Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej jako: "SKO", "organ odwoławczy") z dn. [...] listopada 2021r. nr [...], na podstawie której ww. organ, po rozpatrzeniu odwołania J. P. (dalej jako: "skarżący", "strona") od decyzji Marszałka Województwa [...] (dalej także jako: "organ I instancji", "Marszałek WM") nr [...] z dn. [...] maja 2021r. w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty [...] zł oraz rozłożenia na raty kwoty [...] zł stanowiących odsetki od zaległych rat opłat rocznych ustalonych decyzją Starosty [...] z dn. [...] maja 2001r. znak [...] z tytułu trwałego wyłączenia gruntów rolnych z produkcji rolniczej – orzekło o utrzymaniu w całości w mocy zaskarżonej decyzji.
Z przedłożonych łącznie ze skargą akt administracyjnych wynika, że kwestionowane skargą rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia [...] maja 2001 r. znak [...] Starosta [...] zezwolił J.P. na wyłączenie z produkcji rolniczej użytków rolnych klasy R IIIb o pow. [...] m2 wytworzonych z gleb pochodzenia mineralnego, położonych w obrębie W., gminie J., stanowiących część działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr [...] i [...]o łącznej pow. [...]ha, przeznaczonych pod budowę budynku biurowo- magazynowego, oraz ustalił: 1) należność z tytułu wyłączenia ww. użytków z produkcji rolniczej w wysokości [...] zł, pomniejszoną o kwotę [...] zł przyjętą jako wartość gruntu (należność do uiszczenia — [...] zł), 2) opłatę roczną w wysokości 10% należności wynoszącej równowartość ceny [...] ton ziarna żyta stosowanej przy wymierzaniu podatku rolnego, płatną do [...] czerwca każdego roku przez okres 10 lat, począwszy od roku 2002.
Decyzją z dnia [...] października 2017 r. Nr [...] (znak [...]) Marszałek Województwa [...], po rozpatrzeniu wniosku J. P. z dnia [...] maja 2017 r., odmówił umorzenia odsetek za zwłokę w kwocie [...]zł oraz rozłożył na raty zapłatę zaległych opłat rocznych wynikających z ww. decyzji Starosty [...] z dnia [...] maja 2001 r. w kwocie [...] zł ustalając jej spłatę na okres od listopada 2017 r. do kwietnia 2021 r.
W dniu [...] lutego 2020 r. do Urzędu Marszałkowskiego wpłynął wniosek J. P. z dnia [...] lutego 2020 r., który na wezwanie Marszałka Województwa [...] z dnia [...] marca 2020 r. został sprecyzowany przez wnioskodawcę pismem z dnia [...] kwietnia 2020 r. w ten sposób, iż na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 869 z p zm.) strona wnioskuje o umorzenie odsetek od należności głównych za lata 2002 - 2004 i 2006 - 2007 w kwocie [...] zł oraz o rozłożenie na raty odsetek od należności głównych za lata 2010 - 2011 w kwocie [...] zł.
Po przeprowadzeniu postępowania zmierzającego do załatwienia sprawy wynikłej ze złożenia ww. wniosku, Decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2021 r. Marszałek Województwa [...], po rozpatrzeniu ww. wniosku J.P., odmówił umorzenia kwoty [...] zł oraz rozłożenia na raty kwoty [...] zł stanowiących odsetki od zaległych opłat rocznych ustalonych decyzją Starosty [...] z dnia [...] maja 2001 r. znak [...].
W jej uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w jego ocenie zarówno dochody jak i przedłożone wydatki oraz podejmowane przez Stronę decyzje nie wskazują na trudną sytuację materialną. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie prowadzi też do wniosku, że uregulowanie zaległości zachwieje egzystencją Wnioskodawcy. Organ I instancji oceniając zasadność udzielenia wnioskowanej ulgi przeanalizował również postawę zobowiązanego do regulowania opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej. Na tej podstawie stwierdzono, że J. P., od daty powstania obowiązku uiszczania przedmiotowych opłat nie wywiązywał się z niego należycie, potęgując tym samym wzrost zadłużenia o należne organowi odsetki.
