Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga Spółki dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej i Leśnej w O. (dalej: "skarżąca") na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] lutego 2012r., znak [...], stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Zaskarżone postanowienie zostało oparta na następujących ustaleniach faktycznych i dokonanej ocenie prawnej.
Decyzją Nr [...] z dnia [...] czerwca 2010r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu wniosku skarżącej odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy O. Nr [...] z [...] sierpnia 1985 r. przyznającej Wspólnocie Wsi O. odszkodowanie z tytułu przejścia na własność Państwa działki nr [...] oraz [...]. Decyzja niniejsza doręczona została stronom postępowania tj. Wójtowi Gminy O., Zarządowi skarżącej, pełnomocnikowi skarżącej oraz Stowarzyszeniu "[...]" [...] lipca 2010r. - przesyłka adresowana do J. B.– pełnomocnika strony skarżącej została odebrana przez A. B., syna J. B..
Pismem datowanym [...] lipca 2010 r., które zostało nadane w Urzędzie Pocztowym [...] lipca 2010r. pełnomocnik strony skarżącej, wniósł odwołanie od przedmiotowej decyzji.
Postanowieniem z [...] lutego 2012r. Minister, na podstawie art. 134 kpa, po rozpoznaniu wniesionego środka zaskarżenia stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Organ powołując art. 129 § 2 kpa stwierdził, że 14 - dniowy termin do wniesienia odwołania upływał w dniu [...] lipca 2010 r. Wskazując na treść art. 43 kpa organ stwierdził, iż termin ten biegł od dnia doręczenia dorosłemu domownikowi zaskarżonej decyzji, a więc od dnia [...] lipca 2010r. Ponadto organ zauważył, że strona nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.
Pismem z [...] marca 2012r. J. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w uzasadnieniu wskazał, iż przedmiotowa decyzja doręczona została jego synowi A. B., wówczas [...] – letniemu, który nie miał pełnomocnictwa do jej odbioru oraz nie poinformował go o tym fakcie. Pełnomocnik zauważył przesyłkę sam i po ustaleniu z synem, że ten odebrał ją [...] lipca 2010r., tego samego dnia tj. [...] lipca 2010r. nadał odwołanie, zachowując 14 – dniowy termin złożenia odwołania. Obecnie okazało się, iż syn błędnie podał datę doręczenia decyzji, co spowodowało uchybienie terminu wniesienia odwołania, o czym pełnomocnik nie wiedział. O fakcie tym powziął wiedzę dopiero z zaskarżonego postanowienia.
W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zdaniem Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem postępowania jest postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. Podstawę wydania zaskarżonego postanowienia stanowił przepis art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: "kpa"). Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Powyższe oznacza, że w myśl art. 134 kpa organ odwoławczy przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania odwołania zobowiązany jest zbadać w postępowaniu wstępnym, czy odwołanie jest dopuszczalne oraz czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Dokonując ustaleń w tym zakresie organ winien wziąć pod uwagę i rozważyć wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia konieczności dokonania takiej oceny.
Postanowienie o niedopuszczalności odwołania oraz uchybienia terminu do jego wniesienia skutkuje bowiem zamknięciem stronie drogi do ponownego rozpoznania sprawy zakończonej rozstrzygnięciem organu I instancji. Stosownie do treści art. 129 § 1 i 2 kpa odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, iż podstawą faktyczną jego wydania było stwierdzenie przez organ odwoławczy, że decyzja organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona stronie skarżącej, zgodnie z art. 43 kpa.
Z powyższym stanowiskiem prezentowanym przez Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej nie sposób się zgodzić. Dokonując rozważań ogólnych, stwierdzić należy, że zgodnie z art. 40 § 1 kpa pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela ustawowego temu przedstawicielowi. Doręczenie pism osobom fizycznym winno nastąpić w ich miejscu zamieszkania lub w miejscu pracy (art. 42 § 1 kpa) i wówczas jest to tzw. doręczenie właściwe, gdyż adresat odbiera korespondencję osobiście. Ustawodawca przewidział ponadto możliwość innych form doręczeń pism, które mają charakter uzupełniający - między innymi określone w art. 43 kpa doręczenie zastępcze. Doręczenie zastępcze odnosi taki sam skutek jak doręczenie właściwe. Aby jednak dokonane w ten sposób doręczenie uznane było za skuteczne muszą zostać kumulatywnie spełnione przesłanki z powołanego wyżej art. 43 kpa, to jest: adresat jest nieobecny w mieszkaniu akurat w chwili doręczania pisma, jednakże na co dzień przebywa w tym mieszkaniu, pismo przyjmuje jedna z pełnoletnich wskazanych kolejno w przepisie osób (domownik, sąsiad, dozorca), osoba odbierająca pismo pokwituje odbiór i zobowiąże się do oddania pisma adresatowi.
Dodatkowo - w przypadku doręczenia pisma sąsiadowi lub dozorcy - wymagane jest zawiadomienie o tym fakcie adresata w sposób określony przez ustawodawcę. Można przyjąć, że pokwitowanie odbioru pisma uzasadnia przyjęcie domniemania istnienia po stronie kwitującego woli oddania pisma bezpośrednio adresatowi. Z treści tego przepisu wynika, zatem wymóg, aby domownik, sąsiad i dozorca domu były osobami dorosłymi. Na gruncie tego przepisu w orzecznictwie podkreśla się słusznie, że pojęcie "dorosły" w rozumieniu art. 43 kpa jest tożsame z pojęciem "pełnoletni" użytym w art. 10 § 1 kc (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 grudnia 1993r., sygn. akt SA/Po 1931/93, opubl. ONSA 1995, nr 2, poz. 53, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt II SA 447/1999, lex nr 46791). Stosownie do art. 10 § 1 kc pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście.
Jednakże dodać trzeba, że doręczający winien sprawdzać, czy odbiorca przesyłki faktycznie ukończył 18 lat i jest tym samym uprawniony do jej odbioru w imieniu adresata. W świetle powyższego zaakcentować należy, że przywołane uregulowanie ma na celu zagwarantowanie stronie postępowania administracyjnego, aby korespondencja kierowana na jej imię i nazwisko dotarła do jej wiadomości. Należy uznać, zatem za całkowicie zrozumiałe, że doręczenia pisma stronie może się podjąć wyłącznie osoba pełnoletnia, czyli taka, która nabyła pełnię praw publicznych, a tym samym ponosi całkowitą odpowiedzialność za swoje czyny. Tak, więc w przypadku odebrania korespondencji przez osobę niepełnoletnią, strona postępowania administracyjnego może w celu obrony własnych interesów skutecznie podnieść zarzut wadliwego doręczenia korespondencji w trybie art. 43 kpa i obalić domniemanie tzw. doręczenia zastępczego.
Sąd zauważa, że w aktach administracyjnych sprawy na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej decyzję organu I instancji, skierowanej do pełnomocnika strony skarżącej znajduje się adnotacja doręczyciela, iż przesyłkę tę odebrał A. B. - syn. Jak wynika z załączonego do skargi odpisu skróconego aktu urodzenia A. B. syna J. B. urodził się on [...] grudnia 1996r., a zatem w chwili odbioru przedmiotowej decyzji nie miał ukończonych 18 lat. Doręczenie zastępcze decyzji (art. 43 kpa) nie może być uznane za doręczenie prawidłowe, jeżeli dokonane zostało do rąk małoletniego dziecka adresata decyzji, a adresat kwestionuje prawidłowość takiego doręczenia. Takie nieprawidłowe doręczenie decyzji wywołuje ten skutek, że czternastodniowy termin do wniesienia odwołania biegnie od daty zapoznania się z treścią decyzji przez jej adresata (por. wyrok NSA z 9 lutego 1994r. IV są 515/93, wyrok NSA z 8 lutego 2011r. I OSK 1749/10).
W takiej sytuacji zdaniem Sądu, jeżeli nie nastąpiło skuteczne doręczenie stronie decyzji organu I instancji to nie można mówić o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji. Wobec powyższego organ nieprawidłowo zastosował art. 43 kpa dotyczący tzw. doręczenia zastępczego, a w konsekwencji wydał zaskarżone postanowienie z uchybieniem cytowanego przepisu.
W przedmiotowej sprawie doręczenie decyzji Wojewody [...] w trybie art. 43 kpa nie można uznać za skuteczne, z drugiej zaś strony skarżący bezsprzecznie zapoznał się z jej treścią. Wobec powyższego organ odwoławczy winien rozpoznać odwołanie merytorycznie, przyjmując za skarżącym datę doręczenia przedmiotowej decyzji dzień [...] lipca 2010 r. Za przyjęciem wskazanego wyżej trybu postępowania przemawiają względy ekonomiki procesowej, nakazujące organom działanie szybkie i sprawne. Za zbędne należy bowiem uznać ponowne doręczenie skarżącemu przedmiotowej decyzji Wojewody [...] przez organ I instancji a następnie przekazywanie sprawy pomiędzy instancjami celem rozpoznania odwołania w sytuacji, kiedy organ II instancji jest przecież kompetentny do jego rozpoznania, bez niepotrzebnego przedłużania postępowania.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § pkt 1 lit c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 wyroku. Orzeczenie jak w pkt 2 wydano w oparciu o art. 152 powołanej ustawy.
- - ---------------------- 1