Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga R. M. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie nr [...] z dnia [...] października 2016 r. o niedopuszczalności zażalenia.
Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:
Postanowieniem nr [...] z [...] czerwca 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., orzekł o zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie R. M. wszczęte na jej wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej z dnia 14 maja 2009 r.
W uzasadnieniu Kierownik BP wskazał, że powodem zawieszenia postępowania jest toczące się postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w przedmiocie nadania numeru identyfikacyjnego dla R. M.. Podał, iż przez zagadnienie wstępne rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, tj. do czasu podjęcia rozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w sprawie anulowania numeru identyfikacyjnego [...] R. M. oraz odmówieniu wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego ww. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył P. M.jako pełnomocnik R. M.. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając:
- - błędy w ustaleniach faktycznych;
- - art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.;
- - nie zastosowanie odpowiednie art. 153 p.p.s.a.
W uzasadnieniu podniósł, iż chybione jest twierdzenie o występowaniu w sprawie prejudykatu. Ponadto stwierdził, iż skarżona decyzja (prawidłowo postanowienie) obarczona jest wadą skierowania do osoby nie będącej stroną w sprawie, a mianowicie Syndyka upadłości, bowiem sprawa nie dotyczy masy upadłości.
Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia [...] października 2016 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej organ odwoławczy) stwierdził niedopuszczalność zażalenia R. M., reprezentowanej przez P. M..
W uzasadnieniu postanowienia po przedstawieniu przebiegu postępowania dotyczącego przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2009 r. wskazał, iż powodem zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. jest rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego w przedmiocie numeru identyfikacyjnego R. M..
W tym zakresie toczy się odrębne postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym.
Dalej wyjaśnił, że rozpatrując odwołanie w pierwszej kolejności organ kontroluje dopuszczalność złożonego zażalenia. Niedopuszczalność może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym, a w przypadku jej stwierdzenia organ odwoławczy wydaje na podstawie art. 134 k.p.a. postanowienie o niedopuszczalności zażalenia. Jedną z przedmiotowych przyczyn niedopuszczalności odwołania jest wniesienie środka zaskarżania przez osobę nie mającą do tego legitymacji. W niniejszej sprawie jak wyjaśnił dalej organ odwoławczy odwołanie złożył P. M. jako pełnomocnik R. M., nie mając do tego legitymacji.
Organ odwoławczy podkreślił, iż Sąd Rejonowy [...][...] Wydział Gospodarczy, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r. w sprawie sygn. akt [...] ogłosił upadłość R. M., jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, obejmującą likwidację majątku dłużnika. Jako syndyka masy upadłości wyznaczono I.T.. Powołując się na treść art. 144 § 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. 2015 r. poz. 233 ze zm.) podał, że jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowanie sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości może być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu.
W podsumowaniu organ odwoławczy stwierdził, że R. M. – reprezentowana przez P. M. nie ma legitymacji procesowej do wniesienia zażalenia na postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...]. Zatem zachodzą prawne przesłanki do wydania przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na podstawie art. 134 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. (prawidłowo Prawa upadłościowego) postanowienia o niedopuszczalności zażalenia R. M. reprezentowanej przez P. M. z przyczyn podmiotowych, tj. z powodu braku legitymacji procesowej do jego wniesienia.
Skargę na postanowienie Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] nr [...] z [...] października złożyła R. M., reprezentowana przez pełnomocnika D. M. (syna). Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia, jak i postanowienia organu I instancji, powołując się na treść art. 144 prawa upadłościowego i naprawczego.
W uzasadnieniu skargi zarzucono, że prawo do ubiegania się o płatności unijne jest świadczeniem niezbywalnym i jako takie nie wchodzi do masy upadłości. Dalej skarżąca przywołała stanowiska w dwóch sprawach toczących się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w których nie uznano syndyka jako stronę postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 p.p.s.a.
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest postanowienie organu II instancji stwierdzające niedopuszczalność zażalenia od postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydanego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.. Zdaniem organu niedopuszczalność zażalenia zdeterminowana była tym, że reprezentujący R. M. – P. M. nie posiadał legitymacji procesowej do wniesienia zażalenia. Jak zaznaczył organ odwoławczy wystąpiła niedopuszczalność z przyczyn podmiotowych.
