Uzasadnienie
Stosownie do art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy w zakresie całkowitym (a więc poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu) może być przyznane osobie fizycznej wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy strona musi więc uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku.
Mając na uwadze powołany przepis oraz treść wniosku o przyznanie prawa pomocy i innych pism wnioskodawcy stwierdzić należy, iż brak jest uzasadnienia dla przyznania P. Z. prawa pomocy w żądanym zakresie całkowitym (jak również w zakresie częściowym), ponieważ nie wykazał on w sposób nie budzący wątpliwości, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy.
P. Z. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w dniu 2 lutego 2009r. zwrócił się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych, dołączając jednocześnie oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania złożone na druku obowiązującym w postępowaniu przed sądami cywilnymi. Przy piśmie z dnia 11 lutego 2009r. przesłano skarżącemu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy obowiązujący przed sądami administracyjnymi. Składając wniosek na urzędowym formularzu (w dniu 24 lutego 2009r., data wpływu do Sądu – 3 marca) P. Z. wniósł dodatkowo o ustanowienie adwokata. Występując z wnioskiem w dniu 2 lutego 2009r. skarżący wskazał, że posiada dom o powierzchni 58 m2, otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 706 zł netto. Nadesłał również zaświadczenie z dnia 2 lutego 2009r. wystawione przez pracodawcę, z którego wynika, że zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę na czas określony do dnia 3 maja 2009r.
W treści wniosku z dnia 24 lutego 2009r. złożonego na urzędowym formularzu skarżący wskazał, iż w wyniku wygaśnięcia umowy o pracę "od dnia 6.02.2009r. decyzją Powiatowego Urzędu Pracy w O. pozostaje osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku". Podniósł też, że pozostaje na utrzymaniu rodziców oraz konkubiny, która otrzymuje stypendium w kwocie 670 zł. Opisując swą sytuację majątkową skarżący w rubryce nr 7.1, którą wnioskodawca winien wypełnić w przypadku posiadania domu, wpisał: "budynek 128 m2 na działce 215 m2".
Z uwagi na wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego i finansowego skarżącego (związane m.in. z faktem, iż skarżący w dniu 2 lutego 2009r. wskazał, iż posiada dom o powierzchni 58 m2, zaś w formularzu z dnia 24 lutego 2009r. - budynek o powierzchni 128 m2, a ponadto z akt administracyjnych wynikało, że w zrealizowanym przez skarżącego budynku prowadzony jest sklep i punkt nauki jazdy) pismem z dnia 29 kwietnia 2009r., na podstawie art. 255 ustawy, wezwano skarżącego do dodatkowych informacji. Skarżący został wezwany do wskazania, jakie nieruchomości (o jakiej powierzchni i funkcji) posiada; czy prowadzi działalność gospodarczą; czy uzyskuje dochody z tytułu najmu (jeśli tak, w jakiej wysokości), wezwano też do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego z ostatnich trzech miesięcy oraz zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej.
W dniu 7 maja 2009r. P. Z. – w odpowiedzi na wezwanie z dnia 29 kwietnia 2009r. – wyjaśnił, że jest współwłaścicielem (w ½ części) działki (215 m2) oraz budynku o powierzchni 128 m2. Wskazał też, że od 2007r. nie prowadzi działalności gospodarczej, uzyskuje dochody z najmu w wysokości 3200 zł, co pokrywa alimenty na dwójkę dzieci (1600 zł) oraz ratę kredytu (1700 zł miesięcznie). Podniósł też, iż nie posiada konta bankowego i oszczędności, nadesłał decyzję PUP w O. z dnia [...] lutego 2009r. o uznaniu za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku.
Kolejnym pismem z dnia 13 maja 2009r. wezwano wnioskodawcę do udokumentowania wysokości miesięcznych rat kredytu oraz do nadesłania kserokopii umowy bądź umów najmu nieruchomości. Przy piśmie z dnia 25 maja 2009r. P. Z. nadesłał wyciąg bankowy świadczący o wysokości rat kredytu, a także dwie umowy najmu części lokalu użytkowego (o powierzchni 34 i 32 m2) z dnia 1 stycznia 2009r., z których wynika, iż łączny czynsz z tytułu najmu uzyskiwany przez skarżącego wynosi 3200 zł (po 1600 zł od każdego z najemców). Jednocześnie nadesłał "rozwiązanie umowy najmu lokalu użytkowego" z jednym z najemców, w którym wskazano, że umowa wygaśnie z dniem 31 maja 2009r.
Biorąc wszystkie powyższe okoliczności pod uwagę uznano, iż P. Z. nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.
Jak już wcześniej wskazano, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył tu pojęcia: "wykaże", co oznacza, że wnioskodawca powinien udowodnić, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. Tak więc to na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych czy też jakichkolwiek kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
Zgodnie z art. 252 ustawy wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym. Tych warunków wniosek złożony przez P. Z. nie spełnia.
Podkreślić trzeba, że zarówno składając w dniu 2 lutego 2009r. wniosek i "oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach (...)", jak i składając w dniu 24 lutego 2009r. wniosek na formularzu obowiązującym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (data wpływu do Sądu – 3 marca) skarżący pominął fakt, iż otrzymuje dochody z najmu w kwocie 3200 zł miesięcznie. Tymczasem obowiązkiem strony jest podanie w złożonym wniosku wszystkich dochodów, uzyskiwanych z wszelkich źródeł – wynagrodzeń za pracę, emerytur, rent, zasiłków, dochodów z najmu itp. Dopiero po sformułowanym wprost wezwaniu do wskazania, czy skarżący uzyskuje dochody z najmu P. Z. oświadczył, że otrzymuje z tego tytułu kwotę 3200 zł miesięcznie. Po kolejnym wezwaniu do nadesłania kserokopii zawartych umów najmu skarżący nadesłał jedynie wydruki komputerowe dwóch umów oraz pismo (bez daty), z którego treści wynika, że jeden z najemców "na mocy porozumienia stron rozwiązuje umowę najmu lokalu", a wygaśnięcie umowy nastąpi 31 maja 2009r. Warto zauważyć - zarówno w odniesieniu do umów najmu, jak i rozwiązania umowy – że pisma te nie zawierają podpisów stron (są to wydruki komputerowe, a nie kserokopie umów).
Informacje przedstawione w złożonym wniosku i w kolejnych pismach wnioskodawcy nie pozwalają na dokonanie nie budzącej wątpliwości oceny jego rzeczywistych możliwości finansowych. W sytuacji, gdy wnioskodawca składając wniosek o przyznanie prawa pomocy oświadcza, że nie ma żadnych dochodów i dopiero po wezwaniu do wskazania, czy uzyskuje dochody z tytułu najmu ujawnia fakt otrzymywania czynszu w wysokości 3200 zł miesięcznie, nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie jego sytuacji finansowej. Takie działania skarżącego nie dają gwarancji, iż nie posiada on jeszcze innych źródeł dochodów, o których nie wspomniał składając wniosek. Istnieją ponadto wątpliwości dotyczące stanu majątkowego P. Z..
Wskazać trzeba, że w oświadczeniu z dnia 2 lutego 2009r. skarżący wskazał, że posiada dom o powierzchni 58 m2, w formularzu z dnia 24 lutego 2009r. w rubryce dotyczącej posiadania domu – budynek o powierzchni 128 m2. W piśmie z dnia 7 maja 2009r., nadesłanym po wezwaniu do wskazania, jakie nieruchomości posiada i o jakiej powierzchni i funkcji wskazał, że posiada budynek o powierzchni 128 m2, nie podając jednocześnie jego funkcji. Ponadto z akt administracyjnych (z protokołu z 24 września 2008r.) wynika, że w zrealizowanym przez skarżącego budynku parter użytkowany jest jako sklep i punkt nauki jazdy, natomiast "pomieszczenia II kondygnacji" jako pomieszczenia mieszkalne. Z kolei z treści nadesłanych umów najmu wynika, że skarżący jest właścicielem budynku położonego przy ul. [...] w O., w którym znajduje się lokal użytkowy o powierzchni 150 m2.
Z uwagi na powołane okoliczności (a zwłaszcza składanie przez wnioskodawcę wzajemnie wykluczających się oświadczeń), uznano, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania, a pamiętać należy, iż wykazanie przesłanek określonych w art. 246 ustawy spoczywa na stronie występującej z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.
W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).