Uzasadnienie
J. Ż. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 9 marca 2017 r. wezwano J. Ż. do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku. Pismo to zostało doręczone w dniu 27 marca 2017 r.
Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ocenie referendarza sądowego J. Ż. nie wykazał natomiast w sposób niebudzący wątpliwości, aby znajdował się w sytuacji finansowej, która nie pozwala skarżącemu na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Z treści wniosku wynika, że J. Ż. dzieli wspólne mieszkanie z rodzicami (o pow. 60 m²). Skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, studentem studiów niestacjonarnych magisterskich. Podniósł, że prowadzi własne gospodarstwo domowe i często zatrzymuje się u rodziców, spożywa u nich posiłki, gdy nie ma pieniędzy na chleb. Oświadczył, że jest "na łasce ludzi dobrej woli i kieszonkowym od rodziców". Wskazał na problemy zdrowotne.
Pismem z dnia 9 marca 2017 r. zobowiązano J. Ż. do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku poprzez:
- - wskazanie, czy wnioskodawca uzyskuje jakiekolwiek dochody, np. z prac dorywczych, z tytułu umów zlecenia, o dzieło itp.; jeżeli tak, w jakiej wysokości,
- - wskazanie, czy matka wnioskodawcy uzyskuje dochody z jakiegokolwiek tytułu - np. z tytułu renty, jeśli tak, w jakiej wysokości,
- - nadesłanie aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej.
J. Ż. w odpowiedzi na ww. wezwanie w piśmie z 1 kwietnia 2017 r. stwierdził, że wszystkie niezbędne informacje zawarł w złożonym wniosku i nie widzi konieczności uzupełniania wniosku o kolejne informacje.
W ocenie referendarza sądowego na podstawie treści samego wniosku J. Ż. niemożliwe jest natomiast bezsporne ustalenie jego możliwości płatniczych. Nie udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 9 marca 2017 r. do uzupełnienia wniosku skarżący pozbawił zatem referendarza sądowego możliwości jednoznacznego ustalenia jego sytuacji finansowej.
Zwrócić uwagę przede wszystkim należy na sprzeczności w składanych przez skarżącego oświadczeniach. Z jednej strony bowiem J. Ż. wskazuje, że prowadzi własne gospodarstwo domowe i jedynie zatrzymuje się u rodziców, z drugiej strony zaś w rubryce nr 7.1 oświadcza, że dzieli z rodzicami wspólne mieszkanie.
Zauważyć przy tym trzeba, że J. Ż. oświadczając, że prowadzi własne gospodarstwo domowe i jedynie zatrzymuje się u rodziców, co wskazywałoby, że mieszka w odrębnym lokalu, nie podał jednocześnie jakichkolwiek dochodów, które pozwoliłyby mu na utrzymanie się oraz na pokrycie kosztów związanych z użytkowaniem zamieszkiwanego lokalu. Skarżący oświadczył lakonicznie, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i pozostaje "na łasce ludzi dobrej woli i kieszonkowym od rodziców". Na podstawie takiego oświadczenia nie jest zatem możliwe ustalenie sytuacji finansowej skarżącego.
W takiej sytuacji brak odpowiedzi J. Ż. na wezwanie z 9 marca 2017 r., w szczególności w zakresie dotyczącym wyjaśnienia, czy skarżący uzyskuje jakiekolwiek dochody oraz dotyczącym nadesłania zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, nie pozwala na przyznanie skarżącemu prawa pomocy.
Podkreślenia wymaga, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji na pozostałych obywateli, jest wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Z treści art. 246 ustawy wynika jednoznacznie, że wnioskodawca powinien udowodnić - na co wskazuje użyty zwrot: "wykaże" - iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Przyznanie prawa pomocy może zatem dotyczyć wyłącznie sytuacji, gdy ze złożonego wniosku wynika bezspornie, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji finansowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów, wykazać, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe.
Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 ustawy). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli dane te okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 ustawy Sąd/ referendarz sądowy może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Rodzaje dokumentów źródłowych, do złożenia których wnioskodawca może zostać wezwany, określono w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz.U. z 2015 r. poz. 1257), przy czym katalog dokumentów zawarty w tym przepisie ma charakter przykładowy, o czym świadczy użyty zwrot "w szczególności".
Zarówno w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak i w ww. rozporządzeniu, nie wymieniono natomiast, nawet w sposób przykładowy, rodzajów dodatkowych oświadczeń, do których złożenia można wezwać stronę, co oznacza, że ich wybór, zależny od okoliczności sprawy, pozostawiono uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Należy też zauważyć, że w przypadku, gdy Sąd/ referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych korzystając z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy, podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych (na co jednoznacznie wskazuje zawarte w art. 255 ustawy sformułowanie: "strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe"). W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że brak tej współpracy, a więc niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177).
Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że J. Ż. nie wykazał w sposób przekonujący i wiarygodny, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów sądowych na pozostałych obywateli. Uchylenie się przez J. Ż. od pełnego przedstawienia informacji istotnych dla rozpoznania wniosku, w tym od wyjaśnienia, czy uzyskuje on jakiekolwiek dochody, uniemożliwia bezsporne ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Prawo pomocy nie może być natomiast przyznane, jeśli nie ma pewności co do tego, czy strona rzeczywiście nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. O takiej pewności nie może być zaś mowy w sytuacji, gdy strona składa lakoniczne wnioski, zawierające szczątkowe, a przy tym wzajemnie sprzeczne informacje, a jednocześnie przejawia niechęć do udzielania jakichkolwiek odpowiedzi na kierowane do niej w trybie art. 255 ustawy wezwania zmierzające do wyjaśnienia okoliczności mających znaczenie dla ustalenia jej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych.
W związku z powyższym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.