Uzasadnienie
Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania K. B. od decyzji Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. (znak: [...]) w przedmiocie stwierdzenia z urzędu nieważności orzeczeń wydanych przez Powiatowy Zespół ds. o Stopniu Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] maja 2001 r. (znak: [...]) o stopniu niepełnosprawności oraz z dnia [...] sierpnia 2001 r. (znak: [...]) o zmianie orzeczenia z dnia [...] maja 2001 r. utrzymał zaskarżoną decyzje w mocy.
Organ odwoławczy wskazał, że orzekający w I instancji Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] prawidłowo zastosował instytucję przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, ponieważ orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, które zachodzi, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa.
W przedmiotowej sprawie orzeczenia wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] w dniu [...] maja 2001 r. oraz w dniu [...] sierpnia 2001 r. pozostają w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z definicją umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zawartą w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776, z późn. zm.) – obowiązującą w dacie wydania tych orzeczeń.
Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. o stwierdzeniu nieważności wskazał, że nie znalazł przesłanek uzasadniających zaliczenie K. B. do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na dzień orzekania przez Powiatowy Zespół tj. [...] maja 2001 r. i [...] sierpnia 2001 r.
Definicja umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie budzi wątpliwości interpretacyjnych w świetle art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123 poz. 776). Zgodnie z tym przepisem "do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu zdolną do wykonywania zatrudnienia na stanowisku pracy przystosowanym odpowiednio do potrzeb i możliwości wynikających z niepełnosprawności, wymagającą w celu pełnienia ról społecznych częściowej lub okresowej pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".
Natomiast z opinii lekarskiej sporządzonej w dniu [...] grudnia 2009 r. przez lekarza legitymującego się trzema specjalnościami drugiego stopnia w zakresie chorób wewnętrznych, reumatologii i rehabilitacji w oparciu o zgromadzoną w sprawie dokumentację medyczną wynika, iż K. B. ma rozpoznaną wrodzoną wadę stawów łokciowych polegającą na obustronnym zrośnięciu nasad bliższych kości łokciowych i promieniowych ([...]). Jedynym ograniczeniem będącym następstwem tej wady jest ruch nawracania i odwracania rąk. Schorzenie to w ocenie lekarza nie upośledza sprawności organizmu w stopniu umiarkowanym. Badana może pracować na otwartym rynku pracy, nie wymaga pomocy osób drugich.
Z uwagi na załączoną do wniosku dokumentację medyczną związaną ze schorzeniami z tytułu symboli [...], Wojewódzki Zespół w dniu [...] grudnia 2009 r. zasięgnął dodatkowej opinii lekarskiej, z której wynika, iż łagodne upośledzenie słuchu i łagodne powiększenie tarczycy nie dają podstaw do orzeczenia niepełnosprawności, tym samym niemożliwe jest ustalenie umiarkowanego stopnia z ich tytułu. Schorzenia o symbolach [...], które uwzględnione zostały przez Powiatowy Zespół w Kętrzynie w orzeczeniach z dnia [...] maja 2001 r. i [...] sierpnia 2001 r. nie spowodowały pogorszenia stanu zdrowia K. B. w stosunku do stanu zdrowia wynikającego z treści orzeczeń wydanych w 1999 r., kwalifikujących skarżącą do lekkiego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniem symbolu [...] Również nie uległ pogorszeniu stan zdrowia określony symbolem [...].
W świetle zebranych dokumentów i opinii lekarskich organy obu instancji uznały, że K. B. jest osobą samodzielną, nie wymagającą pomocy osób drugich, jak również nie występują u skarżącej ograniczenia uniemożliwiające wykonywanie pracy na otwartym rynku, co tym samym kwalifikuje ją jedynie do lekkiego stopnia niepełnosprawności, zgodnie z wówczas obowiązującymi przepisami w tym zakresie, tj. art. 4 ust. 3 ustawy o rehabilitacji (...) stanowiącym definicję lekkiego stopnia niepełnosprawności.
Od decyzji Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lutego 2010 r. skargę do sądu administracyjnego wniosła K. B., która podniosła, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie donosu i, że została potraktowana lekceważąco i pobieżnie przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie podnosząc jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga została uwzględniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazano.
