Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt VIII SA/Wa 8/22

Uzasadnienie

Decyzją z 5 czerwca 2020 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: Kierownik BP ARiMR, organ I instancji), działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256, dalej: k.p.a.) w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1505, dalej: ustawa o Agencji), art. 29 ust. 1, 1b, 2 i 8 ustawy o Agencji w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1341, dalej: ustawa o płatnościach OB z 2015) w związku z art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE EUROATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L. 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm., dalej: rozporządzenie Rady 2988/95) i art. 29 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz.U.

L. 270 z 21.10.2003 r., str. 1, dalej: rozporządzenie Rady 1782/2003) oraz art. 73 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) Nr 1782/2003 i (WE) Nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz. Urz. UE. L. 141 z 30.04.2004, str. 18 ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243 ze zm., dalej: rozporządzenie Komisji 796/2004) w związku z art. 136 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 w odniesieniu do systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców (Dz. Urz.

UE L. 345 z 20.11.2004 r., str. 1 ze zm., dalej: rozporządzenie Komisji 1973/2004) oraz w związku z wszczętym z urzędu 30 stycznia 2019 r. postępowaniem administracyjnym w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, ustalił solidarnie do zwrotu P. M. i R. M. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 51.484,01 zł, w tym:

1. - 28.702,23 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz
2. - 22.781,78 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grup upraw podstawowych, uzyskanych na mocy decyzji Nr [...] z 26 lutego 2009 r. o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wydanej przez Kierownika BP ARiMR w [...].

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, P. M. (dalej również jako: strona, skarżący) złożył odwołanie, w którym zarzucił naruszenie następujących przepisów: art. 29 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 7a k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 79 § 1 i 2 k.p.a. i art. 81 k.p.a., art. 29 ustawy o Agencji, art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady 2988/95, art. 73 ust. 1, 4 i 5 rozporządzenia Komisji 796/2004 oraz art. 5 ust. 1 ustawy o płatnościach OB z 2015.

W konsekwencji podniesionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania.

Dyrektor [...]Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: Dyrektor ARiMR, organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1, 1b, 2 i 8 ustawy o Agencji, po rozpatrzeniu odwołania P. M. - byłego wspólnika rozwiązanej z mocy prawa spółki cywilnej [...], od decyzji Nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wydanej przez Kierownika BP ARiMR 5 czerwca 2020 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Dyrektor ARiMR wskazał, że 14 maja 2008 r. do organu

I instancji wpłynął wniosek [...]s.c. (dalej również jako: spółka cywilna) o przyznanie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (dalej: płatności z tytułu wsparcia OB) na 2008 rok. W wyniku rozpatrzenia tego wniosku Kierownik BP ARiMR decyzją Nr [...]z 26 lutego 2009 r. przyznał spółce cywilnej płatności z tytułu wsparcia OB w łącznej wysokości 51.484,01 zł (w tym: 28.702,23 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz - 22.781,78 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grup upraw podstawowych). Płatności z tytułu wsparcia OB za rok 2008 zostały przyznane spółce cywilnej 23 marca 2009 r. i przekazane na jej rachunek bankowy podany we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że organom ARiMR wiadomym jest z urzędu, że w postępowaniach o przyznanie płatności, w których występuje osoba P. M., prowadzonych przez Kierownika BP ARiMR, organ ten orzeka o stworzeniu sztucznych warunków do uzyskania płatności. Postępowania administracyjne wykazują, że P. M., tworząc kilkadziesiąt spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółek cywilnych, w których jest on albo wspólnikiem, albo prezesem zarządu, albo prokurentem, dokonał sztucznego podziału posiadanego gospodarstwa rolnego na mniejsze jednostki produkcyjne celem ominięcia przepisów ograniczających otrzymanie płatności ze względu na wielkość gospodarstwa i zgłoszonych powierzchni, aby doprowadzić do otrzymania wyższych płatności. Postępowania takie prowadzone były przez Kierownika BP ARiMR również dla spółki cywilnej o przyznanie płatności ONW za 2008 rok i 2009 rok oraz przyznanie płatności OB za 2009 rok.

