Uzasadnienie
Razem ze skargą Starosty S. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2017 r., znak: [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za zwłokę w wydaniu decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek Starosty S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych złożony na urzędowym formularzu PPPr.
W uzasadnieniu wniosku Starosta wskazał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na złą sytuację finansową Powiatu S. Dodał, że wymierzenie kary 12 500 zł będzie dla Powiatu dużym obciążeniem finansowym. Budżet Powiatu zakłada deficyt finansowy w kwocie 2 161 542 zł., który ma być finansowany z nadwyżki środków pieniężnych z ubiegłych lat. Starosta dodał, ze kwota 12 500 zł. jest kwota dużą i nieprzewidzianym wydatkiem w budżecie. Powiat posiada wprawdzie przewidziane w planie finansowym środki z tytułu postępowań sądowych jednakże są one niewystarczające na pokrycie tych wydatków.
Starosta wskazał, że posiada na rachunkach bankowych kwoty 757 421,98 zł i 5 500 000 zł. (lokata terminowa). Za 2015 r. Powiat osiągnął zysk w kwocie 19 032 034,14 zł.
W sprawie zważono, co następuje.
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 80 ust. 1 ustawy Prawo budowlane Starosta jest organem administracji architektoniczno-budowlanej. W niniejszej sprawie działa zatem jako organ administracji publicznej.
W orzecznictwie sądowo-administracyjnym istnieje pogląd, że przepisy art. 246 p.p.s.a. nie obejmują organów administracji publicznej, co oznacza brak podstawy prawnej do przyznania im prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z 29 grudnia 2006 r., l FZ 550/06, www. orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przeciwko takiemu stanowisku przemawia jednak wykładnia językowa art. 243 § 1 zd pierwsze p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania (zob. postanowienie NSA z dnia 15 stycznia 2007 r., l FZ 609/06, www. orzeczenia.nsa. gov.pl). Również literaturze tematu wskazuje się, że uprawnienie do ubiegania się o prawo pomocy przysługuje każdej ze stron postępowania sądowo-administracyjnego, tj. skarżącemu, organowi a także uczestnikowi postępowania (M.Niezgódka-Medek, w: B.Dauter, B.Gruszczynski, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyd. II Zakamycze 2006 s. 549).
Przyjęcie powyższego stanowiska nie oznacza jednak, że wniosek Starosty S. o przyznanie prawa pomocy spełnia przesłankę wskazaną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.
W szczególności nie jest trafny argument podniesiony w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy o złej sytuacji finansowej Powiatu. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził - wzorem procedury cywilnej - zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (w tym samorządowych) i publicznych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych (zob. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r, l FZ 567/06, www. orzeczenia.nsa.gov.pl).
Nie może budzić wątpliwości, że możliwość składania skarg na działalność organów administracji wiąże się z wszczynaniem przez obywateli postępowań sądowych. Oznacza to, że organ administracji powinien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Brak takich środków, bez względu na to, czy spowodowany niedopatrzeniem, czy też niezależnym od danej jednostki budżetowej ograniczeniem przyznanych środków, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, które również jest formą pomocy finansowanej z budżetu Państwa.
Należy uznać, że skoro ustawodawca nie przewidział generalnego zwolnienia organów administracji publicznej od kosztów sądowych, administracja publiczna obowiązana jest przewidywać ewentualność ponoszenia takich wydatków. Jeżeli jednak zdecydowano się przeznaczyć posiadane środki na inne cele, nie można powoływać się na ten fakt w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zob. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., II OZ 709/07, www. orzeczenia.nsa. gov.pl).
Warto dodać, że w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, odmowa prawa pomocy następuje również w przypadkach, gdy dana jednostka nie wykorzystuje dostępnych możliwości zdobycia koniecznych środków. W tym kontekście pozytywne rozpoznanie wniosku Starosty S. o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiłoby nieuprawnione uprzywilejowanie organu administracji w postępowaniu, w którym dysponuje on nie tylko środkami budżetowymi, ale i wykwalifikowanym aparatem urzędniczym.
Jednocześnie należy wskazać, że z danych przedstawionych w formularzu PPPr nie wynika, by Starosta znajdował się w trudnej sytuacji materialnej. Posiada na dwóch rachunkach bankowych środki pieniężne w kwocie znacznie przewyższającej wpis sądowy w niniejszej sprawie (500 zł.), a z uzasadnienia wniosku wynika, że posiada nadwyżkę finansową z lat ubiegłych. Środki te można przeznaczyć na poniesienie opłat sądowych w niniejszej sprawie, przy czym należy pamiętać, że kwota przedmiotu sporu – 12 500 zł, nie należy do kosztów sądowych.
W konkluzji należy stwierdzić, że wniosek Starosty S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Z uwagi na powyższe, w oparci o art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.