Uzasadnienie
Pismem z [...] kwietnia 2012 r. P. M. (dalej: "skarżący") wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku zawartym w urzędowym formularzu podał m.in., że konieczne koszty utrzymania rodziny (w tym [...] studiujących dzieci w W.) są nie niższe niż [...] zł. Posiadane gospodarstwo rolne oraz mieszkania na wynajem obciążone są hipoteką z tytułu kredytu na ich zakup. Skarżący wskazał, iż nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych, a uzyskiwane dochody nie są wystarczające na pokrycie bieżących kosztów utrzymania, wydatków bieżących na działalność rolniczą i spłatę wymagalnych zobowiązań. Natomiast przychody z wynajmu mieszkań i wolna od zajęć kwota wynagrodzenia są niewystarczające na utrzymanie rodziny.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną i [...] dorosłych dzieci. Dochód określił na łączną kwotę [...] zł. Jako majątek skarżący wymienił: mieszkanie o pow. [...] m2 w B. oraz mieszkanie na wynajem o pow. [...] m2 w W.; nieruchomość rolną - [...] ha.
W piśmie z [...] maja 2012 r. skarżący wskazał m.in., że w 2011 r. uzyskał dopłaty w wysokości [...] zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a.") właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.
Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę z kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny w całości lub w części (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.
Zawarte z kolei w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącego uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście wykazał, iż pozbawiony jest możliwości ponoszenia kosztów sądowych.
Bez konieczności prowadzenia postępowania uzupełniającego Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący – według jego oświadczenia - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz [...] dzieci. Łączny dochód rodziny stanowi kwota [...] zł. Natomiast w 2011 r. uzyskał dopłaty w wysokości [...] zł. Zdaniem Sądu nie sposób również przyjąć, że skarżący, którego gospodarstwo domowe posiada stałe źródło dochodu, zaplecze materialne w postaci majątku (nieruchomości lokalowych i rolnych o znacznej powierzchni) nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zaznaczenia wymaga, iż obciążenia tych składników majątku strony (hipoteki i zajęcia komornicze) nie powodują zmniejszenia ich wartości rynkowej ani też nie ograniczają możliwości ich gospodarczego, zarobkowego wykorzystywania. Powyższe nie przesądza o możliwości powstania uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla skarżącego i jego rodziny.
Należy zauważyć, iż dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, w tym wpisu sądowego.
W ocenie Sądu brak zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej osobistego interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.