Zgromadzony w tych postępowaniach materiał dowodowy wraz z innymi materiałami włączonymi do sprawy pozwoliły na dokonanie ustaleń, że w sprawie doszło do stworzenia przez P.M. sztucznych warunków celem uzyskania wyższych płatności.

Na podstawie przeprowadzonej analizy zgromadzonych dokumentów i danych z systemu ZSZiK organy ARiMR ustaliły, iż zaistniały przesłanki, które wskazały, że spółka cywilna nie spełniała warunków określonych w art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 z późn. zm. dalej: ustawa o płatnościach OB) w związku z dokonaniem przez ówczesnego wspólnika spółki – P. M. działań nakierowanych na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z celami prawa wspólnotowego poprzez sztuczne stworzenie warunków, o których mowa w art. 29 rozporządzenia Rady 1782/2003.

Z umowy spółki cywilnej zawartej 1 marca 2008 r., załączonej do wniosku o wpis do ewidencji, wynika, że spółkę cywilną [...]zawiązali wspólnicy: P. M. oraz R. M.. Sąd Rejonowy dla [...]w [...], [...]Wydział [...], postanowieniem z 26 czerwca 2015 r. w sprawie sygn. akt [...]ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika – R. M., będącej wspólnikiem spółki cywilnej [...]. Postanowienie jest prawomocne od 6 sierpnia 2015 r. Zgodnie z art. 874 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej: k.c.), spółka ulega rozwiązaniu z dniem ogłoszenia upadłości wspólnika.

W takim przypadku rozwiązanie spółki następuje ex lege. Dlatego też z dniem upadłości R. M. - wspólnika spółki cywilnej [...], spółka ta z mocy prawa uległa rozwiązaniu, a tym samym utraciła przymiot strony postępowania. W art. 30 § 1 k.p.a. wskazano, iż zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Zatem, zgodnie z przepisem art. 864 k.c., za zobowiązania spółki cywilnej jej wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie. Z umowy spółki cywilnej [...] wynika, iż R. M. zwolniona jest od udziału w stratach. Jednak umowa zawarta między wspólnikami w zakresie przejęcia lub zwolnienia z odpowiedzialności za zobowiązania spółki wywiera skutki prawne jedynie między byłymi wspólnikami (np. w zakresie regresu), natomiast nie powoduje żadnych skutków prawnych w stosunku do osób trzecich. Umowa byłych wspólników nie może wyłączać stosowania przepisu art. 864 k.c., który ma charakter iuris cogentia.

Organ odwoławczy podał, że wypłacone nienależnie ówczesnej spółce cywilnej [...] płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2008 pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie z wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ustawy o Agencji. Zostały one przekazane 23 marca 2009 r. na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów, przy czym, w ocenie organu odwoławczego, spółka cywilna [...] otrzymała środki nienależnie.

W związku z powyższym Kierownik BP ARiMR zawiadomieniem z 1 marca 2019 r. nr [...] wszczął z urzędu wobec byłych wspólników rozwiązanej spółki cywilnej [...], tj. P.M. oraz R. M., na rzecz której działał syndyk masy upadłości – I. T., postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych ww. spółce na mocy decyzji nr [...]z 26 lutego 2009 r. Powyższe zawiadomienie zostało doręczone P.M. 4 marca 2019 r. oraz syndykowi masy upadłości – I. T., działającej na rzecz R. M. (obecnie L. R.) – 18 marca 2019 r.

Organ odwoławczy ponadto ustalił, że Sąd Rejonowy dla [...] w [...], [...]Wydział [...], postanowieniem z 23 lipca 2018 r. w sprawie o sygn. akt [...]umorzył postępowanie upadłościowe prowadzone wobec R. M.. W wyniku złożonego zażalenia Sąd Okręgowy w [...][...]Wydział [...]postanowieniem z 20 sierpnia 2019 r. w sprawie o sygn. akt [...] oddalił zażalenie, wskutek czego postanowienie o umorzeniu postępowania upadłościowego stało się prawomocne z dniem 8 listopada 2019 r.

