Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął w dniu 9 września 2013 r. na formularzu PPPr wniosek Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej).
W niniejszej sprawie wnioskodawca zobowiązany jest do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 50 000 zł.
W formularzu wniosku pełnomocnik Ministra wskazał, że obsługę Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej zapewnia Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, które jest zorganizowane w formie organizacyjnej jednostki budżetowej. Podstawę gospodarki finansowej Ministerstwa Transportu, Budownictwa Gospodarki Morskiej w danym roku budżetowym stanowi plan finansowy dochodów i wydatków ustalany zgodnie z założeniami zawartym w ustawie budżetowej na dany rok. Wszelkie dochody Ministerstwa (jednostki budżetowej) są przekazywane na rachunek centralny. Ministerstwo nie ma więc możliwości prawnej uzyskania kwoty potrzebnej na wniesienie wpisu z uzyskiwanych dochodów. Środki przekazane z budżetu państwa służą do finansowania zadań publicznych, ich wydatkowanie określa plan finansowy. Realizowane w 2013 roku wydatki muszą być zgodne z planem finansowym na ten rok. Wydatki w wysokości 50 000 zł z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, nie mogą być zrealizowane z uwagi na fakt, iż nie ma wystarczających środków na ich realizację.
Ponadto pełnomocnik wyjaśnił, że we wniosku PPPr w poz. 9.3 stan konta podano kwotę 5 000 zł czyli stan środków na wskazanym rachunku bankowym. Kwota ta wynika z zapisów § 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2010 roku w sprawie szczegółowego sposobu wykonania budżetu państwa a mianowicie są to środki pozostające na rachunku bieżącym wydatków w jednostce budżetowej, które niepodlegają codziennemu przekazywaniu na rachunki dysponentów części budżetowych a następnie do MF. Przywołane rozporządzenie wprowadziło codzienne zasilanie w środki na wydatki bieżące m.in dysponentów trzeciego stopnia (np. BAF) przez dysponentów części budżetowych (np. DB) oraz codzienny zwrot niewykorzystanych środków do kwoty granicznej tj. 5 000 zł, która może pozostać na rachunku. Kwota 5 000 zł stanowi formę zabezpieczenia na nagłe wydatki związane z podstawową działalnością organu. Do wydatków tych zalicza się kwoty zaliczek udzielanych pracownikom na pokrycie kosztów podróży służbowej, w związku z wypadkami lotniczymi albo kolejowymi oraz obejmuje koszty usuwania nagłych awarii, w związku z zabezpieczeniem mienia stanowiącego własność Skarbu Państwa.
Wartość środków trwałych wnioskodawcy określono na 44 989 050,90 zł.
Postanowieniem z dnia 17 września 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił przyznania organowi prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.
Od powyższego postanowienia organ wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu organ podniósł, że referendarz sądowy nie badał sytuacji finansowej wnioskodawcy, w tym wydatków z budżetu państwa na rok 2013. Referendarz sądowy uznał, że nie zachodzą żadne obiektywne przeszkody umożliwiające zgromadzenie odpowiednich środków na pokrycie kosztów sądowych, pomimo braku odniesienia do faktycznej sytuacji finansowej ministerstwa wynikającej ze szczególności z informacji zawartych w ustawie budżetowej na rok 2013 oraz konieczności nowelizowania ustawy budżetowej, co de facto oznacza znaczne zmniejszenie środków finansowych pozostających do dyspozycji ministerstwa. Tej okoliczności organ nie mógł przewidzieć w roku 2012. W ocenie organu referendarz sądowy nie ustalił prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami, sytuacji finansowej ministerstwa, w szczególności nie odniósł się do stanu faktycznego, iż ministerstwo dysponuje wyłącznie kwotą 5000 zł limit dzienny.
Organ podkreślił, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym oraz wartość środków trwałych, które nie mogą być przedmiotem obrotu na potrzeby uzyskania dodatkowych środków na pokrycie kosztów postępowania. Nawet jeżeli po stronie jednostki budżetowej, jaką jest ministerstwo, występują dochody, to zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o finansach publicznych są przekazywane na rachunek centralny Skarbu Państwa. Kwoty zabezpieczone na wydatki służą realizacji zadań publicznych i organ nie może nimi dysponować z pominięciem ustaleń wynikających z planu finansowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek.
Stosownie zaś do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym następuje, gdy strona ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Niewątpliwie Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej jest instytucją państwową - państwową jednostką budżetową. W literaturze wskazuje się, że uprawnienie do ubiegania się o prawo pomocy przysługuje każdej ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, tj. skarżącemu, organowi, a także uczestnikowi postępowania.
Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy wskazać, że nie jest trafny argument podniesiony w uzasadnieniu wniosku oraz sprzeciwie, że organ nie może uiścić wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącego w niniejszej sprawie 50 000 zł z uwagi na brak środków przewidzianych na ten cel w planie finansowym na rok 2013.
W orzecznictwie zwrócono uwagę, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził - wzorem procedury cywilnej - zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych (zob. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., l FZ 567/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Oczywistym jest, że możliwość składania skarg na działalność organów administracji wiąże się z wszczynaniem przez obywateli postępowań sądowych. Oznacza to, że organ administracji powinien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Brak takich środków, bez względu na to, czy spowodowany niedopatrzeniem, czy też niezależnym od danej jednostki budżetowej ograniczeniem przyznanych środków, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, które również jest formą pomocy finansowanej z budżetu Państwa.
Należy uznać, że skoro ustawodawca nie przewidział generalnego zwolnienia organów administracji publicznej od kosztów sądowych, administracja rządowa obowiązana jest przewidywać ewentualność ponoszenia takich wydatków. Należy przy tym podzielić pogląd wyrażony w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 17 września 2013 r., że uwzględnienie wniosku Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiłoby nieuprawnione uprzywilejowanie organu administracji w postępowaniu, w którym dysponuje on nie tylko środkami budżetowymi, ale i wykwalifikowanym aparatem urzędniczym (por. postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 12 stycznia 2010 r. sygn. akt II SA/Go 655/09, publ. www. orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy także wskazać pogląd wyrażony w doktrynie, że niedopuszczalne jest przyznanie prawa pomocy organowi administracji rządowej, ponieważ koszty postępowania w takim wypadku pokrywa Skarb Państwa. Nie można więc w takiej sytuacji przyjąć, że zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 246 § 2 p.p.s.a. Nie ma przy tym żadnego znaczenia okoliczność, że w budżecie państwa nie przewidziano środków finansowych na koszty postępowania sądowego danego organu (zob. J.P.Tarno, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2008, s. 591).
Ponadto należy wskazać, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana w dniu 7 września 2012 r. Organ od dłuższego czasu winien liczyć się więc z ewentualnymi kosztami postępowania sądowego w razie wniesienia skargi do sądu przez uprawniony podmiot, a dysponując zarówno środkami budżetowymi, jak i wykwalifikowanym aparatem urzędniczym, mógł uwzględnić środki pieniężne w odpowiedniej wysokości w planie finansowym.
W rezultacie należało odmówić organowi przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.