Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] czerwca 2013 r. J. S. (skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Jako podstawę wniosku wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem. Źródłem dochodu jego rodziny są świadczenia uzyskiwane z zabezpieczenia społecznego jego w kwocie [...] zł i jego żony w kwocie [...] zł. Jako majątek nieruchomy skarżący wskazał dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Oświadczył także, iż jest osobą chorą, która wymaga opieki medycznej, Z uzyskiwanych dochodów pokrywa wydatki związane z utrzymaniem domu oraz spłaca pożyczkę kredytową w wysokości [...] zł. Pozostała kwota nie wystarcza mu na pokrycie kosztów sądowych i wynajęcie adwokata.
Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W odniesieniu do wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych wyjaśnił, iż wedle regulacji art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawie z zakresu pomocy i opieki społecznej. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem skarga dotyczy nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej. Sąd stwierdził nadto, że ocena sytuacji majątkowej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Z wyjaśnień skarżącego wynika bowiem, że jego rodzina utrzymuje się z dochodu w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie i nawet konieczność spłaty zadłużenia nie przesądza o jego trudnej sytuacji materialnej. Skarżący nie wykazał, że w sytuacji zwolnienia z mocy ustawy z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, nie jest w stanie samodzielnie opłacić kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
Na skutek złożonego przez skarżącego zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 3 września2013 r., sygn. akt I OZ 733/13 uchylił zaskarżone postanowienie Sądu. Podstawę powyższego stanowiło ustalenie przez Naczelny Sąd Administracyjny, że Sąd nie podjął czynności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych rodziny skarżącego. Wyjaśnił w tym zakresie, iż ocenie wojewódzkiego sądu administracyjnego podlega wniosek o przyznanie prawa pomocy, a jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Zgodnie z wnioskiem skarżącego, na trzy osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie przypada kwota [...] zł, czyli [...] zł na osobę miesięcznie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zbadał, czy syn skarżącego uzyskuje dochody, a także nie wezwał skarżącego do przedstawienia danych dotyczących wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie i leki – pomimo zadeklarowania przez skarżącego ponoszenia takich wydatków.
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez: wskazanie stanu rodzinnego (wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym), wskazania wszystkich źródeł utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wskazanie wysokości wydatków na bieżące utrzymanie skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (dowody opłat za energię, gaz, wodę, leki, itp.), przedstawienie informacji o posiadanych ruchomościach (samochody, inne przedmioty wartościowe), nadesłanie wyciągu z rachunków bankowych i lokat za ostatnie trzy miesiące skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nadesłanie zaświadczenia o posiadaniu przez syna skarżącego statusu bezrobotnego.
W dniu [...] października 2013r. skarżący uzupełnił ww. wniosek podając, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem N. i żoną. Dochód rodziny stanowi jego renta inwalidzka w kwocie [...] zł i emerytura żony w kwocie [...] zł. Syn posiada status osoby bezrobotnej. Wydatki z tytułu opłat wynoszą: za energię elektryczną [...] zł, za leki około [...] zł, miesięczna rata z tytułu spłaty kredytu [...] zł, koszty na utrzymanie np. produkty żywnościowe to kwota, która pozostaje po odliczeniu innych wydatków. Wskazał, iż wyjaśnienie co do posiadanych ruchomości zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ani skarżący, ani też żaden członek jego rodziny nie posiada lokat, skarżący ma założone konto w [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Rozpoznając wniosek na wstępie należy zauważyć, że stosownie do treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a.).
Skoro skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jego wniosek obejmuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.
Analiza sytuacji majątkowej skarżącego wskazuje, że skarżący jest rencistą. Łączny dochód rodziny stanowi kwota [...] zł, co w przeliczeniu na osobę daje wartość [...] zł. Z dochodu tego skarżący ponosi stałe wydatki (na leki, prąd, ratę kredytu) w kwocie około [...] zł. Pozostałą kwotę przeznacza na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny. Powyższa sytuacja materialna skarżącego, w ocenie Sądu uzasadnia uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Nie ulega bowiem wątpliwości, że sytuacja rodziny jest trudna i skarżący nie jest w stanie samodzielnie opłacić kosztów ustanowienia adwokata.
Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.