W postępowaniu wszczętym na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji w sprawie ustalenia nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności organy ARiMR wykorzystały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie z wniosku [...] s.c.

o przyznanie płatności na rok 2008 oraz innych postępowań prowadzonych dla tej spółki. Zgromadzony w powyższym postępowaniu obszerny materiał dowodowy wraz z materiałami dotyczącymi innych spółek, które ubiegały się o płatności w tym samym roku, a w imieniu których działał P.M., pozwolił na dokonanie ustaleń, które wskazują, że w sprawie przyznania [...] s.c. płatności za rok 2008 doszło do stworzenia sztucznych warunków celem otrzymania płatności.

W ocenie organu odwoławczego spółka cywilna została zawiązana w 2008 r. w wyłącznym celu "rozdrobnienia" gospodarstwa P.M. w celu ominięcia przepisów modulacyjnych ograniczających przyznanie płatności dla jednego wnioskodawcy i była jedynie formalnym podmiotem, który w istocie nie był faktycznym posiadaczem zgłoszonych we wniosku działek rolnych, gdyż faktycznym posiadaczem zgłoszonych gruntów był P.M..

Dyrektor ARiMR uznał, że skutkiem stwierdzenia, że zostały stworzone sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia, jest każdorazowo odmowa przyznania płatności. W tym zakresie wskazał na przepisy art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady 2988/95 oraz art. 29 rozporządzenia Rady 1782/2003, jak również na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12, który określa, że do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek).

Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu ww. przepisów rozporządzeń unijnych, konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, tj. utworzonej spółki cywilnej, ale i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści.

Według pkt 21 preambuły rozporządzenia Rady 1782/2003 systemy wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej przewidują bezpośrednie wsparcie dochodowe mające na celu, w szczególności zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej. Cel ten jest ściśle związany z zachowaniem obszarów wiejskich. Aby przeciwdziałać niewłaściwemu rozdysponowaniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności w ramach wsparcia rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takiego wsparcia.

Nie mieści się zatem w ww. celach wsparcia przyznawanie płatności beneficjentom, którzy nie są faktycznymi posiadaczami gospodarstwa rolnego i którzy w rzeczywistości nie prowadzą działalności rolniczej. Kwota przyznanych w takich przypadkach dopłat stanowi wówczas nienależną kwotę, sprzeczną z celami systemu w rozumieniu wyżej wskazanym. Zatem sztuczne warunki odnoszą się również do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Okoliczność, że jednolita i uzupełniająca płatność obszarowa nie podlega limitowaniu, modulacji czy też degresji, nie ma przy tym znaczenia.

Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że w postępowaniach o przyznanie płatności podmiotom z udziałem P.M. organ I instancji orzekał o stworzeniu sztucznych warunków do uzyskania tej płatności. Postępowania te wykazują, że P.M., tworząc kilkadziesiąt spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółek cywilnych, w których jego osoba jest powiązana w ten sposób, iż jest on albo wspólnikiem, albo prezesem zarządu, albo prokurentem (tabela nr 9 w aktach sprawy), podzielił w ten sposób całe gospodarstwo w celu ominięcia modulacji płatności, m.in. ONW oraz rolnośrodowiskowej.

W związku z powyższym zaistniała konieczność wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia z uwzględnieniem posiadanych informacji dotyczących m.in. faktu, że P.M.:

1. - według stanu na rok 2007 wspólnie z członkami najbliższej rodziny zawiązał 6 podmiotów składających odrębne od niego i R. M. (jego ówczesnej małżonki, obecnie L. R.) wnioski o przyznanie płatności (tabela nr 1);
2. - według stanu na rok 2008 wspólnie z członkami najbliższej rodziny zawiązał dodatkowo 32 nowe podmioty składające odrębne od niego i R. M. wnioski o przyznanie płatności (tabela nr 2);
3. - według zaś stanu na rok 2009 wspólnie z członkami najbliższej rodziny zawiązał kolejne 22 nowe podmioty składające odrębne od niego, R.M. oraz syna D. M. wnioski o przyznanie płatności (tabela nr 3).

