Uzasadnienie
- 1. Postanowieniem z [...] listopada 2017 r., po rozpatrzeniu zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "skarżący", "ZUS" lub "wierzyciel"), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: "DIAS", "Dyrektor IAS" lub "organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. (dalej: "organ egzekucyjny" lub "Naczelnik US") z [...] września 2017 r. Przedmiotem postanowień była odmowa wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku skarżącego o ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Dyrektor IAS powołał przepisy art. 61a § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: "Kpa") oraz przepisy art. 64c § 7 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201; dalej: "upea").
- 2. Stan faktyczny.
- 2.1. Naczelnik US prowadził z wniosku wierzyciela postępowanie egzekucyjne wobec P. Sp. z o. o. z siedzibą w P. na podstawie tytułów wykonawczych o stosownych numerach, obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Ostatecznie Naczelnik US umorzył postępowanie egzekucyjne postanowieniem z [...] czerwca 2014 r., na podstawie art. 59 § 2 upea. Postanowieniem z [...] grudnia 2015 r. obciążył zaś wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego ([...] zł). Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. postanowieniem z [...] lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej także jako "Sąd") prawomocnym wyrokiem z 16 grudnia 2016 r. oddal zaś skargę na to ostateczne postanowienie
Pismem z [...] sierpnia 2017 r. ZUS wystąpił do Naczelnika US z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie ustalenia wysokości obciążających go kosztów egzekucyjnych. Powołał się na przepisy art. 61 ust. 1 w związku z art. 64c § 7 (w stanie prawnym obowiązującym do 1 stycznia 2016 r.) oraz art. 6a ust. 2 (w stanie prawnym obowiązującym po 1 stycznia 2016 r.), a także art. 18 upea. Wskazał, że dotychczas takie rozstrzygnięcie nie zostało wydane, zaś sposób wyliczenia tych kosztów zawarty w postanowieniu z [...] grudnia 2015 r. został dokonany na podstawie przepisów, które Trybunał Konstytucyjny (dalej także jako "TK") uznał za niekonstytucyjne, wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Wierzyciel nie został zatem dotychczas właściwie poinformowany o sposobie ustalenia kosztów, którymi został obciążony.
Postanowieniem z [...] września 2017 r. Naczelnik US, działając na podstawie art. 61a § 1 Kpa, odmówił wszczęcia postępowania z wniosku wierzyciela, gdyż uznał za zbędne wydawanie rozstrzygnięcia w trybie art. 64c § 7 upea. Powołał się przy tym na swoje prawomocne postanowienie z [...] grudnia 2015 r. w sprawie kosztów egzekucyjnych, którymi wierzyciel został ostatecznie obciążony.
- 2.2. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wywiódł, że postanowienie Naczelnika US z [...] grudnia 2015 r., choć pobocznie wskazywało na wysokość kosztów egzekucyjnych, dotyczyło jedynie kwestii zasadności obciążenia ZUS jako wierzyciela tymi kosztami. Koszty te zostały obliczone, a nie formalnie ustalone. Organ egzekucyjny był zatem zobligowany do wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 64c § 7 upea. Tym bardziej, że jak wskazywał Naczelnik US, obliczenia wysokości tych kosztów dokonał na podstawie przepisów, które TK uznał za niekonstytucyjne.
- 2.3. Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, gdyż w sprawie wystąpiła przesłanka przewidziana w art. 61a § 1 Kpa, uzasadniająca odmowę wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku skarżącego o ustalenie wysokości obciążających go kosztów egzekucyjnych. Wysokość tych kosztów została bowiem ustalona prawomocnym postanowieniem Naczelnika US z [...] grudnia 2015 r. w sposób zgodny z treścią art. 64c § 7 upea. Zdaniem DIAS, przepis ten w brzmieniu wówczas obowiązującym (tj. do 31 stycznia 2015 r.) przewidywał bowiem wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, które winno obejmować wszelkie kwestie związane z kosztami egzekucyjnymi, o których mowa
- m. in. w treści art. 64 § 1 i § 6 oraz art. 64b upea. Dodał, że postanowienie obciążające wierzyciela przedmiotowymi kosztami jest prawomocne. Było bowiem przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 grudnia 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 817/16, który oddalił skargę ZUS. DIAS zauważył, że powołany przez skarżącego wyrok TK (SK 31/14) został wydany przed orzeczeniem WSA. Tym bardziej zatem pozbawione było podstaw prawnych żądanie wierzyciela wydania kolejnego postanowienia w sprawie, która została już ostatecznie i prawomocnie zakończona. Tym samym zarzuty zażalenia DIAS w całości uznał za chybione.
