Uzasadnienie
Ł. F. (dalej jako: skarżący) zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której uzyskuje dochód w wysokości [...] – [...] zł. Poza tym spłaca kredyt, którego rata wynosi [...] zł, a posiadane mieszkanie - [...] m² i nieruchomość rolna [...] ha są obciążone hipoteką.
Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego. Uzasadniając wskazał m.in., że spłaca jedynie część zobowiązań kredytowych, dlatego zostało wobec niego wszczęte postepowanie egzekucyjne. Środki pieniężne jakie posiada przeznacza na zapłatę czynszu, rachunki za media, zakup żywności, odzieży, środków czystości.
Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 7 kwietnia 2015 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.
Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W niniejszej sprawie strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem o prawo pomocy w zakresie częściowym, które może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Zawarte z w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sformułowanie "gdy wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, strona zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504).
Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez stronę skarżącą uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście wykazał, iż pozbawiony jest możliwości ponoszenia kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazał on w sposób przekonujący, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niego instytucji prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że skarżący uzyskuje dochody z działalności gospodarczej, posiada również majątek ruchomy i nieruchomy. Z faktu posiadania zobowiązania kredytowego wynika, że skarżący ma tzw. zdolność kredytową, czyli odpowiednie dochody i majątek gwarantujące spłatę kredytu.
Jednocześnie Sąd zauważa, że zobowiązania publicznoprawne (wpis sądowy od skargi) nie mogą ustępować miejsca zobowiązaniom cywilnoprawnym (np. wynikającym z umów na dostawę mediów, czy spłaty kredytów).
Powyższe oznacza, iż skarżący mógł zabezpieczyć środki niezbędne do uiszczenia kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Sytuacji majątkowej skarżącego nie można utożsamiać z sytuacją osób pozbawionych zupełnie środków do życia lub posiadających środki niewielkie, wystarczające jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (np. żywość, niezbędne leki). Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych (ustanowienia pełnomocnika z urzędu) stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.
Jednocześnie Sąd podkreśla, iż partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Koszty sądowe należy zaś traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11). Ubiegający się zaś o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych swoich kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji postanowienia.