Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31 maja 2016 r. sygn. akt I FZ 78/16 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie M. B. na postanowienie z dnia 15 stycznia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. W dniu 22 listopada 2016 r. wpłynął do Sądu kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że aktualnie jest zatrudniony jako kierowca z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł, natomiast żona jest osobą bezrobotną. Na utrzymaniu pozostaje dwoje małoletnich dzieci (7 i 10 lat), a większość środków finansowych jest przeznaczana na wydatki związane z wychowaniem dzieci. Rodzina zamieszkuje w domu użyczonym przez ojca skarżącego, który wspomaga ją finansowo. Skarżący podał, że posiada 1 ha gruntu rolnego, którego nie uprawia gdyż nie stać go na zakup maszyn i środków niezbędnych do produkcji rolnej.
Pismem z dnia 2 grudnia 2016 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez m.in. złożenia wyciągów z rachunku bankowego skarżącego, na który wpływa wynagrodzenie, wyjaśnienia czy rodzina otrzymuje świadczenie wychowawcze na dzieci oraz z jakich obiektywnych przyczyn żona skarżącego nie podejmuje pracy. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że na każde dziecko otrzymuje świadczenie w wysokości 500 zł oraz zasiłek rodzinny, żona nie podejmuje pracy gdyż zajmuje się dziećmi, natomiast środki na uiszczenie wpisu od skargi w wysokości [...] zł pochodziły od ojca skarżącego. Do pisma załączył zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia, decyzję o przyznaniu zasiłku rodzinnego i świadczenia wychowawczego oraz fakturę za wodę i odpady komunalne.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "p.p.s.a.") wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawcy powinni poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołują, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.
Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. Zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów.
W świetle powyższych regulacji uznać należy, że skarżący nie wykonał należycie wezwania do uzupełnienia wniosku, w szczególności nie nadesłał wyciągu z rachunku bankowego, na który wpływa jego wynagrodzenie. Trudno zatem ocenić jakimi faktycznie środkami finansowymi skarżący dysponuje, jak również stosunku wpływu tych środków do ponoszonych wydatków. W sprawie istotne jest również to, że czteroosobowa rodzina skarżącego poza deklarowanym we wniosku dochodem – [...] zł, otrzymuje zasiłek rodzinny i świadczenie wychowawcze na dzieci w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie, które pominięte we wniosku przez skarżącego, bez wątpienia zmniejszają obciążenia finansowe rodziny związane z wychowywaniem dzieci, zaspokajają ich potrzeby oraz wydatki w zakresie realizacji obowiązku szkolnego.
Natomiast okoliczność, że żona skarżącego nie podejmuje jakiejkolwiek pracy (opieka nad dziećmi w wieku szkolnym tego nie uniemożliwia) wskazuje, że sytuacja finansowa rodziny nie wydaje się być szczególnie trudna, zwłaszcza wobec wsparcia finansowego ze strony ojca skarżącego.
Należy podkreślić, że samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10 dostępne: LEX nr 591337 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Ustaleniu tych okoliczności nie posłużyło w dostateczny sposób wykonane przez skarżącego wezwanie z dnia 2 grudnia 2016 r. Uznać w tej sytuacji należy, że skarżący nie wykazał ponad wszelką wątpliwość jakoby nie był w stanie ponieść wydatku w wysokości [...] zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej.
Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu.