wobec przewoźnika lotniczego uwzględniając okoliczność, że w niniejszej sprawie naruszenie art. 8 ust. 1 lit a rozporządzenia przez przewoźnika było skutkiem wszczęcia postępowania upadłościowego, a skoro tak, to należy odpowiedzieć również na pytanie, czy spółka miała prawne możliwości realizacji obowiązku wynikającego z ww. przepisu.
Kwestie te zostały uregulowane w szeregu przepisach ustawy p.u.n.
I tak zgodnie z art. 75 ust. 1 p.u.n., jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, upadły traci prawo zarządu majątkiem oraz możliwość korzystania z majątku.
Nadto, stosownie do art. 144 ust. 1 p.u.n., jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (ust. 2).
Z powołanego przepisu wynika zatem, że syndyk jest stroną w znaczeniu formalnym (procesowym), tzn. działa w postępowaniu we własnym imieniu, natomiast stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje upadły, jako podmiot stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa się więc na rzecz upadłego. Użyte w powołanym przepisie wyrażenie, iż postępowania dotyczące masy mogą być wszczęte i dalej prowadzone "jedynie" przez syndyka lub przeciwko niemu oznacza, że upadły będąc stroną w znaczeniu materialnym pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach. Podstawienie syndyka w miejsce upadłego ma więc bezwzględny charakter (wyrok SN z dnia 22 maja 2009r., sygn. akt III CSK 244/08, LEX nr 523687).
W myśl art. 52 i 61 p.u.n. masą upadłości jest część majątku upadłego, który służy zaspokojeniu wierzycieli w postępowaniu upadłościowym, a powstaje ona w dniu, w którym ogłoszono upadłość. W trakcie postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku upadłego, zaspokojenie wierzycieli następuje w drodze likwidacji masy upadłości, to jest spieniężenie jej składników i podział tak uzyskanych funduszów między wierzycieli. Należyta ochrona wierzycieli w postępowaniu upadłościowym wymaga zrównania ich statusu pod względem możliwości zaspokojenia się z funduszów masy upadłości. Jednym z przejawów zrównania statusu wierzycieli w postępowaniu upadłościowym jest natychmiastowa wymagalność ich należności, o której mowa w art. 91 p.u.n.
Od chwili ogłoszenia upadłości likwidacyjnej dochodzenie wierzytelności odbywa się zatem przez jej zgłoszenie sędziemu-komisarzowi.
W konsekwencji w art. 145 ust. 1 cyt. ustawy ustawodawca wskazuje, że postępowanie sądowe lub administracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności.
Należy zatem ustalić, czy postępowanie toczące się przed Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego w sprawie naruszeń postanowień rozporządzenia (WE) nr 261/2004 jest postępowaniem dotyczącym masy upadłości oraz wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do tej masy.
Odpowiadając na to pytanie wskazać trzeba, że jak podkreśla się w orzecznictwie sądów powszechnych postępowanie dotyczy masy upadłości, jeżeli jego wynik mógłby mieć wpływ na stan masy upadłości i możliwość zaspokojenia się z niej. Do postępowań tych zalicza się postępowania, w których upadłemu przypada rola strony, bez różnicy czy chodzi w nich o pozycje czynne czy bierne masy upadłości, jak też bez różnicy, czy sprawa jest sprawą o świadczenie, ukształtowanie lub ustalenie (wyrok z 14 września 2003, uchwała z 24 maja 2002 r., III CZP 25/02, OSNC 2003/7-8, p. 94, uchwała z 10 lutego 2006 r., IV CZP 2/06, OSNC 2007/1/3). Nie dotyczą masy upadłości postępowania w sprawach o roszczenia niemajątkowe (np. prawa stanu, ochronę dóbr osobistych), oraz o roszczenia majątkowe nie podlegające zaspokojeniu z masy ze względu na swój charakter (roszczenia o zaniechanie wynikające z praw bezwzględnych), w sprawach o alimenty (art. 145 ust. 2 p.u.n.), w sprawach dotyczących mienia nie wchodzącego do masy upadłości (art. 63-67 p.u.n.).
Przez wierzytelność upadłościową rozumie się natomiast wierzytelność powstałą przeciw upadłemu przed ogłoszeniem upadłości, którą jest tak wierzytelność pieniężna, jak i wierzytelność niepieniężna, która wskutek ogłoszenia upadłości, na podstawie art. 91 ust. 1 p.u.n. zmieniła się w wierzytelność pieniężną.
