Uzasadnienie
Uczestnik postępowania W. S. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie VII SA/Wa 69/16. Pismem z dnia 9 maja 2016 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku. W.S. udzielił odpowiedzi na ww. pismo w dniu 24 maja 2016 r.
Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, zamieszkania i leczenia.
Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że to na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia - na co wskazuje użyty w art. 246 ustawy zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść strony.
Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wniosek W. S. o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i stosowana jest tylko wówczas, gdy ze złożonego wniosku wynika w sposób bezsporny, że strona nie jest w stanie ponieść we własnym zakresie kosztów postępowania sądowego. W ocenie referendarza sądowego W. S. nie wykazał natomiast w sposób niebudzący wątpliwości, aby znajdował się w takiej sytuacji.
Z treści wniosku wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w wysokości 620 zł miesięcznie. W. S. jako stałe zobowiązania i wydatki wymienił jedynie opłaty za gaz - 50 zł.
Pismem z dnia 9 maja 2016 r. zobowiązano W. S. do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez:
- - udokumentowanie wysokości otrzymywanej emerytury (np. nadesłanie kserokopii decyzji o waloryzacji emerytury lub ostatniego odcinka emerytury),
- - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - wskazanie, czy wnioskodawca korzysta z finansowej pomocy rodziny lub innych osób (jeżeli tak, należy wyjaśnić, na czym ona polega, a jeżeli jest to pomoc finansowa - wskazać jej wysokość),
- - wskazanie, czy wnioskodawca korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, jeżeli tak - przedłożenie dokumentów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres, na jaki dany zasiłek został przyznany.
W piśmie z dnia 24 maja 2016 r. W.S. oświadczył, że nie uzyskuje od nikogo pomocy, nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej.
Zauważyć trzeba, że w złożonym formularzu wnioskodawca w rubryce nr 10 dotyczącej uzyskiwanych dochodów wpisał, oprócz wysokości emerytury, wysokość środków, które – jak wskazał – ostatnio otrzymał. Kwota ta została wpisana w sposób nieczytelny, przy czym wydaje się, iż jest to kwota 12.000 zł. W związku z wątpliwościami odnośnie wysokości tej kwoty, ww. pismem z dnia 9 maja 2016 r. wezwano W. S. także do podania wysokości środków, jakie - według oświadczenia zawartego w rubryce nr 10 formularza – ostatnio otrzymał oraz do wyjaśnienia, z jakiego tytułu je otrzymał. W piśmie z dnia 24 maja 2016 r. W. S. w tym zakresie oświadczył jedynie, że otrzymał jednorazową wypłatę. Takiej odpowiedzi nie można uznać za wyczerpujące udzielenie odpowiedzi na wezwanie zawarte w piśmie z dnia 9 maja 2016 r.
Przypomnieć należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Strona powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Należy też zauważyć, że w przypadku, gdy Sąd/ referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy, podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.
Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177).
W ocenie referendarza sądowego W. S. nie wykazał w sposób wystarczający i bezsporny, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, brak jest więc podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).