W przekonaniu Sądu jest to stanowisko prawidłowe.
Przede wszystkim stwierdzić należy, iż tak w orzecznictwie jak i w doktrynie utrwalony jest pogląd, iż przesłanki niedopuszczalności odwołania obejmują przyczyny zarówno o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Podstawowe przyczyny niedopuszczalności odwołania natury przedmiotowej to: nieistnienie w sensie prawnym przedmiotu zaskarżenia (nieistnienie decyzji), niezaskarżalność określonych rodzajów decyzji administracyjnych wydawanych w postępowaniu jednoinstancyjnym czy też wyczerpanie toku instancji. Podmiotowy charakter mają natomiast przyczyny w postaci oczywistego braku po stronie określonego podmiotu legitymacji odwoławczej oraz niezdolności odwołującego się do czynności prawnych.
Wskazać jednakże należy, iż o oczywistym braku legitymacji odwoławczej można mówić jedynie wtedy, gdy ustalenie takie ma wymiar obiektywny i nie wiąże się z oceną interesu prawnego składającego odwołanie. Przepis art. 134 k.p.a. nie może bowiem stanowić podstawy do rozstrzygnięcia, że odwołujący się nie jest stroną postępowania administracyjnego. Twierdzenie wnoszącego odwołanie, że decyzja organu I instancji dotyczy jego interesu prawnego, podlega weryfikacji w toku postępowania odwoławczego i w razie jej negatywnego wyniku, organ odwoławczy winien wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. a nie stwierdzić niedopuszczalność odwołania.
Organ odwoławczy trafnie zwrócił uwagę w zaskarżonym postanowieniu - na ogłoszenie wobec R. M. upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika. Zgodnie z art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2016 r., poz. 2171 ze zm., dalej: p.u.n.) po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Od razu zauważyć też trzeba, że w świetle art. 52 p.u.n. skutki ogłoszenia masy upadłości powstają w dniu ogłoszenia upadłości, tj. wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości (por. Stanisław Gurgul, Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 164-165; Andrzej Jakubecki [w:] A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, 2011 r., teza 1 do art. 52).
W okolicznościach sprawy postanowienie sądu upadłościowego w tym względzie wydane zostało w dniu 26 czerwca 2015 r., a więc w toku postępowania przed organami. Od tej daty R. M. nie miała już legitymacji procesowej w sprawach dotyczących masy upadłości, legitymację procesową do reprezentowania ww. (która pozostała stroną jedynie w znaczeniu materialnym) uzyskał natomiast syndyk. Zgodnie bowiem z art. 144 ust. 2 p.u.n. syndyk prowadzi postępowanie dotyczące masy upadłości w imieniu własnym, chociaż na rzecz upadłego (por. A. Jakubecki, op. cit. tezy 1-3 do art. 144).
Podsumowując powyższe należy stwierdzić, że R. M. nie miała zdolności procesowej, gdyż syndyk (będący stroną w znaczeniu formalnym) nie złożył odwołania od zaskarżonego postanowienia.
Na marginesie zauważyć należy, że organ I instancji błędnie pouczył P. M. reprezentującego R. M. o prawie wniesienia zażalenia. Od daty ogłoszenia upadłości jedynie syndyk mógł reprezentować jej interesy i posiadał legitymację procesową. Również Sąd zwraca uwagę, iż P. M. nie wykazał przed organami obu instancji, iż w dacie wniesienia odwołania dalej mógł reprezentować interesy R. M..
Odnosząc się do złożonej skargi, stwierdzić należy, że jest ona niezasadna, skarżąca wnosi o stwierdzenie nieważności wydanych postanowień, nie wskazując nawet z jakich przyczyn powyższe postanowienia powinny podlegać stwierdzeniu nieważności. Procedowanie przez organy administracyjne i prowadzenie postępowania z udziałem R. M. (nawet prawidłowo reprezentowanej) zamiast udziału syndyka (po 26 czerwca 2015 r.), powodowałoby, że wydana w takich warunkach decyzja dotknięta byłaby wadą nieważności. Stanowisko takie wynika przykładowo z uzasadnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie sygn. akt I FSK 1828/16.
Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.