Uzasadnienie
Stowarzyszenie F. w B., wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Zarządzeniem z dnia 19 czerwca 2015 r. wezwano Stowarzyszenie do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy m.in poprzez podanie ilu członków liczy Stowarzyszenie i jaka jest wysokość aktualnej składki członkowskiej, jakie miesięczne koszty związane z prowadzoną działalnością ponosi i co się na te koszty składa.
W złożonym wniosku Stowarzyszenie F. w B. podało, że działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, nie jest nastawione na osiąganie zysków, działa dla dobra publicznego oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Strata finansowa z działalności Stowarzyszenia wyniosła za rok 2006 - 1 085,71 zł., 2007 - 10 178,47 zł., 2008 – 6 296,18 zł; w 2009 r. – 1 557,12 zł; w 2010 r. – 30 907,01 zł, w 2011 r. - 82 666,76 zł, w 2012 r. – 97 550,17 zł, w 2013 r. – 114 904,84 zł. Strona skarżąca nie posiada majątku (ruchomości i nieruchomości), jest zadłużona z tytułu egzekucji komorniczych na kwotę około 20 000 zł. Stowarzyszenie nie ma również środków finansowych na koncie bankowym - zostało ono zablokowane tytułem prowadzonej egzekucji.
Stowarzyszenie F. z siedzibą w B. działa w formie stowarzyszenia zwykłego, celem tej działalności jest: ochrona środowiska i przyrody, ekologia, ekorozwój, demokracja, prawa człowieka itp. Środkami działania organizacji są m.in. udział w akcjach społecznych i w postępowaniach administracyjnych mających na celu ochronę środowiska lokalnego. Aktualnie w skład Stowarzyszenia wchodzi trzech członków, którzy działają społecznie i nieodpłatnie, w roku 2012, 2013 i 2014 organizacja ta nie osiągnęła dochodu. Składki członkowskie nie sa pobierane. Stowarzyszenie nie posiada majątku, środków trwałych oraz rachunku bankowego.
W sprawie zważono, co następuje.
Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego następuje, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).
Ze złożonych oświadczeń wynika, że Stowarzyszenie F. w B. działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, działa dla dobra publicznego oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Stowarzyszenie nie posiada na koncie zgromadzonych środków finansowych. Konto to zostało zablokowane z tytułu prowadzonej egzekucji komorniczej kwoty 20 000 zł. Strona skarżąca od lat wykazuje stratę finansową tj. w okresie 2006 – 2013 r. Ponadto Stowarzyszenie aktualnie znajduje się i podejmuje jedynie czynności zmierzające do zakończenia działalności oraz nie posiada żadnych środków pieniężnych zgromadzonych na kontach bankowych, jest zadłużone i rok 2013 zamknęło stratą w wysokości 114 904,84 zł.
Wskazać należy, że jednym z celów działania Stowarzyszenia jest wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi. Realizując zatem chociażby ten cel regulaminowy członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych (np. poprzez ustalenie składek członkowskich na odpowiednim poziomie). Jak wynika z oświadczenia Stowarzyszenia jego członkowie nie uiszczają w ogóle składek członkowskich, chociaż takie źródło finansowania działalności Stowarzyszenia przewidzieli jego założyciele.
Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego i ustanowienie dlań profesjonalnego pełnomocnika, w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne.
Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, iż zaniechanie pozyskiwania jakichkolwiek środków przez Stowarzyszenie, skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowo-administracyjnego, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, powoduje, iż faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane).
Przyznanie prawa pomocy e sytuacji w jakiej znajduje się Stowarzyszenie prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszeń i fundacji byłaby finansowana ze środków publicznych (w zakresie wzmiankowanych kosztów postępowania), to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Natomiast odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie – okoliczności te nie zostały jednak wykazane w niniejszej sprawie.
Stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków, niskiej składce członkowskiej w rezultacie niskim dochodzie musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności statutowej i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku np. poprzez zwiększenie liczby członków lub przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie rejestrowe, które może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, prowadzić działalność gospodarczą dla uzyskania środków finansowych na działalność statutową.
Powyższe okoliczności pozwalają stwierdzić, że Stowarzyszenie w niniejszej sprawie nie wykazało, aby czyniło starania o zabezpieczenie środków na realizację regulaminowych celów w inny sposób niż przez uzyskanie prawa pomocy i tym samym domaga się w istocie przerzucenia kosztów swojej regulaminowej działalności na Skarb Państwa.
Konkludując należy zatem stwierdzić, że nawet faktyczny brak środków finansowych i majątku trwałego w sytuacji niewykorzystywania przez stronę możliwości zarobkowych nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sytuacji gdy same Stowarzyszenie nie stara się o ich pozyskanie. Stowarzyszenie F. w B. inicjując postępowanie sądowo-administracyjne, a następnie uczestnicząc w nim powinno przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z nim kosztów.
W związku z tym, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.