Ponadto z wyjątkowej instytucji udzielania ulg podatkowych nie można czynić powszechnie stosowanego środka pomocy i przezwyciężania wszelakich trudności finansowych. Z materiału dowodowego wynika, że w niniejszym postępowaniu nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności udowadniające trudności finansowe Strony zobowiązujące organ I instancji do udzielenia ulgi, a co za tym idzie zmniejszenia ciążących na Wnioskodawcy zobowiązań podatkowych z tytułu odsetek od zaległości podatkowej. Tym samym udzielenie ulgi Zobowiązanemu przysporzy jedynie korzyści podatnikowi i przyczyni się do Jego uprzywilejowania wobec innych podmiotów gospodarczych oraz pozostałych obywateli, którzy pomimo różnych sytuacji wywiązują się ze swoich zobowiązań.
Ponadto, równoważąc interes społeczny oraz słuszny interes obywateli, o którym mowa w art. 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego organ I instancji również nie znalazł podstaw do zastosowania wnioskowanej ulgi.
Nie zgadzając się z wydaną decyzją skarżący J. P. złożył od niej odwołanie z żądaniem jej uchylenia bądź zmiany.
Wskazaną wyżej decyzją z dn. [...] listopada 2021r. SKO w W., po rozpatrzeniu odwołania, orzekło o utrzymaniu w całości w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO w W. wskazało na następująca argumentację:
Po przedstawieniu stanu sprawy organ odwoławczy podniósł, że umorzenie należności i opłat rocznych albo odmowa ich umorzenia oparte jest na uznaniu administracyjnym. Przepisy nie wprowadzają obowiązku umorzenia przez organ należności i opłat rocznych, nawet przy spełnieniu przesłanek w nich określonych. Organ jest jednak zobowiązany do racjonalnego wyważenia interesu podmiotu zobowiązanego do uiszczenia należności i opłat rocznych i interesu publicznego oraz wskazania, z jakich przyczyn nie jest uzasadnione zwolnienie zobowiązanego od obowiązku ich wniesienia. Wydanie decyzji musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem całokształtu okoliczności sprawy w sposób umożliwiający dokonanie oceny między innymi sytuacji dochodowej i majątkowej podmiotu obciążonego obowiązkiem ponoszenia należności i opłat rocznych, a także innych okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie żądania ich umorzenia.
Po wskazaniu na przesłanki do umorzenia należności i opłaty rocznej oraz faktu, że są one dochodami budżetu województwa i stanowią - zgodnie z art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej - u.f.p.), niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym, stosownie do art. 64 ust. 2 pkt 2 u.f.p., że właściwy organ, na wniosek zobowiązanego prowadzącego działalność gospodarczą, może udzielać określonych w ust. 1 pkt 2 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60, które stanowią pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie - w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa Unii Europejskiej dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis.
W niniejszej sprawie takim aktem prawa wspólnotowego jest rozporządzenie Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 352 z 24.12.2013, str. 1). W oparciu o zgromadzone w aktach sprawy informacje dotyczące sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstwa J. P., organ I instancji uznał, iż spełnione zostały warunki określone w ww. rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r., a tym samym zobowiązanemu J. P.prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "[...]" J. P. może być udzielona pomoc de minimis. Wobec powyższego organ zobowiązany był do zbadania przesłanek warunkujących udzielenie wnioskowanej ulgi, określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p.
W swym stanowisku Kolegium podniosło, że organ I instancji zweryfikował wszystkie okoliczności i przesłanki warunkujące możliwość umorzenia zobowiązania, a wobec stwierdzenia, iż istnieje możliwość umorzenia, dokonał oceny zasadności skorzystania z tej instytucji przy odniesieniu się do interesu publicznego i słusznego interesu zobowiązanego. Zanegowano przy tym twierdzenia odwołania dotyczące dowolnego charakteru decyzji. Wreszcie organ odwoławczy wskazał, że przy rozstrzyganiu sprawy wzięto pod uwagę zarówno interes zobowiązanego, jak i interes publiczny w rozumieniu art. 7 kpa. Na podstawie przeprowadzonej analizy tego aspektu sprawy uznano, że nie wystąpiły przesłanki uzasadniające udzielenie skarżącemu wnioskowanej ulgi, a fakt że okoliczność ta nie przeważyła na rzecz wydania decyzji o umorzeniu postępowania nie czyni decyzji dowolną lecz pozwala na stwierdzenie, że w sposób prawidłowy korzystano z uznania administracyjnego.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismem z dn. [...] stycznia 2022r. złożył J. P.. W treści skargi, mającej charakter opisowy, skarżący wywodzi, że rozstrzygnięcia odmawiające mu umorzenia wnioskowanych należności, są dla niego krzywdzące, jednostronne oraz dowolne. Skarżący wskazuje na swoją sytuację życiową oraz zdrowotną, stwierdza, że z powodu kłopotów ze zdrowiem nadciśnienia, cukrzycy schorzeń kręgosłupa, które ostatnio dały o sobie znać zmuszony był do ograniczenia działalności, zamknięcia prowadzonego zakładu mechanicznego i pozostawienia niewielkiej działalności handlowej.
