Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej także: "Dyrektor IAS", "organ odwoławczy") postanowieniem z 24 marca 2022 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021r., poz. 735 ze zm.; dalej: "kpa") oraz art. 18 i art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 479; dalej: "upea" lub "ustawa egzekucyjna"), po rozpatrzeniu zażalenia D. D. (dalej: "skarżąca", "dłużnik zajętej wierzytelności"), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika P. Urzędu Skarbowego w R. (dalej także: "Naczelnik US", "organ I instancji", "organ egzekucyjny", "wierzyciel") z 1 lutego 2022 r. w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności (2.717.703,67 zł) oraz należnych odsetek naliczonych od dnia 2 lutego 2022 r. do dnia wpłaty od kwoty 1.491.269,68 zł.
Powyższe postanowienia zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Naczelnik US prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku M.D., w toku którego, na podstawie art. 89 § 1 ustawy egzekucyjnej zawiadomieniami pochodzącymi z dat od 27 kwietna 2018 r. do 5 listopada 2021 r. (wymienionymi na str. 2-5 postanowienia organu I instancji) dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u skarżącej prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą D. D. Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe V.-S., T., z tytułu wzajemnych umów.
Pismem z 29 lipca 2020 r. Naczelnik US wezwał stronę do udzielenia informacji w zakresie braku realizacji zajęć egzekucyjnych, informacji czy od dnia otrzymania zawiadomień o zajęciu wierzytelności dokonywane były wypłaty na rzecz M. D., a jeśli tak to w jakiej wysokości, w jakim terminie i z jakiego tytułu prawnego oraz złożenia oświadczenia o terminie i sposobie uregulowania należności wynikających z faktur wskazanych w rejestrze sprzedaży i zakupów JPK-VAT za okres 04/2018 - 06/2020.
Skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie.
Organ egzekucyjny podjął następnie bezskuteczną, z uwagi na nieobecność skarżącej pod adresem firmy, próbę przeprowadzenia kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności. Strona poinformowała telefonicznie, że przebywa poza miastem i wraca za kilka dni, a po powrocie skontaktuje się z Urzędem Skarbowym i przygotuje dokumenty do kontroli. Dokumenty nie zostały jednak dostarczone.
Naczelnik US pozyskał również informację z systemu informatycznego WRO-SYSTEM, że M. D. wystawiał na rzecz skarżącej faktury VAT. Organ egzekucyjny wystąpił również do Działu Czynności Analitycznych i Sprawdzających w P. Urzędzie Skarbowym w R. z prośbą o ustalenie przebiegu ww. transakcji. Ustalono, że ww. w okresie od 7.2018 r. do 12.2021 r. wystawił na rzecz skarżącej faktury VAT w łącznej kwocie 3.121.807,85 zł wartości netto oraz 717.845,84 zł podatku VAT.
W postanowieniu z 1 lutego 2022 r. organ I instancji określił wysokość nieprzekazanej kwoty na 2.717.703,67 zł oraz należnych odsetek naliczonych od 2.02.2022 r. do dnia wpłaty od kwoty 1.491.269,68 zł, zgodnie z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności pieniężnej z tytułu wzajemnych umów. W uzasadnieniu wymienił wszystkie dokonywane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. W szczególności, wskazał na szereg czynności zmierzających do ustalenia, czy M.D. wystawiał na rzecz strony faktury VAT oraz przedstawił szczegółową listę transakcji za wskazane okresy. Wynika z niej, że strona wielokrotnie dokonywała zakupów od M. D..
Organ egzekucyjny zaznaczył, że zgodnie z ustawą egzekucyjną, z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej, dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zarówno obecną i przyszłą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W toku postępowania ustalono, że skarżąca bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności. W sprawie wystąpiły zatem podstawy do wydania postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty. Przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych wierzytelności przysługującej zobowiązanemu są bowiem: fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie) oraz bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Organ I instancji wskazał, że okoliczność zajęcia wierzytelności M. D. jest udowodniona.