W ramach niniejszego postępowania ustalono, że P.M. w roku 2008 był bezpośrednim wspólnikiem 34 z 38 zarejestrowanych do tegoż roku podmiotów, zaś w 4 przypadkach był wspólnikiem wspólnika, bądź udziałowcem wspólnika. Pozostali wspólnicy to: R. M. (jego ówczesna małżonka) oraz D.M. (jego syn). Zarówno P.M., jak i 35 spółek (spośród 38 zarejestrowanych do roku 2008) złożyli w roku 2008 odrębne wnioski o przyznanie płatności (tabela nr 5), przy czym znamienne jest, że kulminacja tworzenia spółek przez rodzinę M. nastąpiła w roku 2012, w którym zarejestrowanych było już 90 podmiotów (tabela nr 4).

W rozpoznawanej sprawie, z uwagi na objętość materiału dowodowego będącego przedmiotem analizy (zakres analizy obejmował teczki aktowe o zawartości od kilkuset do kilku tysięcy kart A4, składających się na akta poszczególnych postępowań, zgromadzonych w latach wskazanych w poszczególnych tabelach), organy ARiMR ograniczyły zakres włączonego do postępowania materiału dowodowego do dokumentacji zgromadzonej w ramach wniosków złożonych w 2008 roku przez spółkę cywilną [...], P.M. oraz wybranych podmiotów wnioskujących odrębnie o przyznanie płatności w latach 2008-2009, tj.: [...]s.c., [...]sp. z o.o. oraz [...]s.c. Zdaniem organów tak zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do zobrazowania działań podjętych przez P.M. i wykazania stworzenia przez niego sztucznych warunków w celu uzyskania nienależnych płatności.

W dalszej części uzasadnienia (strona 11-14 zaskarżonej decyzji) organ odwoławczy przedstawił strukturę własnościową ww. podmiotów, wskazując jednocześnie, że P.M. jest:

1. - wspólnikiem razem z byłą żoną R. M. w spółkach cywilnych [...] i [...];
2. - większościowym udziałowcem podmiotu [...]sp. z o.o. zarówno bezpośrednio jako jego wspólnik oraz pośrednio poprzez posiadane udziały w [...]S.A.;
3. - większościowym udziałowcem spółki cywilnej [...], z tym że nie jest jej bezpośrednim wspólnikiem, tylko pośrednio występuje jako wspólnik podmiotów takich, jak: [...]sp. z o.o. i [...]sp. z o.o. oraz wspólnik czy akcjonariusz ich wspólników, tj. [...] sp. z o.o. i [...]S.A.

Z analizy struktury własnościowej przedstawionych powyżej podmiotów Dyrektor ARiMR wywiódł, że bezpośrednio jako wspólnicy występują P.M. i R. M. oraz spółki zarejestrowane w ewidencji producentów ARiMR w latach 2005-2006, poza [...] S.A., która zarejestrowana w ewidencji producentów została w roku 2009 (tabela nr 4 w aktach sprawy). Pośrednio jednak własność udziałów we wszystkich opisanych wyżej spółkach skupiła się głównie w rękach P.M. oraz w niewielkim wymiarze R.M. (ówczesnej małżonki P.M.) i ze śladowym udziałem M. M. (ojca P.M.). Zatem spółki te są jedynie inną formą prawną posiadanego przez P.M. gospodarstwa. Ponadto wszystkie opisane wyżej podmioty wskazały jako swoją siedzibę ten sam adres, tj. ul. [...]. Praktycznie taki sam był również zakres ich działalności.