Skarżący wskazuje i podkreśla stronniczy charakter decyzji o odmowie umorzenia należności, która nie bierze pod uwagę istotnych przesłanek jak:
- - okoliczności społeczne i ekonomiczne (trwająca od dwóch lat pandemia, spowodowany nią kryzys, lockdown, galopująca inflacja, wzrost kosztów gazu i energii itp., coraz trudniejsza sytuacja i warunki funkcjonowania małych i mikro przedsiębiorstw)
- - dotychczasowa postawa podatnika (spłata w całości zadłużenie podstawowego, czynne uczestnictwo w prowadzonych postępowaniach w tym z 2017 jak i tym z [...], zaświadczenia o niezaleganiu z innymi płatnościami typu ZUS, US, Urząd Gminy)
- - sytuację osobistą płatnika choroby przewlekłe, schorzenia kręgosłupa uniemożliwiające normalne funkcjonowanie, śmierć syna.
Konkludując skarżący wywodzi, że oprócz trudności ekonomicznych jakie przysparza rosnąca inflacja a wraz z nią rosnące koszty prowadzenia działalności coraz większe obciążenia w postaci podatków, niekończąca się pandemia, nieprzewidywalność i niepewność jutra w połączeniu z problemami zdrowotnymi utwierdzają go w przekonaniu, że pomoc o jaką się ubiega się powinna mu być udzielona.
W udzielonej Sądowi odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Wywiedziona w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności kwestionowanej decyzji, jak też decyzji ją poprzedzającej.
Kontroli Sądu została poddana decyzja organu odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą organ ten odmówił umorzenia niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym płatnej na rzecz Województwa [...], z tytułu wyłączenia gruntów rolnych z produkcji rolnej. Zgodnie z przepisami art. 22b ust. 1 pkt 1-2 i ust. 3 u.o.g.r.l., należność w postaci jednorazowej opłaty z tytułu trwałego wyłączenia z produkcji gruntu rolnego (art. 4 pkt 12 u.o.g.r.l.) i opłaty roczne z tytułu użytkowania na cele rolnicze lub nieleśne gruntów wyłączonych z produkcji (art. 4 pkt 13 ustawy), będące niepodatkowymi należnościami budżetowymi o charakterze publicznoprawnym, stanowią dochód budżetu województwa. Wierzycielem i organem egzekucyjnym uprawnionym do ich egzekwowania jest - zgodnie z art. 22b ust. 4 u.o.g.r.l. - marszałek województwa. Stosowanie także do brzmienia art. 12 ust. 16 u.o.g.r.l., na wniosek organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego marszałek województwa - w odniesieniu do gruntów rolnych, może umorzyć całość lub część należności i opłat rocznych, jeżeli inwestycja ta służy zaspokojeniu potrzeb lokalnej społeczności oraz jeżeli obszar gruntu podlegający wyłączeniu nie przekracza 1 ha i nie ma możliwości zrealizowania inwestycji na gruncie nieobjętym ochroną.
W złożonej skardze skarżący domaga się eliminacji z obrotu prawnego kwestionowanych odmownych decyzji w przedmiocie umorzenia kwoty należności z tytułu opłaty za wyłączenie gruntu z produkcji rolnej, czyniąc szereg zarzutów o charakterze opisowym, które można zakwalifikować jako zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i procedury administracyjnej.
