Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony przez wnioskodawcę formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), w którym wniesiono o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wniosek ten został rozpoznany przez referendarza sądowego, który na mocy postanowienia z dnia 17 stycznia 2014 r. przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym tj. poprzez ustanowienie zawodowego pełnomocnika. W zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wniosek oddalono.
Na ww. postanowienie wpłynął sprzeciw, stąd z mocy art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., straciło ono moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo.
Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje matka, oraz siostra ze szwagrem i trojgiem dzieci. Wnioskodawca wraz z rodziną utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 500 zł., z dochodu uzyskiwanego przez matkę wnioskodawcy z tytułu emerytury w wysokości 839 zł. oraz z zasiłku rodzinnego otrzymywanego przez siostrę wnioskodawcy w wysokości 369 zł., co łącznie stanowi kwotę w wysokości 1 708 zł. miesięcznie.
Wnioskodawca podał, że posiada dom o powierzchni 108 m², nieruchomość rolną o powierzchni 3,56 ha oraz budynki gospodarskie: stodołę i oborę. Wskazał, że jego sytuacja finansowa jest bardzo trudna, gdyż posiada małe gospodarstwo rolne, z którego w roku 2013 z powodu panujących warunków atmosferycznych (deszcz, susza) uzyskał małe plony. Dochody z gospodarstwa rolnego nie wystarczą na bieżące wydatki. Zaznaczył, że produkty rolne są tanie, a nawozy, opał i żywność drożeją. Wskazał, że z uzyskiwanego dochodu ponosi miesięczne koszty stałe związane z opłatami za energię elektryczną, podatek, opłaty za wywóz nieczystości stałych, pobór wody i ubezpieczenie. Wskazał, że pozostałe pieniądze są przeznaczone na żywność, odzież, środki czystości i inne przedmioty kupowane okazjonalnie.
W dodatkowych wyjaśnieniach złożonych na wezwanie Sądu przy piśmie z dnia 23 grudnia 2013 r. wnioskodawca podał, że uzyskuje dochód tylko z gospodarstwa rolnego. Nie pracuje ani dorywczo ani sezonowo. Siostra także nie pracuje, gdyż zajmuje się wychowaniem dzieci, a szwagier pracuje dorywczo i uzyskuje dochód w wysokości 1.000 zł. miesięcznie. Zaznaczył, że dochód ten w całości przeznaczany jest na potrzeby rodziny. Oświadczył, że wszyscy członkowie rodziny są ubezpieczeni w KRUS, nikt nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Podał, że oprócz dopłaty unijnej w wysokości 2 850 zł., innych dopłat nie otrzymuje. Wskazał, że w 2013 r. uzyskał dochód w wysokości 1 100 zł. z tytułu hodowli 3 tuczników, ze sprzedaży zboża w wysokości 5 000 zł., ze sprzedaży ziemniaków w wysokości 1 500 zł. Wskazał, że nie otrzymuje dochodu z tytułu dzierżawy ziemi. Oświadczył, że posiada 20 letni samochód osobowy marki Volvo o wartości 3 000 zł. i ciągnik Ursus C 330 zakupiony 40 lat temu, którego wartość obecna to 2 000 zł. oraz maszyny rolnicze.
Wnioskodawca oznajmił, że w chwili obecnej nie posiada zadłużenia w banku, natomiast matka wnioskodawcy spłaca kredyt i pozostało jej jeszcze do spłaty 1 000 zł., (miesięczna rata spłaty kredytu wynosi 125 zł plus odsetki). Dodał, że kredyt będzie spłacany do sierpnia. Wnioskodawca podał, że miesięczne koszty utrzymania domu wynoszą z tytułu opłat za energię elektryczną - 200 zł., za wodę - 60 zł., gaz - 50 zł., telefon - 100 zł., abonament tv- 18 zł., wywóz nieczystości stałych - 126 zł. na kwartał, wywóz nieczystości płynnych - 80 zł., tytułem płatności za podatek 134 zł. na kwartał, ubezpieczenie OC - 700 zł. na rok, ubezpieczenie KRUS - 870 zł. na kwartał.
Wnioskodawca oświadczył, że na zakup lekarstw wydaje około 150 zł. miesięcznie, a na bieżące wydatki tj. zakup żywności, odzieży i środków czystości przeznacza kwotę, która pozostaje mu po opłaceniu innych zobowiązań, której wysokości nie jest w stanie podać i która jest w każdym miesiącu inna. Dodał, że ponosi także w ciągu roku koszty związane z zakupem paliwa w wysokości 2 500 zł., węgla w wysokości 2 000 zł., za wynajem kombajnu w wysokości 1 000 zł., na zakup nawozów w wysokości 3 000 zł., oprysków w wysokości 700 zł., zakup prosiąt w wysokości 500 zł. Zaznaczył, że bieżący rok w gospodarstwie był bardzo ciężki, dlatego dochody są znacznie niższe. Oświadczył, że nie otrzymuje żadnej pomocy od instytucji społecznych czy państwowych.
W sprzeciwie wnioskodawca wskazał, że jego sytuacja materialna się pogorszyła, gdyż w grudniu 2013 r. szwagier stracił pracę. Dodał, że nie ma możliwości by jeszcze bardziej ograniczyć wydatków rodzinnych, gdyż wiązałoby się to z ograniczeniem wydatków na żywność lub nieopłaceniem bieżących rachunków. Dodał, że w okresie zimowym dzieci i osoby dorosłe w gospodarstwie domowym częściej chorują (grypa), stad ponosi większe wydatki na leki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem, a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (por. H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Sprawą zainteresowanego jest natomiast wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05).
Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy uznano, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawca wraz z sześcioosobową rodziną utrzymuje się z dochodu w wysokości 2 708 zł. miesięcznie. Kwota, ta została uszczuplona, jak zaznaczono w sprzeciwie, o dochody szwagra (około 1 000 zł.), który stracił pracę. W gospodarstwie domowym oprócz wnioskodawcy znajduje się także matka wnioskodawcy, siostra z mężem oraz trójka dzieci, z których dwoje jest w wieku szkolnym, a jedno w przedszkolnym. W tej sytuacji Sąd uznał, że poniesienie wydatków związanych z uiszczeniem kosztów sądowych i ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru przekracza obecne możliwości finansowe wnioskodawcy.
Wprawdzie oprócz stałego dochodu miesięcznego z którego wnioskodawca się utrzymuje, otrzymuje także dodatkowe dochody tj. dopłatę unijną do gospodarstwa rolnego w kwocie 2 850 zł. Ponadto wnioskodawca uzyskał w 2013 r. dochód, pierwotnie nie wskazany w formularzy PPF, z tytułu sprzedaży tuczników w wysokości 1 100 zł., płodów rolnych w wysokości 6 500 zł., co łącznie stanowi kwotę w wysokości 10 450 zł. Jednakże kwota ta praktycznie w całości jest przeznaczana na utrzymanie gospodarstwa rolnego (zakup paliwa, węgla, z zapłata za kombajn, zakup nawozów, oprysków oraz prosiąt, jak również na pokrycie kosztów ubezpieczenia OC, co łącznie stanowi kwotę w wysokości 10 400 zł.).
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.