- 3. Postępowanie sądowe.
- 3.1. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się ZUS. Pismem z [...] stycznia 2018 r. wniósł zatem skargę do Sądu. Występując o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, autor skargi (radca prawny) postawił zarzuty naruszenia art. 6, art. 7, art. 7a oraz art. art. 61 § 1 Kpa poprzez ich niezastosowanie, a także art. 64c § 7 (w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2016 r.), art. 64c § 6a pkt 2 (w brzmieniu obowiązującym po 1 stycznia 2016 r.) oraz art. 64 upea poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na bezpodstawnej odmowie wydania postanowienia ustalającego wysokość kosztów egzekucyjnych.
Zdaniem ZUS, został obciążony kosztami egzekucyjnymi ustalonymi w sposób niezgodny z obowiązującym prawem, w efekcie czego posiada status pokrzywdzonego. Wartość pokrzywdzenia stanowi zaś różnica pomiędzy kwotą kosztów wynikających z postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami a wysokością kosztów ustalonych prawidłowo, których wysokość nie jest jednak znana wobec bierności organów orzekających w niniejszej sprawie.
- 3.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wystąpił o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Zarzuty i argumentację skargi uznał za chybione.
- 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym zważył, co następuje:
skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
4.1. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i postępowania poprzedzającego jego wydanie, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy orzekające w sprawie przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 61a § 1 oraz w związku z przepisami art. 18 i art. 64c § 7 upea (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie wystąpiły zatem przesłanki do wyeliminowania z obrotu prawnego (uchylenia) postanowień organów obu instancji na podstawie przepisów art. 119 pkt 3, art. 135 oraz art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: "uppsa").
4.2. W rozpoznawanej sprawie Dyrektor IAS zgodził się z Naczelnikiem US (organ egzekucyjny) co do tego, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 61a § 1 Kpa, do wydania postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku o ustalenie wysokości obciążających wierzyciela kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 7 upea, gdyż przedmiotowe koszty zostały już prawidłowo ustalone w prawomocnym postanowieniu Naczelnika US z [...] grudnia 2015 r. Wystąpiły zatem "inne uzasadnione przyczyny", które należało uznać za przeszkodę do wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku skarżącego o ustalenie wysokości obciążających wierzyciela kosztów egzekucyjnych.
Skarżący konsekwentnie wywodzi zaś, że organ egzekucyjny zobowiązany był do merytorycznego załatwienia jego wniosku, czyli wydania stosownego postanowienia na podstawie art. 64c § 7 upea.
- 4.3. Ramy prawne.
Zgodnie z art. 61a § 1 Kpa, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
W świetle przepisów art. 64c § 7 upea (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r.), organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.