Jako jeden z kluczowych zarzutów wskazywane jest, ujmując wprost twierdzenia strony skarżącej, przekroczenie uznania administracyjnego i brak wyjaśnienia całokształtu sprawy i istotnych okoliczności przed wydaniem rozstrzygnięcia. Oceniając ten zarzut należy mieć na uwadze treść i uzasadnienie wydanych w sprawie decyzji, w tym w szczególności decyzję Marszałka Województwa [...]. Wbrew zarzutom skargi, w ocenie Sądu w składzie orzekającym, w sposób więcej niż dostateczny ten aspekt sprawy spotkał się w właściwym mu potraktowaniem przez organ. Dość w tym miejscu wskazać na bardzo szeroką analizę przeprowadzoną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, gdzie badano problematykę ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego. Organ dokonał także w wydanej decyzji oceny zasadności umorzenia należności przez pryzmat prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, przejawianie przez skarżącego inicjatywy do tworzenia nowych kierunków działalności gospodarczej zrealizowanej inwestycji w postaci zakupu w 2018r. nieruchomości stanowiącej działkę nr [...]położoną w obrębie P. gm.
J. o pow. [...] ha, ale także i przede wszystkim – sytuacji finansowej, majątkowej, życiowej, rodzinnej skarżącego. Ocena prawna stanu faktycznego dokonana przez organ, wbrew zarzutom skargi, nie została przeprowadzona z naruszeniem norm prawnomaterialnych i procedury administracyjnej. Wiadomym jest, że skoro strona oczekuje od organu rozstrzygnięcia o konkretnym kształcie, każda inna decyzja będzie teoretycznie naruszać reguły gromadzenia i oceny materiału dowodowego, gdyż nie prowadzi do zakładanego czy oczekiwanego rezultatu. Jeżeli przedmiotem tej oceny ma być sytuacja finansowa, czy przyznanie konkretnych środków, choćby przez umorzenie należności, organ zawsze będzie narażony na zarzut naruszenia art. 7, art. 8 czy art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.
W badanej sprawie organ administracji publicznej, rozpoznawał sprawę na podstawie przepisów prawa przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola decyzji uznaniowej obejmuje postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie samo rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania określonego wyboru. Stąd też zarzuty skargi należało skonfrontować z dokonaną oceną istnienia bądź nieistnienia w sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających sposób załatwienia sprawy oraz wskazania na okoliczności, które pozwoliłyby sprawę załatwić zgodnie z wnioskiem strony. W wydanej w badanym przypadku decyzji odmawiającej uwzględnienia wniosku strony, organ uzasadnił to rozstrzygnięcie, wskazując w szczególności jakie okoliczności legły u podstaw odmowy umorzenia należności, mimo ustalenia, że przesłanki konieczne do umorzenia, określone w przepisach zostały spełnione. Uzasadnienie to jest konkretne i szczegółowe.
Trudno w tych okolicznościach prowadzić polemikę z zarzutami skargi dotyczącymi dowolności decyzji czy,,mającego się nijak do stanu faktycznego sprawy" uznania przez organ, ze przyznanie ulgi stawiałoby skarżącego w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do innych przedsiębiorców. Zarówno Marszałek Województwa [...] jak i SKO we W. w sposób obszerny przedstawili problem braku możliwości stawiania interesu skarżącego nad interesem publicznym, przy uwzględnieniu wielowymiarowego charakteru tego drugiego.
Jako zasadne i wiarygodne należy ocenić argumenty i stanowisko organów, że zarówno dochody jak i przedłożone wydatki oraz podejmowane przez Stronę decyzje nie wskazują na trudną sytuację materialną. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie prowadzi też do wniosku, że uregulowanie zaległości zachwieje egzystencją Wnioskodawcy. Podkreślić należy, że podatnik, który uzyskał zezwolenie na wyłączenie gruntów z produkcji rolniczej musi być świadomy wynikających z tego konsekwencji prawnych w postaci obowiązku zapłaty podatku. Ponadto z wyjątkowej instytucji udzielania ulg podatkowych nie można czynić powszechnie stosowanego środka pomocy i przezwyciężania wszelakich trudności finansowych. Z materiału dowodowego wynika, że w niniejszym postępowaniu nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności udowadniające trudności finansowe Strony zobowiązujące organy do udzielenia ulgi, a co za tym idzie zmniejszenia ciążących na Wnioskodawcy zobowiązań podatkowych z tytułu odsetek od zaległości podatkowej.