Kontrolowane w rozpatrywanej sprawie rozstrzygnięcie obejmuje - obok stwierdzenia naruszenia przepisów prawa - obowiązek usunięcia tego naruszenia w zakreślonym terminie poprzez zapłatę pełnego kosztu niewykorzystanego biletu oraz karę pieniężną.
Zdaniem Sądu, dwa ostatnie elementy decyzji – wbrew argumentacji organu - są bezpośrednio związane ze stanem masy upadłości, a ich wpływ na stan masy upadłości pozostaje w relacji z zaspokojeniem wierzycieli w postępowaniu egzekucyjnym.
Obowiązek zwrotu pasażerowi ceny biletu w terminie 14 dni stanowi nałożenie obowiązku o charakterze pieniężnym, który nie może być wykonany przez przewoźnika w toku toczącego się wobec niego postępowania upadłościowego, którego celem jest m.in. zaspokojenie wierzytelności podróżnego za odwołany lot, jeśli wierzytelność taka została zgłoszona na listę wierzytelności. Dla uznania wierzytelności pasażera nie jest zatem konieczne wydanie decyzji administracyjnej, jak podnoszono w zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się do ostatniego z elementów decyzji należy mieć na uwadze, że kara pieniężna, o której mowa w art. 209b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002r. Prawo lotnicze stanowi daninę publiczną, do której z mocy art. 209 w ust. 5 tej ustawy stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej i mieści się w trzeciej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z masy upadłości. Z mocy zaś art. 205b ust 5 w zw. z ust 2 tego przepisu do egzekucji należności z tytułu kary stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego.
Przedstawione rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja dotyczy wierzytelności objętych art. 144 p.u.n.
Przytoczony wyżej art. 145 p.u.n. wprawdzie ustanawia zakaz podjęcia postępowania z tytułu wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości po ogłoszeniu upadłości, a więc reguluje sytuację, w której toczące się przed ogłoszeniem upadłości postępowanie zostało zawieszone. Niemniej, jeśli z woli ustawodawcy nie można podjąć postępowania zawieszonego przed ogłoszeniem upadłości, to tym bardziej nie może toczyć się postępowanie - dotyczące należności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości - wszczęte wnioskiem strony już po ogłoszeniu upadłości.
Taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Postępowanie zostało bowiem zainicjowane skargą A. S. na przewoźnika lotniczego, która wpłynęła do organu w dniu 26 września 2012r., a zatem po ogłoszeniu upadłości skarżącej spółki.
W związku z powyższym, skoro kontynuowanie postępowania administracyjnego, przed odmową wciągnięcia należności na listę wierzytelności w postępowaniu upadłościowym nie jest dopuszczalne, to należy uznać, iż podlega ono zawieszeniu, a Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego obowiązany był do zgłoszenia wierzytelności do sędziego komisarza na podstawie art. 236 p.u.n..
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organ winien zatem per analogiam zastosować art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a, bowiem w ustawie p.u.n. brak jest podstawy prawnej do stwierdzenia skutku zawieszenia postępowania administracyjnego z mocy prawa. Przepis ten stanowi, że postępowanie administracyjne zawiesza się, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Reguluje więc sytuację, w której zagadnienie to nie było jeszcze przedmiotem postępowania przed właściwymi organami, a w toczącym się postępowaniu nie zapadło prawomocne (ostateczne) rozstrzygnięcie w tej kwestii. Powstała zatem konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, co należy rozumieć w ten sposób, że dana kwestia prawna stała się sporna w toku postępowania administracyjnego lub przepisy prawa wymagają ustalenia stanu prawnego w danej kwestii mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w toku postępowania okaże się, że ustalenie tego stanu może nastąpić tylko w drodze rozstrzygnięcia właściwego organu lub sądu.
Reasumując, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego zobowiązany był w pierwszej kolejności zawiesić postępowanie wszczęte skargą A. S. na przewoźnika lotniczego z dnia 13 września 2012r., następnie zgłosić wierzytelność, na podstawie art. 236 p.u.n. do sędziego komisarza, a po jej umieszczeniu na liście wierzytelności postępowanie umorzyć.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie uwzględnienie stanowiska Sądu.
W tym stanie rzeczy Sąd uwzględnił skargę, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ja decyzja zapadły z naruszeniem przepisów postępowania, to jest art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 145 ust. 1 i art. 144 oraz art. 236 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. p.u.n. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Z tych względów należało uchylić decyzje wydane w obu instancjach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 ppsa. Rozstrzygnięcie w pkt II i III wyroku wydano na mocy art. 152 oraz 200 ppsa.