Organ odwoławczy podał, że wszystkie analizowane podmioty, w których głównym udziałowcem jest P.M., zajmując tę samą siedzibę ([...]- woj. [...]), w roku 2008 zadeklarowały do płatności grunty rolne położone głównie w jednym województwie ([...]), dodatkowo rozproszone na kilka powiatów, co oceniając jednostkowo, ze względu na odległość od ich siedzib znacząco zwiększa ponoszone koszty ogólne prowadzenia gospodarstwa ekologicznego (ze swej natury wysokonakładowego) i podważa sens ekonomiczny takiej działalności. Jednocześnie, pomimo (pozornego - oceniając jeden podmiot) rozproszenia, analiza gruntów zadeklarowanych przez całą grupę podmiotów związanych z P. M. wykazała zbieżność ich położenia (tabela na stronie 16 zaskarżonej decyzji). Organ odwoławczy zauważył, że o ile zrozumiałym byłoby zadeklarowanie w 2008 r. przez spółkę cywilną [...] gospodarstwa rolnego położonego w tym samym województwie [...], jednak w innym powiecie [...], odrębnie od gospodarstwa rolnego zgłoszonego bezpośrednio przez P.M. położonego w powiecie [...], to jednak nie jest możliwe zrozumienie celowości odrębnego zgłaszania do płatności gruntów położonych de facto obok siebie (np. w powiecie [...], gminach [...] i [...]oraz obrębach [...]i [...]), przez P.M., [...]s.c., [...]s.c. oraz [...]sp. z o.o.

Ponadto, jak wynika z porozumienia w sprawie dzierżawy nieruchomości rolnych z 21 kwietnia 2008 r., zawartego przez [...] s.c. z [...]sp. z o.o., wszystkie grunty zadeklarowane przez [...] s.c. do płatności w 2008 r. stanowiły własność R.M. i do dnia zawarcia tego porozumienia deklarowane były do płatności przez [...] sp. z o.o., tj. jedną ze spółek powiązanych osobowo i kapitałowo z P. M. i członkami jego rodziny (tabela strona 16-17 zaskarżonej decyzji).

Dyrektor ARiMR wskazał również, że [...]sp. z o.o. 21 kwietnia 2008 r. przekazała jedenastu z nowoutworzonych spółek cywilnych, w których pośrednio lub bezpośrednio jako wspólnik występuje P.M., wszystkie deklarowane dotąd przez siebie grunty, z powodu czego w imieniu [...]sp. z o.o. nie został złożony wniosek o przyznanie płatności na rok 2008. Podmiot [...]sp. z o.o. na podstawie porozumień przekazał innym podmiotom łącznie grunty 57 deklarowanych przez siebie działek ewidencyjnych (tabela nr 8 w aktach sprawy). Poza tym grunty dzierżawione od Skarbu Państwa przez P.M., [...]sp. z o.o., R. M. lub [...] sp. z o.o. były swobodnie przekazywane kolejnym rejestrowanym podmiotom powiązanym z P. M..

W analizowanym okresie lat 2005-2013 o płatności do 57 działek ewidencyjnych (tabela 8 w aktach sprawy), wykazywanych do roku 2008 jako gospodarstwo [...]sp. z o.o., a w dacie 21 kwietnia 2008 r. przekazanych innym podmiotom, w tym również spółce cywilnej [...], ubiegało się łącznie 26 odrębnie zarejestrowanych podmiotów. Nie zmienia to jednak faktu, że działalność na wszystkich gruntach nadzorowana była przez P.M.. Zmiany posiadania następowały na podstawie "umów przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych", które były podpisywane wciąż przez te same osoby. Porozumienia te obrazują, że działki ewidencyjne były swobodnie przekazywane między spółkami P.M..

Zdaniem organu odwoławczego umowy przeniesienia przedmiotowych gruntów zawierane pomiędzy analizowanymi podmiotami miały stanowić jedynie uzyskanie formalnego tytułu do pozornego wydzielenia gruntów.

Poza tym z analizy dokumentów zgromadzonych w ramach wniosków o wpis do ewidencji producentów i dokonywanych w tej ewidencji zmian wynika, że spółka cywilna [...] współdzieliła jedno konto bankowe [...] (należące do P.M.) z [...] s.c., [...] sp. z o.o. oraz P. M.. Natomiast począwszy od 15 grudnia 2011 r. wszystkie analizowane podmioty współdzieliły to samo konto (wskazane u P.M. już 8 marca 2010 r.) należące do P.M. oraz jego syna D.. Do przepływów środków finansowych na koncie żaden z podmiotów uczestniczących w rozliczeniach nie miał zastrzeżeń. Dyrektor ARiMR doszedł więc do wniosku, że bez znaczenia pozostawał wskazany numer rachunku bankowego, ponieważ zawsze dysponentem tych środków finansowych pozostawał P.M. jako właściciel konta wskazanego przez analizowane podmioty lub jako ich wspólnik.

Dokonując zestawienia dat przelewów przyznanych analizowanym podmiotom środków, organ odwoławczy zauważył, że środki te za rok 2008 zostały przekazane głównie na jeden rachunek bankowy należący do P.M.. Tylko jeden z podmiotów [...] s.c. wskazał inne konto należące do podmiotu [...]sp. z o.o., którego wspólnikiem i prezesem zarządu jest P.M. (tabela strona 22 zaskarżonej decyzji). Z tych ustaleń wynika, że środki finansowe z dopłat rolniczych wpływały bezpośrednio na rachunek P.M. lub spółek, które faktycznie były przez niego zarządzane. Bez znaczenia pozostawał wskazany numer rachunku bankowego, ponieważ dysponentem środków finansowych pozostawał P.M. (jako wspólnik spółek: [...] s.c., [...] sp. z o.o., [...] s.c. oraz [...] sp. z o.o.).

Organ odwoławczy dalej wskazał, że prace na zlecenie spółki cywilnej [...] wykonywali pracownicy [...]. (umowa o świadczenie usług), której właścicielem jest P.M. (zaświadczenie o zmianie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej). Ten sam podmiot w roku 2008 wykonywał usługi na zlecenie [...] s.c., [...] s.c., a w 2009 r. również [...] sp. z o.o. O wszystkich pracach decydował P.M.. Dodatkowo w każdym przypadku rozliczenia pomiędzy podmiotami powiązanymi z P. M. w latach 2008 i 2009, czy to za usługi, czy dotyczące sprzedaży, np. siana, zawsze regulowane były w formie gotówkowej. Z kolei na dokumentach dotyczących inwentaryzacji, czy też przeprowadzonych obmiarów produkcji roślinnej, niezależnie od roku którego dotyczyły, jak również podmiotu, dla którego były tworzone, podpisy składały wciąż te same osoby.

Organ odwoławczy zwrócił również uwagę na wynikający z analizowanego materiału dowodowego schemat tworzenia dokumentów mających wykazać prowadzenie odrębnego gospodarstwa, np. protokół wykonania usługi przez [...]. na rzecz [...] s.c. podpisała 11 marca 2009 r. niepełnoletnia Dyrektor Zarządzająca – M.M. (córka P.M., urodzona w 1992 r.), czy też dokumentacja kupna/sprzedaży płodów pomiędzy P. M. i podmiotami, w których był wspólnikiem. Podejmowane przez wspólnika [...] s.c. – P.M. czynności miały na celu obejście prawa. Natomiast składane do akt protokoły z kontroli na miejscu stwierdzające, że dane grunty rolne spełniają wymagania kwalifikowalności nie oznaczają automatycznie, że zostały spełnione wymagania niezbędne do przyznania płatności. To samo dotyczy protokołów kontroli jednostki certyfikującej, która potwierdza jedynie fakt spełnienia kryteriów produkcji ekologicznej, a nie każdy kto prowadzi taką produkcję ubiega się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej.

Zdaniem Dyrektora ARiMR istotna w niniejszej sprawie jest wykazana "decyzyjność’' P. M., który brał udział w załatwianiu wszystkich spraw analizowanych spółek, związanych zarówno z bieżącym funkcjonowaniem gospodarstw, jak i wszelkich spraw formalnych w kontaktach z ARiMR oraz składanych pism w sprawach kilkudziesięciu podmiotów.