Tym samym udzielenie ulgi Zobowiązanemu przysporzy jedynie korzyści podatnikowi i przyczyni się do Jego uprzywilejowania wobec innych podmiotów gospodarczych oraz pozostałych obywateli, którzy pomimo różnych sytuacji wywiązują się ze swoich zobowiązań.
Ponadto organy powołały w argumentacji okoliczności dotyczące postawy zobowiązanego do regulowania opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej. Na tej podstawie stwierdzono, że J. P., od daty powstania obowiązku uiszczania przedmiotowych opłat nie wywiązywał się z niego należycie, potęgując tym samym wzrost zadłużenia o należne organowi odsetki. Podkreślić należy, że Strona świadoma była narastającego zadłużenia, jednakże podjęła decyzje o ich nieregulowaniu z uwagi na preferowanie realizacji inwestycji związanej z działalnością gospodarczą, co potwierdziła w przedłożonej genezie powstania zadłużenia (pismo z [...] października 2020 r.). Wynika z niej, że J. P. posiadał środki na uporządkowanie, ogrodzenie i odwodnienie terenu, rozpoczęcie i ukończenie budowy, wyposażenie budynku, zatrudnienie pracowników jednakże, co mocno akcentuje opłaty związane z wyłączeniem gruntów z produkcji rolniczej okazały się obciążeniem przekraczającym możliwości płatnicze Strony.
Podkreślić należy, że Sąd ma świadomość, iż realizacja nowych inwestycji wymaga środków finansowych, jednakże podmiot decydujący się na ich tworzenie musi mieć poczucie obowiązku regulowania danin publicznoprawnych. Bowiem, płacenie podatków nie jest dobrą wolą podatnika, lecz obowiązkiem wynikającym z przepisów prawa. Wreszcie na dobrą wolę organów i uwzględnianie wniosków skarżącego wskazuje fakt, że organ I instancji udzielił już ulgi Wnioskodawcy i decyzją z [...] października 2017 r. Nr [...] (znak [...]) rozłożył na raty zapłatę zaległych opłat rocznych wynikających z decyzji Starosty [...] z [...] maja 2001 r. znak: [...]w kwocie [...] zł ustając ich spłatę na okres od listopada 2017 r. do kwietnia 2021 r. Przedmiotowa decyzja stała się ostateczna, a Strona wywiązała się z nałożonego w niej obowiązku ratalnego. Pomimo, iż ww. decyzją organ I instancji również odmówił J. P. umorzenia odsetek, to zobowiązany nie podjął żadnej próby ich spłaty.
Końcowo zauważyć przyjdzie, że opłaty za wyłączenie gruntów z produkcji rolniczej, do których zalicza się należności i opłaty roczne są podstawowym instrumentem finansowo prawnym ochrony gruntów rolnych uznawanymi za ekonomiczny środek ochrony gruntów rolnych i leśnych. W myśl art. 4 pkt 11 ustawy, przez wyłączenie gruntów z produkcji rozumie się rozpoczęcie innego niż rolnicze lub leśne użytkowanie gruntów. W świetle tej regulacji nie można tracić z pola widzenia tego, że umorzenie należnej z tego tytułu opłaty ma zdecydowanie wyjątkowy charakter. Z punktu widzenia obowiązujących przepisów każde wyłączenie z produkcji rolnej nieruchomości powoduje określonego rodzaju następstwa. Stąd też należy już w chwili doprowadzenia do takiej sytuacji liczyć się z koniecznością ponoszenia opłat z tego tytułu. W realiach badanej sprawy organy zasadnie uznały, że skarżący nie wykazał istnienia nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających zwolnienia go z obowiązku uiszczenia należnej opłaty.
W ocenie Sądu orzekające organy podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, dokonując oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego czemu dały wyraz w uzasadnieniach zaskarżonych rozstrzygnięć. Konkludując, uznać należy, iż w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego.
Mając powyższe na względzie Sąd oddalił skargę na zasadzie art. 151 p.p.s.a.