Uzasadnienie
W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy W. K. podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i niepełnosprawną, wymagającą opieki i rehabilitacji, dorosłą córką. Źródłem utrzymania rodziny jest zasiłek opiekuńczy skarżącego oraz dochód z gospodarstwa rolnego ([...] ha) – ok. [...] zł, wynagrodzenie żony ok. [...] zł oraz renta córki ok. [...] zł. Wyjaśnił, że zobowiązania z tytułu kredytów wynoszą [...] zł, a bieżące utrzymanie i rehabilitacja córki [...] zł.
Pismem z dnia 20 września i 25 października 2016 r. zobowiązano skarżącego do złożenia dodatkowych informacji oraz dokumentów dotyczących sytuacji finansowej. W odpowiedzi skarżący złożył wyciągi z rachunków bankowych obojga małżonków oraz zeznanie podatkowe żony z 2015 r. Ponadto wyjaśnił, że jego żona poza zatrudnieniem na umowę o pracę prowadzi również działalność gospodarczą oraz, że do posiadanej nieruchomości rolnej otrzymał w 2016 r. dopłaty w wysokości [...] zł
Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w/w ustawy przysługuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym). Przy czym sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie występującej z takim wnioskiem natomiast do referendarza sądowego bądź Sądu należy ocena wykazanych okoliczności.
Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005 r., sygn. akt. FZ 794/04). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na pozostałych podatników.
To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. post. SN. z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84 i post. NSA z dnia 10.01.2005 r., sygn. akt FZ 478/04).
Podkreślić również należy, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP.
Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób bezrobotnych, bez majątku, czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004 r., sygn. akt. OZ 862/04).
Rozpoznając przedmiotowy wniosek podkreślić należy, że ze złożonych wyjaśnień i dokumentów nie wynika trudna sytuacja finansowa rodziny skarżącego, w której stały dochód pochodzi z trzech źródeł (wynagrodzenie, zasiłek pielęgnacyjny, renta), a dodatkowo ze sprzedaży produktów rolnych. Poza tym żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, co skarżący pominął we wniosku, a ujawnił dopiero na wystosowane wezwanie. Załączone do akt zeznanie podatkowe za 2015 r. wskazuje, że ze stosunku pracy oraz działalności gospodarczej uzyskała ona przychód w wysokości [...] zł przy kosztach uzyskania przychodu [...] zł, odnotowując stratę z działalności gospodarczej. Niemniej jednak w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować.
Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotne zatem jest to, że żona skarżącego uzyskuje przychody z działalności gospodarczej. Trudnej sytuacji finansowej nie potwierdza również analiza złożonych wyciągów z rachunków bankowych obojga małżonków, wynika z nich bowiem, że posiadają oni płynność finansową i nie mają problemów z regulowaniem bieżących zobowiązań. Co więcej skarżący zasila własne konto, jak również konto żony tzw. wpłatami lub przelewami własnymi w różnych wysokościach (np. w dniu [...] września 2016 r. – [...] zł, w dniu [...] kwietnia 2016 r. – [...] zł). Wyjaśnienie skarżącego, jakoby pieniądze te pochodziły z pożyczek zaciąganych u znajomych na spłatę kredytów budzą wątpliwości w świetle zasad doświadczenia życiowego.
Trudno zatem w tej sytuacji uznać, aby skarżący w sposób przekonujący wykazał, że partycypowanie w kosztach postępowania wywołanych wniesieniem skargi ([...] zł tytułem wpisu) w przedmiotowej sprawie jak również ustanowienie pełnomocnika z wyboru, jest poza zasięgiem jego możliwości. Oceny powyższej nie zmienia okoliczność, że skarżący jest zobowiązanych do uiszczenia wpisu w siedmiu sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem na łączną kwotę [...] zł.
Z uwagi na powyższe na podstawie powołanych przepisów oraz art. art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.