Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, J. D. (dalej: "skarżąca") wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na powołaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] grudnia 2012 roku.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach, zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z mężem, obydwoje są bezrobotni bez prawa do zasiłku. Jako posiadany majątek wskazała dom o powierzchni [...] m.kw.
Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, wezwano ją do: nadesłania zaświadczenia o posiadaniu statusu osób bezrobotnych przez skarżącą i jej męża, wskazania kto ponosi koszty utrzymania rodziny oraz zaświadczenia o ewentualnym korzystaniu z pomocy społecznej.
W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, że koszty utrzymania ponosi córka, a wobec zwiększonych jej dochodów małżonkowie nie korzystają z pomocy społecznej. Złożyła również zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzające, że od 1998 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, natomiast mąż posiada ten status od 2009 r.
Pismem z dnia 24 kwietnia 2013 r. ponownie wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez udokumentowanie wysokości pomocy uzyskiwanej od córki (stosowne oświadczenia, kopie rachunków, przelewy, przekazy pieniężne), wyjaśnienie jakie obiektywne przeszkody nie pozwalają skarżącej od wielu lat na podjęcie zatrudnienia, wskazanie wysokości kosztów bieżącego utrzymania, wyjaśnienie kto finansował zakończoną w 2011 r. budowę domu oraz wykazanie sytuacji materialnej córki.
W dniu 30 kwietnia 2013 r. skarżąca złożyła pismo, w którym oświadczyła, że nie da się udokumentować pomocy uzyskiwanej od córki, bowiem żadna ze stron tej pomocy nie liczy. Fakt długotrwałego bezrobocia uzasadniła wiekiem (ponad 50 lat) i miejscem zamieszkania. W odniesieniu do wysokości rachunków bieżących podała, że płaci takie jak przeciętna dwuosobowa rodzina, zaś budowę domu sfinansowała ze sprzedaży dwóch mieszkań własnościowych dodając, że "z tej budowy po sprzedaży mieszkań pozostała jeszcze bardzo duża kwota, ale nie zamierza się z niej rozliczać". Oświadczyła również, że nie zamierza ujawniać dochodów córki. Podała, że ma dobrze sytuowaną córkę, teściową z wysoką emeryturą i rodziców z dwiema emeryturami, co nie zmienia faktu, że jest osobą bezrobotną w ciężkiej sytuacji materialnej.
Postanowieniem z 6 maja 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W dniu 17 maja 2013 r. skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw na powołane postanowienie referendarza sądowego. W uzasadnieniu podtrzymała dotychczas prezentowaną argumentację. Wskazała, że córka jej pomaga, ale nie ma obowiązku ponosić za nią kosztów sądowych. Podniosła, że sytuacja materialna jej bliskich nie ma wpływu na ocenę jej sytuacji materialnej. Wyjaśniła, że nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Wskazała, że nie jest w stanie wykazać wysokości pomocy finansowej ze strony córki. Powtórzyła, że nie uzyskuje dochodu, ponosi zaś wydatki, więc jej zdaniem zasługuje na przyznanie prawa pomocy, skoro jej dochody są ujemne (dochód "0" – wydatki). Do sprzeciwu skarżąca dołączyła faktury za: energię elektryczną, wodę, gaz.
Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."), wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 u.p.p.s.a. właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.
Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 u.p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.).
Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 § 1 u.p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
Zgodnie z treścią art. 255 u.p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny sprawy uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazała ona bowiem, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uzupełniając na wezwanie Sądu wniosek, nie udokumentowała pomocy uzyskiwanej od córki (nie wyjaśniła w żaden sposób wysokości tej pomocy), nie wskazała również dochodów córki oraz nie przedstawiła wyciągów z jej rachunków bankowych.
Sąd w konsekwencji został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione przez skarżącą informacje są bowiem niewystarczające do odtworzenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Natomiast Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 9 marca 2011 r. sygn. akt I GZ 54/11 oraz I GZ 55/11; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).
Jednocześnie Sąd zauważa, że zobowiązania publicznoprawne (wpis sądowy od skargi) nie mogą ustępować miejsca zobowiązaniom cywilnoprawnym (np. wynikającym z umów na dostawę mediów). Skarżąca jak i jej mąż mogą oczekiwać pomocy w tym zakresie ze strony córki. Z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788) wynika, że rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 u.p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.