Uzasadnienie
Pismem z dnia 27 lutego 2015 r. J. N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2015 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu dokonania rozbiórki.
Wyrokiem z dnia 20 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił ww. skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył J. N. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Do skargi załączony został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych złożony na urzędowym formularzu. We wniosku skarżący oświadczył, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, córką i synem. Dzieci są w wielu [...]lat. Mieszka poza miastem co wiąże się z dodatkowymi kosztami związanymi z dojazdami. Wskazał, że od kilku lat prowadzi działalność gospodarczą jednak z uwagi na spadek cen nabiału i zawirowania na rynku mleczarskim drastycznie zmniejszyły się obroty firmy. Obecnie sięgają one około [...]zł., co powoduje, że nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. W efekcie wnioskodawca będzie zmuszony zakończyć prowadzoną działalność gospodarczą i utraci podstawowe źródło utrzymania rodziny.
Wskazał, że posiada we współwłasności dom o pow. [...] m2, mieszkanie o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...] ha we współwłasności, posiada samochód dostawczy (chłodnia) oraz samochód w leasingu na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, utrzymuje się z własnej działalności gospodarczej z której uzyskuje dochody około [...]zł. Wskazał posiadanie następujących zobowiązań: kredyt na zakup mieszkania – miesięczna rata [...]CHF (około [...]zł.), rata leasingu samochodu – około [...]zł. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny to energia elektryczna – [...] zł., wywóz nieczystości płynnych [...] zł. (dwa razy w miesiącu), wywóz nieczystości stałych [...] zł, zakup oleju napędowego grzewczego [...] (raz na kwartał), podatek od nieruchomości [...] zł. (rocznie), telefon i internet [...] zł., żywność, środki czystości, odzież i inne potrzeby życiowe ok. [...]zł. Koszt utrzymania dzieci to: żywność ok. [...]zł., dodatkowe lekcje [...] zł., ubrania i inne wydatki [...] zł. Wnioskodawca podał, że jeżeli jest to konieczne pomaga mu rodzina.
W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych wyjaśnień, wnioskodawca pismem z dnia 29 kwietnia 2016 r. wskazał, że z uwagi na fakt, iż nie ma dostępu do jakichkolwiek danych finansowych związanych z prowadzoną przez żonę działalnością gospodarczą, a żona odmawia udostępnienia takich informacji, nie jest w stanie przedstawić żądanej dokumentacji. Wniósł o rozpoznanie wniosku w oparciu o nadesłane materiały.
Postanowieniem z dnia 6 maja 2016 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis postanowienia został skutecznie doręczony wnioskodawcy w dniu 27 maja 2016 r.
Pismem z dnia 30 maja 2016 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 6 maja 2016 r. wskazując, że nie zgadza się z przedmiotowym postanowieniem, gdyż uważa, że przedłożone do akt sprawy dokumenty i oświadczenia są wiarygodne i wystarczające do przyjęcia, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od skargi kasacyjnej. Wskazał, że w złożonym oświadczeniu wykazał, iż źródłem dochodu jego rodziny jest działalność gospodarcza prowadzona przez niego oraz żonę. Zdaniem wnioskodawcy wyszczególnione zostały wydatki miesięczne ponoszone przez jego rodzinę. Odnosząc się do dysproporcji pomiędzy dochodami a wydatkami, wyjaśnił, że dodatkowym źródłem dochodu, którego nie da się udokumentować jest sporadyczna pomoc rodziny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Podkreślenia wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 ustawy). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od reguły określonej w art. 199 ustawy. Odstąpienie od zasady obciążania strony kosztami postępowania jest dopuszczalne, jeżeli poniesienie tych kosztów wiązałoby się z pozbawieniem strony możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, taka sytuacja nie występuje natomiast w przypadku skarżącego.
Z treści powołanego wyżej przepisu wynika, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Zdaniem Sądu, nie można uznać, że przestawiona przez stronę sytuacja materialna jest tego rodzaju, że uzasadnia przejęcie przez Skarb Państwa kosztów postępowania. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą z której uzyskuje dochód, około [...]złotych, posiada trzy nieruchomości, dwa samochody. Ponadto również żona wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą, jednakże nie zostały wykazane dochody jakie uzyskuje z tego tytułu. Skarżący wskazał, że posiada środki finansowe, które przeznacza na różne cele m.in. spłatę kredytu, spłatę rat leasingowych za samochód dostawczy, dodatkowe lekcje z języków obcych oraz innych przedmiotów dla dzieci. Powyższe wyklucza uznanie skarżącego za osobę ubogą.
Wskazać należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że wydatki o charakterze prywatnoprawnym nie mają pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty postępowania. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Strona, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym z koniecznością przeznaczenia na ten cel poczynionych w swoim majątku oszczędności.
Sąd uznał, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji majątkowej osób pozostających z osobą wnioskująca o prawo pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym. W przedmiotowej sprawie J. N. nie wykazał dochodów jakie osiąga jego żona z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Nie uczynił tego również składając sprzeciw. Natomiast odnosząc się do kwestii pomocy ze strony rodziny, nadmienił jedynie, że takową otrzymuje sporadycznie, jednakże bez wskazania konkretnych jej przykładów.
W związku z powyższym Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.