Organ egzekucyjny przesłał zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej wraz z wezwaniem, aby należną kwotę przekazać organowi egzekucyjnemu, a nie zobowiązanemu. Dłużnik zajętej wierzytelności potwierdził współpracę z M. D. oraz zobowiązał się do przekazywania środków na rachunek organu egzekucyjnego. Naczelnik US zwrócił przy tym uwagę na rozbieżności w przekazanych przez stronę informacjach, z których wynikało pierwotnie, że skarżąca potwierdziła współpracę z ww., a następnie zaprzeczyła ww. okoliczności, co jednak nie znalazło odzwierciedlenia w składanych plikach JPK. Organ egzekucyjny wskazał, że do dnia sporządzenia postanowienia odnotował od dłużnika wpłaty w wysokości: 5.000,00 zł (06.04.2021 r.), 2.000,00 zł (09.07.2021 r.), 2.000,00 zł (23.07.2021 r.), 2.000,00 zł (30.07.2021 r.). Organ egzekucyjny stwierdził, że podstawą uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo jej części organowi egzekucyjnemu mogą być tylko takie okoliczności prawne, które uniemożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela.
Nieprzekazanie organowi egzekucyjnemu kwoty wskazanej w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności może być usprawiedliwione jej przedawnieniem, potrąceniem czy zwolnieniem spod egzekucji. Naczelnik US wskazał jednocześnie, że po aktualizacji zmiany wysokości zajęć, określił wysokość nieprzekazanej kwoty na 2.717.703.67 zł (w tym 1.491.269,68 zł należności głównej, 1.114.067,88 zł odsetek na dzień 01.02.2022 r., 582 zł kosztów upomnienia, 111.784,11 zł kosztów egzekucyjnych). Pouczył nadto dłużnika, że ww. kwotę należy wpłacić wraz z należnymi odsetkami na rachunek bankowy Urzędu, pod rygorem ściągnięcia ww. nieprzekazanej kwoty w trybie egzekucji administracyjnej.
W zażaleniu na to postanowienie, skarżąca uznała, że nie wykazano w żaden sposób przesłanki uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności. Dodała, że terminy płatności pierwotnie określone w fakturach z uwagi na pandemię COVID – 19 zostały bowiem za zgodą obu stron umowy na podstawie porozumień przesunięte na drugie półrocze 2022 r. Ograniczenie przychodów, trudności płatnicze oraz chęć utrzymania przedsiębiorstwa powodowały konieczność przesunięcia terminów tych płatności. Kwoty wierzytelności należne dłużnikowi M. D. wynikające z tych faktur zostały przekazane (6.04.2021 r., 9.07.2021 r., 27.07.2021 r. i 30.07.2021 r.) na konto P. Urzędu Skarbowego w R.. Poza tym, nie były do chwili obecnej realizowane żadne płatności wobec tego podmiotu.
Tym samym, brak jest podstaw do stwierdzenia, że strona bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętych kwot. Mając na uwadze powyższe, zdaniem strony przedmiotowe postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 71a § 9 ustawy egzekucyjnej i powinno zostać uchylone jako nieznajdujące podstaw w obecnym stanie faktycznym.
Dyrektor IAS, postanowieniem 24 marca 2022r. powołanym na wstępie i zaskarżonym w niniejszej sprawie utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Na wstępie, przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie, w sporze dotyczącym wystąpienia w realiach niniejszej sprawy podstaw do wydania postanowienia w trybie art. 71a § 9 upea, tj. stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności (skarżąca) bezpodstawnie uchyliła się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Dyrektor IAS wskazał na ogólne zasady postępowania egzekucyjnego, jak również powołał treść mających zastosowanie w sprawie przepisów, t.j. m.in. art. 71a § 9 oraz art. 89 § 1, § 2 i § 3 pkt 1 i pkt 2, art. 71a § 1 upea. Zauważył, że na gruncie przedmiotowej sprawy wskazane wymogi wynikające z tych przepisów nie zostały spełnione, bowiem strona nie udzieliła odpowiedzi na wszystkie zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Nadto, mimo że odpowiedziała na niektóre z dokonanych zajęć (i uznała zajętą wierzytelność), to płatności wynikające z faktur M. D. nie zostały przekazane w określonym czasie na konto P. Urzędu Skarbowego w R..
Organ odwoławczy zauważył, że wydanie postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym wymaga stwierdzenia, że zostały spełnione wymogi wynikające z art. 71a § 9 ustawy egzekucyjnej. Pierwszym z nich jest wystąpienie bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu w całości bądź w części. Drugim natomiast przeprowadzenie czynności kontrolnych, na podstawie których organ dojdzie do przekonania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od wpłaty zajętej wierzytelności na wskazane przez organ egzekucyjny konto. O ile pierwsza z wymienionych przesłanek jest obligatoryjna i nie może być pominięta przez organ egzekucyjny, o tyle wystąpienie drugiej nie będzie konieczne, gdy materiał dowodowy sprawy - zgromadzony przy uwzględnieniu regulacji wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa - pozwoli na niewątpliwe stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności (por. wyrok NSA z 26.01.2012 r., sygn. akt II GSK 1515/10).
Dyrektor IAS przypomniał, że w przedmiotowej sprawie Naczelnik US podjął próbę przeprowadzenia w trybie art. 71a ustawy egzekucyjnej kontroli dłużnika zajętej wierzytelności. Wobec zaś jej bezskuteczności dokonał ustaleń własnych w sprawie, wskazujących w jego ocenie na spełnienie przesłanki bezpodstawnego uchylania się skarżącej od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności (zob. str. 7-9 postanowienia DIAS).
Powołując się na poglądy prawne wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych wyjaśnił rozumienie pojęcia "bezpodstawnego uchylania się", o którym mowa w powołanych przepisach upea i stwierdził w ich świetle, że nieprzekazanie organowi egzekucyjnemu kwoty wskazanej w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności może być usprawiedliwione jej przedawnieniem, potrąceniem czy zwolnieniem spod egzekucji. Skutku takiego nie przyniesie natomiast powoływanie się przez dłużnika na trudne położenie finansowe czy błędne przeświadczenie o prawidłowości swego działania albo inne okoliczności, które nie mają charakteru prawnego, lecz jedynie faktyczny". Użyty w treści art. 71a § 9 ustawy egzekucyjnej zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy więc interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną.
Zdaniem organu odwoławczego, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uprawnione było twierdzenie, że zachowanie skarżącej nosiło znamiona bezpodstawności w przedstawionym wyżej rozumieniu. W sprawie nie zaistniały bowiem jakiekolwiek okoliczności prawne, które usprawiedliwiałyby zaniechanie z jej strony. Jednocześnie DIAS zwrócił przy tym uwagę, że skarżąca po próbie przeprowadzenia u niej kontroli dokonała przekazania środków w łącznej wysokości 11.000 zł w datach 06.04.2021r., 09.07.2021 r., 23.07.2021 r. i 30. 07.2021 r. Jednak realizacji zajęć dokonała dopiero po rozpoczęciu czynności w ramach kontroli dłużnika zajętej wierzytelności i były to jedyne środki przekazane przez nią od daty odbioru pierwszego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności (7.05.2018 r.). W opisach przelewów nie wskazała numeru zawiadomienia o zajęciu wierzytelności ani numeru faktur, za które dokonuje wpłat.
Także M. D. nie przedłożył do czynności sprawdzających faktur VAT za lata 2018 – 2019, ani potwierdzeń płatności za faktury, gdzie forma płatności był przelew. Do czynności sprawdzających zostały przesłane przez Biuro Rachunkowe W.- obsługujące firmę M. D. skany faktur za 2020 i 2021 r. Analiza tych dokumentów wykazała, iż w przypadku 40 faktur za lata 2020-2021 upłynął termin płatności na łączna kwotę 574.201,52 zł, podczas gdy realizacja zajęcia przez skarżącą wyniosła 11.000 zł. Do organu I instancji nie wpłynęło żadne wyjaśnienie o przeszkodach w realizacji zajęć, co potwierdza fakt uchylania się skarżącej od obowiązku przekazania organowi egzekucyjnemu środków w ramach zajętej wierzytelności. Z informacji przekazanej przez Biuro rachunkowe W. wynika zaś, iż faktury były w większości płacone zgodnie z terminami płatność, a zdarzające się przekroczenia terminów płatności nie przekraczały 30 dni.
W okresie od lipca 2018 r. do 12. 2021 r. M. D. wystawił na rzecz skarżącej faktury w łącznej kwocie 3.121.807,85 zł netto oraz 717.845,84 zł podatku VAT. W okresie od maja 2018 r. skarżąca była jedynym kontrahentem M. D., na rzecz którego dokonywał on sprzedaży towarów. Według danych z WRO-SYSTEM M. D.w okresie od 05/2018 do 02/2022dokonał zakupu towarów i usług na łączna kwotę 2.505.459,25 zł.
Z tych wszystkich przyczyn, zarzuty zażalenia organ odwoławczy uznał za nieuzasadnione. Odnosząc się w szczególności do kwestii przesunięcia terminów płatności z faktur zauważył, że w żadnym piśmie kierowanym do organu egzekucyjnego skarżąca nie wskazała przyczyny braku realizacji zajęcia, nie przesłała żadnych umów/porozumień dotyczących przesunięcia terminów płatności, nie informowała o trudnościach płatniczych, ograniczeniach przychodów, których przyczyną jest pandemia. Podkreślił przy tym, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia stan pandemii w Polsce obowiązuje od 20 marca 2020 r., natomiast współpraca pomiędzy skarżącą a M. D. rozpoczęła się w 2018 r., a największe obroty, których łączna wartość wyniosła 3.291.906,13 zł przypadają na lata 2018-2019.
Zatem pandemia nie mogła mieć wpływu na terminowość w opłacaniu faktur. Dopiero po otrzymaniu postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty, strona poinformowała o zawartej umowie, nie przedstawiając żadnych dokumentów, jak również nie odnosząc się w żaden sposób do współpracy w latach 2018-2019. Uwzględnienie zaś, że po otrzymaniu zawiadomień o zajęciu wierzytelności i potwierdzeniu uznania ww. zajęć, skarżąca nie przekazywała prawie żadnych kwot organowi egzekucyjnemu, pozwalało na uznanie, że bezpodstawnie uchyla się ona od wykonania nałożonego na nią obowiązku.
Natomiast zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 89 § 1 i 2 ustawy egzekucyjnej, z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Reasumując, DIAS stwierdził, że w realiach niniejszej sprawy organ podjął wszelkie czynności celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz poddał go wnikliwej i prawidłowej ocenie. Pomimo braku oczekiwanego współdziałania skarżącej (brak odpowiedzi w określonym terminie na doręczone zawiadomienia o zajęciu), organ wielokrotnie wystosował ponaglenia oraz wezwanie z dnia 29.07.2020r., oraz zgromadził materiał dowodowy (w postaci informacji z systemu informatycznego WRO-SYSTEM, WRO-SYSTEM STIR-przepływy oraz analizy transakcji przez Dział Czynności Analitycznych i Sprawdzających) wystarczający do poczynienia ustaleń pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 71a § 9 ustawy egzekucyjnej. Z akt sprawy w sposób niebudzący wątpliwości wynika nadto, że w okresie następującym po doręczeniu zawiadomień o zajęciu wierzytelności, strona nie przekazała na rzecz organu płatności z wystawionych faktur, których suma stanowiłaby znaczną wartość kwoty wskazanej w zawiadomieniach o zajęciu i tym samym pozwoliłaby na jej pokrycie w dużym stopniu.
Skoro zatem skarżąca, mimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych nie przekazała zajętych przez organ egzekucyjny środków, to wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 ustawy egzekucyjnej przez organ egzekucyjny było uzasadnione.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, występując o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania, skarżąca postawiła zarzuty naruszenia:
- - art. 77 kpa w zw. z art. 18 upea poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy i przyjęcie, że strona nie zastosowała do obowiązków wynikających z zajęcia wierzytelności i bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności, podczas gdy ta nigdy nie uchylała się od przekazania środków na rzecz organu egzekucyjnego, co więcej część wierzytelności została już przekazana;
- - art. 71 a § 9 upea przez uznanie, iż skarżąca bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności i że uchylanie się od przekazania ww. środków spowodowane jest okolicznością faktyczną (bez dokładnego określenia jaka to okoliczność), tym samym organ nie miał podstawy do określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności, podczas gdy brak przekazania części środków wynika z okoliczności braku wymagalności ww. wierzytelności (terminy płatności zostały za porozumieniem stron transakcji przesunięte), a więc jest okolicznością prawną, którą organ egzekucyjny miał obowiązek wziąć pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia;
- - art. 124 § 2 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 18 upea przez wydanie postanowienia niezawierającego uzasadnienia faktycznego, co powoduje, że skarżąca nie może poznać motywów działania organu egzekucyjnego, a w konsekwencji nie jest możliwe podjęcie rzeczowej polemiki ze stanowiskiem organu egzekucyjnego.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż organ egzekucyjny błędnie przyjął, że skarżąca bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności, podczas gdy przekazała część środków na rzecz organu egzekucyjnego, a pozostałe wierzytelności są jeszcze niewymagalne. Zmieniono bowiem termin płatności należności. Do skargi skarżąca załączyła odpisy zawartych w tym przedmiocie porozumień.
W odpowiedzi na skargę, Dyrektor IAS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej: "ppsa") stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) ppsa). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania.
W kontrolowanym postępowaniu egzekucyjnym postanowienia organów obu instancji zostały wydane na podstawie art. 71a § 9 upea. W myśl tego przepisu, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie.
Wskazać także należy, że jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności (art. 71b upea).
Wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 upea jest zasadne gdy są łącznie zrealizowane dwie przesłanki: dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu oraz jednocześnie to uchylanie się musi mieć charakter bezpodstawnego. Nie można zatem wydać postanowienia, o jakim mowa w tym przepisie, jeżeli dłużnik co prawda uchylał się od przekazania wierzytelności, ale miał do tego podstawy. Obie te okoliczności - fakt uchylania się oraz bezpodstawność takiego działania - muszą być ocenione przez organy egzekucyjne obu instancji.
W orzecznictwie jednolite jest stanowisko, zgodnie z którym przyczyny uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu powinny mieć charakter prawny, a nie faktyczny. W wyroku z dnia 16 września 2016 r. sygn. akt I FSK 2287/14 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził stanowisko, w myśl którego zwrot "bezpodstawnie uchyla się" odnosi się wyłącznie do okoliczności prawnych, umożliwiających dłużnikowi zajętej wierzytelności skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania. Dłużnik zajętej wierzytelności nie może według swego uznania decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności, bądź ich uiszczeniu zobowiązanemu, bez zgody organu egzekucyjnego.
Wskazania jednocześnie wymaga, iż z treści art. 71a § 9 upea wynika także, że jego zastosowanie jest możliwe w przypadku dokonania skutecznego zajęcia wierzytelności. Zgodnie z art. 89 § 1 upea organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. W myśl art. 89 § 2 zdanie pierwsze upea zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Prawidłowość doręczenia zgodnie z art. 18 upea należy oceniać na podstawie odpowiednio zastosowanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Istota sporu rozpoznawanej sprawy sprowadza się do określenia, czy skarżąca bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności, naruszając tym art. 71a § 9 upea. Nie jest przy tym sporne, iż zawiadomienia dokonaniu zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, w których wskazano, aby skarżąca należnych od zobowiązanego kwot z tytułu wzajemnych umów bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczała zobowiązanemu M. D., ale należne kwoty przekazywała organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności, zostały skarżącej doręczone prawidłowo. Powyższe wynika także z dołączonych do akt sądowych akt egzekucyjnych.
Zdaniem Sądu rację należy przyznać organom podatkowym, które przyjęły, że w niniejszej sprawie zostały zrealizowane przesłanki, o których mowa w art. 71a § 9 upea, to jest uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, które to uchylanie się należy jednocześnie uznać za bezpodstawne.
Zauważyć bowiem należy, iż pierwsze zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej zostały skarżącej doręczone w dniu 7 maja 2018 r.
W odpowiedzi na jedno z tych zajęć - z dnia 27 kwietnia 2018 r. nr [...] (karta 108 akt egzekucyjnych), obejmujące kwotę dochodzonych należności wynoszącą 8.446,06 zł, skarżąca pismem z dnia 5 lipca 2018 r. (karta 111 akt egzekucyjnych) odpowiedziała uznając zajętą wierzytelność i informując o zamiarze przelewania należności na konto organu egzekucyjnego. Skarżąca odpowiedziała także na zajęcia z dnia 26 czerwca 2018 r. nr [...], obejmujące łączną kwotę dochodzonych należności wynoszącą 1.714.339,48 zł (karty 127 – 129 akt egzekucyjnych) oraz numer [...], obejmujące łączną kwotę dochodzonych należności wnoszącą 12.708,40 zł (karta 146 akt egzekucyjnych). W piśmie z dnia 28 sierpnia 2018 r. (karta 132 i 149 akt egzekucyjnych) skarżąca poinformowała o współpracy z osobą wskazaną w zajęciu i wystawianiu faktur z terminami płatności od 120 do 150 dni. Tymczasem dopiero w dniach: 6 kwietnia 2021 r., 9 lipca 2021 r., 27 lipca 2021 r. i 30 lipca 2021 r. zostały przekazane na konto organu egzekucyjnego kwoty wierzytelności należne M. D. w łącznie 11.000 zł. Do skarżącej skierowano łącznie 14 zawiadomień o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, pochodzą one z dat od 27 kwietnia 2018 r. do 5 listopada 2021 r. Jedynie na część z nich skarżąca udzieliła odpowiedzi, uznając zajęte wierzytelności.
Nie udzielając informacji o przeszkodach w realizacji zajęć i jednocześnie ich nie realizując, skarżąca w istocie uchyliła się od realizacji skierowanych do niej zajęć. Z informacji Biura Rachunkowego W. s.c. wynika zaś, iż skarżąca przekazała informację o tym, że faktury były płacone w większości zgodnie z terminami płatności. Skoro zaś z analizy systemu informatycznego wynika, że skarżąca w okresie od 16 lipca 2018 r. do 8 kwietnia 2020r. była jedynym kontrahentem M. D. (karty 251 – 262 akt egzekucyjnych), zaś M. D. w okresie od maja 2018 r. lutego 2022 r. dokonał zakupów na kwotę ponad 2 mln. zł, informacja ta jest wiarygodna.
Odnosząc się do pojęcia bezpodstawności uchylania się wskazać należy, że odnosi się ono do okoliczności prawnych, umożliwiających dłużnikowi zajętej wierzytelności skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania. Skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia, nieistnienia wierzytelności. Skarżąca nie wskazuje na takie okoliczności. Skarżąca podnosi zaś, iż terminy płatności pierwotnie określone w fakturach zostały przesunięte za zgodą obu stron na podstawie porozumień na drugie półrocze 2022 r. Po raz pierwszy twierdzenie to pojawiło się w zażaleniu na postanowienie organu I instancji, wraz ze wskazaniem, iż poza kwotami przekazanymi organowi egzekucyjnemu nie były realizowane żadne płatności. Trafnie organ odwoławczy wskazał przy tym, iż informacja ta pojawiła się dopiero po wydaniu postanowienia organu I instancji i nie została w żaden sposób udokumentowana.
Porozumienia z dnia 14 listopada 2018 r., 1 grudnia 2019 r., 21 czerwca 2021 r. zmieniające terminy płatności należności, wraz z wykazami faktur zostały dołączone dopiero do skargi. Mimo, iż jak wynikałoby z dat, jakimi zostały opatrzone te porozumienia, skarżąca mogła je okazać organowi podatkowemu w okresie w jakim były doręczane kolejne zawiadomienia o zajęciu, takiej czynności nie dokonała. Przeciwnie kilkakrotnie skarżąca wskazywała, iż uznaje wierzytelności i będzie je przekazywać organowi egzekucyjnemu. Tym samym powyższe twierdzenia skarżącej budzą uzasadnione wątpliwości co do zgodności ze stanem rzeczywistym.
W ocenie tej należy także jednocześnie brać pod uwagę wskazane wyżej ustalenia orzekających w sprawie organów.
Trafnie także podkreślił organ odwoławczy, że w żadnym piśmie kierowanym do organu egzekucyjnego skarżąca nie wskazała przyczyny braku realizacji zajęcia, nie przesłała żadnych umów/porozumień dotyczących przesunięcia terminów płatności, nie informowała o trudnościach płatniczych, ograniczeniach przychodów, których przyczyną jest pandemia. Wskazał przy tym, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. 2020 r., poz. 491), stan epidemii w Polsce ogłoszony został od 20 marca 2020 r., natomiast współpraca pomiędzy skarżącą a M. D. miała miejsce już w 2018 r., zaś największe obroty, których łączna wartość wyniosła 3.291.906,13 zł przypadały na lata 2018-2019. Trudno zatem powiązać pandemię z terminowością w opłacaniu faktur, szczególnie, że dopiero po otrzymaniu postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty, strona poinformowała o zawartej umowie, nie przedstawiając żadnych dokumentów, jak również nie odnosząc się w żaden sposób do współpracy w latach 2018-2019.
Biorąc pod uwagę zaś, że po otrzymaniu zawiadomień o zajęciu wierzytelności i potwierdzeniu uznania zajęć, skarżąca nie przekazywała prawie żadnych kwot organowi egzekucyjnemu uznać należy, że bezpodstawnie uchyliła się od wykonania nałożonego na nią obowiązku.
Skoro zatem strona wbrew jasno określonym obowiązkom nie przekazała kwoty zajętej wierzytelności, a okoliczność ta została stwierdzona przez organ egzekucyjny, to organ ten był zobowiązany i uprawniony wydać kierowane do strony postanowienie w trybie art. 71a § 9 upea.
Przeprowadzone przez organ postępowanie wyjaśniające i zgromadzony materiał dowodowy wykazały, że skarżąca bezpodstawnie uchyliła się od przekazania zajętej wierzytelności i nie wykazała żadnych okoliczności, które pozwoliłby na stwierdzenie, że uchylanie się od przekazania zajętej kwoty nie jest bezpodstawne.
Zgodnie z art. 89 § 1 i 2 upea - z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny wydał postanowienie określające wysokość kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności wynikającej z dokonanego zajęcia (art. 71a w zw. z art. 89 upea). Dłużnik zajętej wierzytelności, wnosząc zażalenie, a następnie skargę do sądu administracyjnego, może zakwestionować wyłącznie wysokość nieprzekazanej kwoty. Nie służą mu natomiast inne uprawnienia procesowe, jak np. zarzuty czy skarga na czynności egzekucyjne (por. P.M. Przybysz, Komentarz do art. 17 upea, LEXel). Nie jest także niezbędne przeprowadzenie kontroli, o której mowa w art. 71a § 9 upea, jeżeli na podstawie zgromadzonych dowodów istnieją podstawy do stwierdzenia, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt II FSK 1632/20 – LEX nr 3113752).
Zaskarżone postanowienie i poprzedzające jego wydanie ustalenia zdaniem Sądu zasadnie prowadzą do wniosku o zasadności zastosowania wobec skarżącej art. 71a § 9 upea z uwagi na spełnienie wskazanych w nim przesłanek.
Brak jest też podstaw do uznania za zasadne wskazanych w skardze naruszeń. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w wyniku prawidłowych ustaleń faktycznych, które zostały prawidłowo ocenione i pozwoliły na wyprowadzenie trafnych wniosków. Prawidłowości tych ustaleń i twierdzeń skarżąca nie podważyła, mimo przedstawienia w sposób wyczerpujący ustaleń i motywów rozstrzygnięcia.
Biorąc to wszystko pod uwagę, po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 ppsa. Sąd, na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę, orzekając jak w sentencji wyroku.