Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek Z. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o powierzchni 46,70 m2 oraz działkę o powierzchni 1400 m2. Z. K. oświadczyła, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 1440 zł netto miesięcznie. Do wydatków skarżąca zliczyła: czynsz – 420 zł, opłaty za energię elektryczna – 60 zł, za telefon - 80 zł, wydatki na leki – 200 zł, na żywność – 680 zł.
Z uwagi na okoliczność, że powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 28 kwietnia 2016 r. skarżąca została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do:
- - nadesłania wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - wskazania, z jakich środków skarżąca pokrywa lub zamierza pokryć koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika.
Na wykonanie powyższego zarządzenia zakreślono termin 7 dni pod rygorem rozpatrzenia wniosku tylko w oparciu o zgromadzone materiały.
Skarżąca nie wykonała zarządzenia, pomimo odebrania wezwania w dniu 16 maja 2016 r.
Postanowieniem z dnia 6 lipca 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W ocenie referendarza sądowego skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy. Złożone przez stronę oświadczenie jest niewystarczające dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych strony, a na wezwanie wnioskodawczyni nie przedstawiła żądanych informacji. Referendarz sądowy wskazał, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawiania okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Posiadane informacje są niepełne, a strona nie ustosunkowała się do wyjaśnienia tych wątpliwości.
Sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego wniósł pełnomocnik skarżącej wskazując, że zarządzenie referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2016 r. było zbędne, skoro już posiadane przez niego informacje były kompletne i niekwestionowane, a zatem brak udzielenia odpowiedzi na ww. zarządzenie nie może być podstawą od oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazał, że skarżąca jest osobą samotną, w podeszłym wieku, jest emerytką, której dochód jest w całości przeznaczony na jej skromne utrzymanie i z którego nie może ona czynić oszczędności. W tej sytuacji, w ocenie pełnomocnika skarżącej, oczywistym jest, że każdy wydatek ponad stałe koszty utrzymania wyliczone w oświadczeniu, następuje z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącej i nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało w niniejszej sprawie wszczęte w dniu 4 grudnia 2015 r., a więc po wejściu w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), które weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r.
Zgodnie zatem z art. 260 § 1 p.p.s.a - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych prawidłowo uznając, że przedstawione informacje są niewystarczające dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych strony, a strona nie ustosunkowała się do wyjaśnienia tych wątpliwości. Wskazać należy, że w orzecznictwie dominujący jest pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia informacji na temat jej sytuacji rodzinnej, bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (v. m.in. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8).
Wobec powyższego kontrolując zaskarżone sprzeciwem postanowienie Sąd uznał, że referendarz sądowy badając przedstawioną przez stronę sytuację materialną oraz biorąc pod uwagę nieustosunkowanie się strony do wezwania z dnia 28 kwietnia 2016 r., zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił na podstawie art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.