Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego do skargi J. R. reprezentowany przez E. R. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że od 2000 r. prowadził działalność gospodarczą w P., następnie za granicą i ostatnio w P.. Działalność gospodarcza została zlikwidowana z dniem 28 lutego 2013 r. i zamknęła się stratą. Z treści wniosku złożonego na urzędowym formularzu wynika, że skarżący posiada budynek usługowo – handlowy o powierzchni 400 m2, którego wartość wraz z wyposażeniem wynosi ok. 2.600.000 zł, zrealizowany w większości ze środków firmy prowadzonej za granicą. W uzasadnieniu wniosku wskazano na konieczność ponoszenia kosztów zorganizowania nowej firmy, a także, że środki na utrzymanie skarżącego i finansowanie podjętych działań uzyskiwane są przy pomocy rodziny.
Pismem z dnia 3 lipca 2013 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: podanie źródeł utrzymania; wskazanie, czy wnioskodawca uzyskuje dochody z tytułu najmu posiadanych nieruchomości; wskazanie, gdzie skarżący zamieszkuje i jakie ponosi koszty z tym związane; podanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z codziennym utrzymaniem; wskazanie, czy skarżący posiada oszczędności; jeśli tak, w jakiej kwocie; nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy.
W piśmie z dnia 18 lipca 2013 r. pełnomocnik skarżącego podniosła, że koszty utrzymania wnioskodawcy ponoszą rodzice do czasu ukończenia przez skarżącego restrukturyzacji firmy, w czym również finansowo pomagają. Skarżący nie posiada obecnie innych źródeł utrzymania. Nie uzyskuje też dochodów z najmu nieruchomości, gdyż nieruchomość ta jest w użytkowaniu wnioskodawcy i w trakcie przygotowania pod przyszłą zrestrukturyzowaną firmę. Obecnie skarżący przebywa poza granicami kraju w związku z restrukturyzacją firmy i koszt wynajęcia lokalu wynosi ok. 450 euro miesięcznie, tj. ok. 1.800 zł. Miesięczny koszt utrzymania podstawowego wynosi ok. 360 euro, tj. ok. 1.440 zł. Wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności, gdyż cały uzyskiwany dochód inwestował w posiadany obiekt usługowo – handlowy i jego wyposażenie. Firma prowadzona przez skarżącego została zamknięta z dniem 28 lutego 2013 r. i z tym dniem rachunki bankowe zostały zamknięte.
W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje:
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Stosownie do treści art. 246 ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy też zauważyć, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej uczestnictwem w postępowaniu przed sądem administracyjnym (art. 199 ustawy).
Mając na uwadze powołane przepisy uznano, iż brak jest uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wprawdzie według oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w piśmie z dnia 18 lipca 2013 r. skarżący nie posiada w chwili obecnej własnych dochodów, to jednak wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Podkreślenia wymaga, że - jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - nie można wymagać, aby za stronę koszty prowadzonego przez nią postępowania ponosili współobywatele (do tego bowiem sprowadza się przyznanie prawa pomocy), w sytuacji, gdy strona ma rodzinę, która może jej udzielić pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 5 lutego 2013 r. I FZ 583/12, z 11 czerwca 2012 r. I FZ 200/12, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z 3 grudnia 2012 r. III SA/Gl 1256/12 Lex nr 1251406, z 18 lutego 2013 r. III SA/Gl 1885/12, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 28 listopada 2012 r. I SA/Bk 53/12 Lex nr 1250314). W takich sytuacjach strona winna poszukiwać pomocy w pierwszej kolejności u członków najbliższej rodziny, a dopiero, gdyby niemożliwe było uzyskanie w ten sposób środków na pokrycie kosztów postępowania, może zwrócić się o przyznanie prawa pomocy. Za takim stanowiskiem przemawia zawarta w art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulacja prawna, zgodnie z którą rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie.
Według oświadczenia zawartego w złożonym wniosku skarżący nie posiada obecnie własnych dochodów, uzyskuje pomoc finansową ze strony rodziców. Wprawdzie nie wskazano, jakie kwoty pieniędzy J. R. otrzymuje od rodziców, to jednak, jak wynika z wniosku i z pisma z 18 lipca 2013 r., pozwalają mu one nie tylko na utrzymanie i wynajem mieszkania za granicą, ale również na restrukturyzację prowadzonej przez niego firmy. W takiej sytuacji skarżący winien zatem wygospodarować środki na koszty sądowe z już otrzymanych od rodziców pieniędzy bądź też, gdyby to nie było możliwe, zwrócić się do rodziców o udzielenie mu pomocy w ich poniesieniu. Nie można bowiem oczekiwać obciążenia ogółu obywateli kosztami sprawy wszczętej przez stronę, znajdującą się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro strona ta ma członków rodziny, którzy mogą jej pomóc.
Zauważyć ponadto trzeba, że skarżący dysponuje majątkiem (budynek usługowo – handlowy o powierzchni 400 m2 i udział w gruncie o powierzchni ok. 750 m2), którego wartość wielokrotnie przewyższa koszty niniejszego postępowania. Z wniosku wynika, że wartość obiektu wraz z wyposażeniem wynosi ok. 2.600.000 zł.
Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy natomiast mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację finansową strony, lecz również stan majątkowy i obiektywnie rozumianą zdolność zdobycia potrzebnych środków finansowych. Jak wskazuje się w orzecznictwie, posiadanie nieruchomości wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne pożytki, np. z tytułu najmu, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. II FZ 23/12 LEX nr 1123056, z dnia 21 lipca 2011 r. sygn. I OZ 533/11 LEX nr 1082957, z dnia 19 października 2010 r. sygn. II GZ 294/10 LEX nr 743094, z dnia 19 sierpnia 2010 r. sygn. II OZ 767/10 LEX nr 743874).
Mając powyższe względy na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270).