Sąd rozstrzyga bowiem w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy [art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)]. W rozpoznawanej sprawie organy naruszyły przepisy postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Kontrolowane przez sąd decyzje zapadły w postępowaniu nadzwyczajnym wszczętym z urzędu o stwierdzenie nieważności decyzji. Jak to trafnie stwierdził organ odwoławczy decyzje stwierdzające nieważność są decyzjami deklaratoryjnymi działającymi ex tunc.
Właściwy organ orzeka o stwierdzeniu nieważności badanej decyzji tylko wówczas, jeśli wystąpi jedna z przesłanek ściśle określonych w art. 156 § 1 kpa. Ocena zaś decyzji objętej postępowaniem nieważnościowym dokonywana jest w oparciu o stan faktyczny i prawny istniejący w dniu jej wydania. Dokonując takiej oceny organ I instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. stwierdził z urzędu z powodu rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważność dwóch orzeczeń Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...], z których każde zostało wydane na innej podstawie prawnej i w oparciu o odmienne przesłanki. Już ta okoliczność uzasadniała poddanie każdego z tych orzeczeń odrębnej ocenie i przeanalizowania, czy doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa będących podstawą ich wydania.
I tak orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] o zmianie orzeczenia tego organu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] maja 2001 r. zostało wydane na podstawie art. 155 kpa.
Rozstrzygnięcie podejmowane przez organ na podstawie art. 155 kpa ma charakter uznaniowy i podejmowane jest za zgodą strony, o ile równocześnie przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, a nie sprzeciwiają się temu przepisy prawa. W postępowaniu nadzwyczajnym organ winien więc zbadać czy orzeczenie z dnia [...] sierpnia 2001 r. nie naruszyło rażąco art. 155 kpa, a tych ustaleń Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w ogóle nie prowadził.
Organ winien mieć także na uwadze, że uchylenie lub zmiana decyzji w trybie art. 155 kpa może mieć miejsce jedynie w sytuacji, gdy brak jest podstaw prawnych do jej uchylenia lub zmiany w trybie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 kpa) lub w trybie stwierdzenia nieważności (art. 156 § 1 kpa). Z samej konstrukcji przepisu art. 155 kpa wynika bowiem, że jest on alternatywą dla wzruszenia ostatecznych decyzji w innym trybie przewidzianym przepisami prawa administracyjnego.
Natomiast jeśli idzie o ocenę orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] maja 2001 r., które zostało wydane na podstawie art. 3, 4, 6 ust. 1, 5 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych organ winien mieć na uwadze, że orzeczenie to jest decyzją w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a jego ocena w trybie nadzwyczajnym winna być dokonana na dzień jego wydania, tak co do stanu prawnego, jak i co do zebranego materiału dowodowego i ustaleń faktycznych. Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ma na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej. Stąd prowadzenie przez organ w postępowaniu nadzwyczajnym postępowania dowodowego i dokonywanie oceny stanu zdrowia skarżącej na dzień [...] i [...] grudnia 2009 r. przez lekarzy specjalistów nie znajduje uzasadnienia.
Oceny stanu zdrowia dokonane w tych datach mogą ustalać bowiem stopień niepełnosprawności skarżącej na datę tych badań, natomiast w postępowaniu nadzwyczajnym organ jedynie bada, czy doszło do rażącego naruszenia prawa: przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania będących podstawą wydania kontrolowanych orzeczeń na datę wydania tych orzeczeń.
W postępowaniu nadzwyczajnym organ może orzec o stwierdzeniu nieważności, jeśli stwierdzi rażące naruszenie prawa wobec tego, że orzeczenie zostało wydane w sposób sprzeczny z przepisami dotyczącymi orzekania o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności. W tym zakresie niezbędne jest wykazanie przez organ, że przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny.
Ustalenie stopnia niepełnosprawności przez lekarzy orzeczników zapadło w 2001 r. po dokonaniu analizy dokumentacji medycznej oraz na podstawie przeprowadzonych wówczas wywiadów i zawierało element ocenny, uznaniowy co do zakwalifikowania skarżącej do określonego stopnia niepełnosprawności i w tym zakresie nie może podlegać ocenie merytorycznej organu w postępowaniu nadzwyczajnym.
Z powyższych względów wobec naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jak i decyzję ją poprzedzającą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł z mocy art. 145 §1 pkt 1 lit. c i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi jak w sentencji.