Uzasadnienie
W dniu 21 marca 2016 r. wpłynął do Sądu wniosek M. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i sześciorgiem dzieci, a źródłem utrzymania rodziny jest renta żony – [...] zł, dochód z gospodarstwa rolnego – [...] zł rocznie oraz prace dorywcze ok. [...] zł rocznie. Wskazał, że do stałych wydatków należą: rata kredytu – [...] zł, ubezpieczenie – [...] zł rocznie, opłaty za media – [...] zł miesięcznie, leki – [...] zł miesięcznie oraz koszty nauki dzieci – [...] zł rocznie.
Wobec zawartej we wniosku informacji, że wszystkie dzieci skarżącego są osobami dorosłymi pismem z dnia 23 marca 2016 r. zobowiązano go do wyjaśnienia, czy osiągają one własne dochody, czy ewentualnie istnieją obiektywne przeszkody uniemożliwiające im podjęcie pracy, a w przypadku gdy kontynuują naukę do wykazania tej okoliczności.
W odpowiedzi skarżący złożył kserokopię orzeczenia o zaliczeniu jego żony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz plik dowodów opłat za energię.
W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje:
Przepis art. 246 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej "p.p.s.a.") wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania należnych od dnia wniesienia wniosku o prawo pomocy (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a).
Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawcy powinni poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołują, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.
Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów.
W świetle powyższych regulacji uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej ewentualnych dochodów sześciorga dorosłych dzieci zamieszkujących wspólnie ze skarżącym. Niewystarczające jest bowiem twierdzenie, że skarżący posiada wielodzietną rodzinę, bez wyjaśnienia w jakim zakresie dorośli jej członkowie (najstarszy syn ma 30 lat) posiadają własne źródła dochodu i partycypują w bieżących kosztach utrzymania rodziny. Nie wyjaśnił także mimo wezwania, które z dzieci kontynuują naukę i ewentualnie pozostają na utrzymaniu rodziców.
Należy podkreślić, że samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10 dostępne: LEX nr 591337 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy nie tylko strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa, ale również pozostałych członków rodziny wspólnie zamieszkujących. Ustaleniu tych okoliczności nie posłużyło nawet w niewielkiej części wykonane przez skarżącego wezwanie z dnia 23 marca 2016 r. Odstępując od należytego wykonania rzeczonego wezwania, skarżący uniemożliwił uwzględnienie przedmiotowego wniosku.
Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza więc, że ustalono, iż wykazane przez wnioskodawcę stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych informacji, wykonaniem nałożonego na stronę zobowiązania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, które spowodowało, że niemożliwe jest ustalenie, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu.