Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W.. Wnioskiem załączonym do skargi kasacyjnej skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku podała, że sytuacja majątkowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej, bo wprawdzie posiada majątek w postaci nieruchomości i samochodu to w związku z postępowaniem prowadzonym przez urząd skarbowy cały majątek jak również konta bankowe zostały zabezpieczone. Skarżąca oświadczyła, że wraz z mężem i dwójką małoletnich dzieci utrzymuje się z gospodarstwa rolnego ([...] ha) i pomocy rodziny. Miesięczny dochód rodziny określiła na kwotę [...] zł.
Pismem z dnia [...] lutego 2012 r. zobowiązano skarżącą do uzupełnienia wniosku i złożenia dodatkowych dokumentów źródłowych potwierdzających sytuację materialną. W odpowiedzi złożyła wygenerowany elektronicznie wyciąg z księgi wieczystej nieruchomości rolnej.
Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 w/w ustawy przysługuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005 r., sygn. akt. FZ 794/04). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na pozostałych podatników.
To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04).
Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP.
Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób bezrobotnych, bez majątku, czy też takich które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004 r., sygn. akt. OZ 862/04).
Sytuacja skarżącej nie ma natomiast znamion takiej wyjątkowości, która kwalifikowałaby ją do zastosowania instytucji prawa pomocy. Nie wykazała ona w sposób przekonywujący, aby uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej ([...] zł) mogło spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącej i jej rodziny. Wprawdzie posiadana przez nią nieruchomość rolna jest zabezpieczona hipoteką, to poza wynikającą z tego możliwością dochodzenia przez wierzycieli zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to czyją jest ona własnością, w żaden sposób z przedłożonego wyciągu nie wynika trudna sytuacja materialna skarżącej. Nie wykazała ona również, jakoby posiadane przez nią konto bankowe zostało zajęte i na jakim etapie jest ewentualna egzekucja. Poza tym skarżąca posiada według oświadczenia stały dochód z gospodarstwa rolnego i korzysta dodatkowo ze wsparcia rodziny.
Natomiast zauważyć należy, iż w świetle ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, prywatne zobowiązania finansowe (np. z tytułu zaciągniętych kredytów) nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10).
Z uwagi na powyższe na podstawie powołanych przepisów oraz art. art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.