Uzasadnienie
We wniosku o przyznanie prawa pomocy M. P. (dalej: "skarżąca") podała, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zamieszkuje u dzieci, jest na utrzymaniu męża, nie posiada żadnego majątku, ma problemy ze zdrowiem podobnie jak i jej mąż, który po operacji serca przebywa na zwolnieniu lekarskim. Oświadczyła, że organy podatkowe dokonały zajęcia zwróconych przez Sąd kosztów postępowania sądowego
Pismem z 4 lipca 2018 r. zobowiązano skarżącą w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", do uzupełnienia wniosku, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, poprzez m.in. złożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz męża rachunków bankowych, lokat i innych instrumentów finansowych wraz z historią dokonanych na nich operacji za ostatnie 12 miesięcy, wskazanie wszystkich źródeł utrzymania skarżącej i męża (wynagrodzenie za prace, świadczenia emerytalne, zasiłki), wskazanie wszystkich rzeczy ruchomych o wartości ponad [...] zł ([...]) np. samochody, maszyny rolnicze itp.
W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy przysługuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przy czym sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie występującej z takim wnioskiem natomiast do referendarza sądowego bądź Sądu należy ocena wykazanych okoliczności.
Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 § 1 u.p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
Rozpoznając wniosek należy, co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącą uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżąca rzeczywiście wykazała, iż pozbawiona jest możliwości ponoszenia kosztów wpisu sądowego od skargi.
Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny sprawy, uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie (zwolnienie od kosztów sądowych). Nie wykazała ona bowiem w sposób przekonywujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mianowicie w ocenie referendarza sądowego skarżąca przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczyła się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna (brak dochodu, status bezrobotnej, umorzenie postępowania egzekucyjnego). Pominęła natomiast istotne informacje dotyczące stanu konta męża w okresie ostatnich dwunastu miesięcy.
W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów. Przepis art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy. Tak więc dla pełnej oceny możliwości finansowych skarżącej niezbędne jest ujęcie w budżecie jej gospodarstwa domowego dochodów oraz majątku jej męża. Natomiast odmowa ujawnienia majątku uniemożliwia obiektywną ocenę sytuacji materialnej rodziny skarżącej. Istotne jest również to, że mąż skarżącej wykorzystuje swoje doświadczenie w przedsiębiorstwie osoby prawnej (sp. z o.o.), której siedziba mieści się na terenie zabudowanej nieruchomości położonej w R. ul. S., darowanej przez skarżącą synowi w 2012 r. (co jest Referendarzowi sądowemu znane z urzędu, sygn. akt VIII SA/Wa 526/16).
Niezależnie od tego skarżąca nie wyjaśniła, czy sama posiada konto bankowe. Nie przedstawiła również żadnych dowodów potwierdzających jakoby organy podatkowe dokonały zajęcia zwróconych kosztów postępowania sądowego.
W tych okolicznościach uznać należy, że sam fakt posiadania statusu osoby bezrobotnej oraz zły stan zdrowia nie przesądzają o zasadności złożonego wniosku, skarżąca bowiem nie wykazała ponad wszelką wątpliwość, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych nawet jeśli wpis od skargi wynosi [...] zł.
Odnosząc się jeszcze do dołączonego postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. stwierdzić należy, że istotnie potwierdza ono bezskuteczność egzekucji wobec skarżącej, w konsekwencji brak majątku. Jednak podkreślić należy, że czynności podjęte w sprawie w związku z ubieganiem się skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie były związane z oświadczeniem samego skarżącego o pozostawaniu na utrzymaniu męża. Miały one na celu ustalenie czy i jakie są w związku z tym rzeczywiste możliwości płatnicze skarżącej i jej męża w sprawie.
Z uwagi na powyższe na podstawie powołanych przepisów oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.