Uzasadnienie
Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2010 r. odmówiono Stowarzyszeniu O. [...] w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.
W dniu 14 września 2010 r. (data nadania w UP) wpłynął do Sądu sprzeciw skarżącego Stowarzyszenia od postanowienia z dnia 26 sierpnia 2010 r.
Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 26 sierpnia 2010 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez strony kosztów sądowych. Zwalnianie od uiszczenia kosztów jest instytucją wyjątkową, której stosowanie jest uzależnione od spełnienia ww. przesłanki. Tylko zupełny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy obejmuje zatem podmioty, które mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą zgromadzić środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych.
Stowarzyszenie O. [...] w K. w złożonym w dniu 9 sierpnia 2010 r. formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazało, że nie ma żadnych środków na uiszczenie kosztów postępowania. Jest Stowarzyszeniem zwykłym i nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie osiąga dochodów i nie posiada rachunku bankowego. W złożonym sprzeciwie skarżące Stowarzyszenie podniosło, że z powodu osobistych sytuacji członków Stowarzyszenia, Zarząd Stowarzyszenia nie podjął uchwały o uiszczaniu składek członkowskich.
Oceniając przedłożony wniosek pod kątem spełnienia przez Stowarzyszenie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym zauważyć należy, że Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykły wpisanym do odpowiedniej ewidencji. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.855 ze zm.) regulująca zasady działania tego typu organizacji, określiła także sposób finansowania ich działalności. Zgodnie z art. 42 ust. 2 przywołanej ustawy, stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Z powyższego wynika zatem, że stowarzyszenie chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, a koszty te winny być pokrywane przez samych członków organizacji, w wielkości i na zasadach, jakie sami określą. Obowiązkiem władz stowarzyszenia jest także ustalenie wysokości tych składek tak, aby zapewniały realną działalność nakreślaną jej celami regulaminowymi.
Zaniechanie pobierania składek na działalność stowarzyszenia z pominięciem obowiązku np. uiszczania kosztów sądowych w sprawach kierowanych do sądu administracyjnego, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, nie czyni automatycznie podstawy do zwolnienia stowarzyszenia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Taka postawa prowadziłaby w istocie do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa.
Z załączonego do akt sprawy regulaminu stowarzyszenia wynika, że opiera ono swoją działalność na pracy społecznej członków, a wydatki są pokrywane ze składek członkowskich ustalonych przez Zarząd Stowarzyszenia. W Regulaminie zawarto również cele działalności Stowarzyszenia – min.: ochrona interesów obywateli na etapie postępowania poprzedzającego uzgadnianie warunków środowiskowych, warunków zabudowy i zagospodarowania terenu, dla planowanych inwestycji oraz na etapie postępowania poprzedzającego rozpoczęcie prac budowlanych, budowli i oddaniu do użytkowania obiektów, ochrona obywateli narażonych na negatywne oddziaływanie na środowisko przez różne obiekty i inwestycje pogarszające stan środowiska. Działania swoje Stowarzyszenie realizuje min. poprzez edukację, protesty, skargi, odwołania, procesy sądowe itp.
Biorąc pod uwagę fakt tak sformułowanych zadań i celów należy przyjąć, że Stowarzyszenie aby móc prowadzić regulaminowe działania powinno podjąć stosowne uchwały w celu zgromadzenia odpowiednich środków. Regulamin wskazuje, że Stowarzyszenie finansuje działania poprzez pobieranie składek członkowskich określonych przez Zarząd. Z tego względu władze Stowarzyszenia powinny podjąć decyzję o poniesieniu dodatkowych kosztów związanych z udziałem w procesie sądowym. Tym bardziej, że występowanie w sprawach sądowych jest przewidziane w regulaminie, stąd z poniesieniem tego typu kosztów Stowarzyszenie powinno się liczyć. Jeżeli Stowarzyszenie nie próbuje pozyskiwać środków na swoją działalność od swych członków w postaci składek, to nie może przerzucać ciężaru swej działalności na koszt Państwa, czyli wszystkich podatników.
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06, niepubl. wyraził pogląd, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy, oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową.
Stowarzyszenie może również tylko tak podnieść liczbę członków, że nie nastąpi jego przekształcenie, jednakże wpłynie to na zwiększenie dochodów ze składek członkowskich, co poprawi sytuację finansową stowarzyszenia. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo.
Należy nadmienić, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem w sprawie jest ewentualny wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (ew. opłaty kancelaryjne).
Mając powyższe na względzie uznać należy, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.