5. Zdaniem Sądu, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, rację w sporze należy przyznać organom orzekającym w sprawie, gdyż objęte wnioskiem skarżącego żądanie nie znajduje uzasadnienia zarówno w świetle powołanego wyżej art. 64c § 7 upea, ani też w żadnym innym wymienionym w powołanej ustawie przepisie prawa, który mógłby stanowić podstawę prawną do działania organu egzekucyjnego. Sąd podziela bowiem te poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, w świetle których organ egzekucyjny rozstrzyga w sprawie kosztów egzekucyjnych postanowieniem wydawanym na podstawie art. 64c § 7 upea na podstawie art. 64c § 3 upea. Podkreślić jednak należy, iż użyte w art. 64c § 7 upea wyrażenie "postanowienie w sprawie kosztów" należy rozumieć w ten sposób, że może ono dotyczyć zarówno wysokości tych kosztów, ale także zasady ich ponoszenia, w szczególności, gdy obciążają one wierzyciela. To w postępowaniu "w sprawie kosztów egzekucyjnych" powinny być rozstrzygane szczególne okoliczności przewidziane art. 64c § 3 lub § 4 upea, decydujące o rozdziale tych kosztów (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 60/16 oraz powołane w tym wyroku orzeczenia NSA z 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 1027/08; z 12 stycznia 2007, II FSK 139/06 oraz z 10 czerwca 2008, II FSK 524/07; dostępne w Centralnej Bazie Sądów Administracyjnych pod adresem: www.cbois.nsa.gov.pl; dalej "CBOSA"). Wyjaśnić przy tym należy, iż poprzez to żądanie zobowiązany może uzyskać najpierw rozstrzygnięcie o wysokości i podstawie naliczenia kosztów, a następnie kwestionować zasadność tego naliczenia. W realiach niniejszej sprawy takie postanowienie zostało wydane wobec wierzyciela [...] grudnia 2015 r. i jest to orzeczenie prawomocne. Skarżący nie skorzystał bowiem z możliwości zaskarżenia wyroku WSA w Warszawie z 16 grudnia 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 817/16 (CBOSA) oddalającego jego skargę w sprawie zakończonej przez organ egzekucyjny ww. postanowieniem, które zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. postanowieniem z [...] lipca 2016 r.
Tym samym uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły podstawy do merytorycznego rozpoznania wniosku ZUS, gdyż postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych zostało już wydane w sprawie, w zgodzie z treścią art. 64c § 7 upea w brzmieniu wówczas obowiązującym. Zbędne zatem w tej sytuacji stało się wydawanie kolejnego postanowienia w tym przedmiocie. Tym bardziej, że ZUS nie wskazał podstawy prawnej pozwalającej na wydanie żądanego postanowienia. Nie dostrzegł bowiem, że w świetle art. 68 ustawy z 10 lipca 2015 r. o administracji podatkowej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1269), który to akt mocą przepisów art. 39 wprowadził szereg zmian w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym nowelizując przepisy art. 64c (zob. pkt 14), brak jest podstaw do zastosowania w sprawie z wniosku ZUS art. 64c § 7 upea w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r. Brak było nadto podstaw do zastosowania art. 64c § 6a pkt 2 upea rozpoznając wniosek skarżącego o ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających ZUS.
Ustawodawca wprowadził bowiem zakaz stosowania znowelizowanych przepisów upea do postępowań w tych sprawach, w których postępowanie zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie poszczególnych przepisów ww. ustawy nowelizującej.
- 6. Mając na uwadze powyższe rozważania uznać należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Organy orzekające w sprawie zasadnie odmówiły bowiem skarżącemu wszczęcia postępowania z jego wniosku o wydanie postanowienia w sprawie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających ZUS, gdyż stosowne postanowienie w tym przedmiocie zostało już wydane przez właściwy organ egzekucyjny [...] grudnia 2015 r. Postanowienie to jest przy tym ostateczne, a także prawomocne. W realiach niniejszej sprawy brak było zatem jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych do wydania postanowienia, o którym mowa we wniosku ZUS z [...] sierpnia 2017 r. Tym samym za chybione Sąd uznał wszystkie zarzuty i wnioski skargi. Naczelnik US i Dyrektor IAS wydając w rozpoznawanej sprawie postanowienia, których uchylenia domaga się skarżący, nie naruszyły bowiem przepisów art. 6, art. 7, art. 7a i art. 61 § 1 Kpa, a także art. 64 upea oraz art. 64c § 6a pkt 2 i § 7 upea w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r. W realiach niniejszej sprawy wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 64a § 1 Kpa, czyli do wydania przez organ egzekucyjny postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania.
- 7. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie przepisów art. 119 pkt 3 oraz art. 151 uppsa, Sąd orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku, czyli oddalił skargę.