Dyrektor ARiMR powołał w decyzji przepis art. 2 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008, z którego wynika, że gospodarstwo rolne lub gospodarstwo oznacza wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielnie kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą. W skład jednostek produkcyjnych gospodarstwa wchodzą natomiast grunty, budynki, urządzenia i maszyny, inwentarz, a także siła robocza. Jeśli jednostki produkcyjne są zarządzane przez tę samą osobę bądź grupę osób fizycznych lub prawnych (bez względu na jaj status w świetle prawa krajowego), mamy do czynienia z jednym rolnikiem i jednym gospodarstwem.

Zatem o tym, że analizowane spółki tworzą de facto jedno gospodarstwo, decyduje fakt sprawowania zarządu bądź kontroli przez P.M., który występuje w spółkach jako udziałowiec (bezpośrednio lub pośrednio) oraz występuje/występował, jako członek zarządu poszczególnych spółek, co umożliwiło decydowanie w sprawach działalności poszczególnych spółek.

Akta sprawy potwierdzają zatem, że nieistniejąca obecnie spółka cywilna [...] deklarowała grunty, które w rzeczywistości nie stanowiły wyodrębnionego zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym gospodarstwa rolnego, na którym spółka prowadziła faktycznie działalność rolniczą. Samo założenie kolejnego podmiotu prawa handlowego (np. kolejnej spółki z o.o.), czy też spółki cywilnej przez tę samą grupę osób, prowadzącego działalność rolniczą, nie będzie oznaczać automatycznie wykreowania nowego rolnika i gospodarstwa. Fakt, że nowa osoba prawna, czy też spółka cywilna jest założona przez grupę osób fizycznych lub prawnych posiadającą już status rolnika, w świetle ww. definicji rolnika i gospodarstwa, wyklucza uznanie takiej osoby za nowego rolnika, w sytuacji zarządzania tym "nowym'' gospodarstwem przez te same osoby czy grupę osób. Spółka cywilna była organizacyjnie, technicznie, osobowo i kapitałowo powiązana z innymi podmiotami - spółkami założonymi i prowadzonymi przez P.M. i jego rodzinę, co stanowi zorganizowane, celowe działanie, zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności.

Dokonując analizy powiązań podmiotów, w których P.M. jest wspólnikiem, zarejestrowanych odrębnie w ewidencji producentów, organ odwoławczy doszedł do przekonania, że to P.M. prowadził działalność rolniczą. Działalność ta była działalnością zarobkową, wykonywaną w sposób zorganizowanyi ciągły, prowadzoną na własny rachunek. W ocenie organu odwoławczego to P.M. uzyskiwał przychody oraz ponosił wydatki związane z działalnością rolną, a więc był posiadaczem jednego spójnego gospodarstwa rolnego. Przedmiotowa zaś spółka cywilna, występując o przyznanie płatności i uzyskując je, nie prowadziła rzeczywistej działalności rolniczej. Świadczą o tym okoliczności dotyczące jej zawiązania, składu osobowego, jak również utworzenia przez ówczesne małżeństwo M. w roku 2008 dziesięciu spółek, w których byli jedynymi współwłaścicielami (w tym także [...] s.c.) oraz 28 spółek cywilnych i spółek z o.o., w których jedno z małżonków jest wspólnikiem, jak również dalsze rozwijanie tego rodzaju działalności w kierunku utworzenia w roku 2012 aż 90 spółek.

Utworzona spółka nie posiadała odrębnego kierownictwa, nie była wyodrębniona pod względem ekonomicznym i technicznym, była ściśle powiązana osobowo, rodzinnie i kapitałowo, nie prowadziła działalności rolniczej we własnym imieniu i na własną rzecz. Została utworzona wyłącznie w celu pobierania większych dopłat do gruntów rolnych poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego, stwarzający pozory prowadzenia działalności rolniczej przez wiele podmiotów na gruntach tworzących w rzeczywistości jedno gospodarstwo rolne. Okoliczności te należy uznać za obiektywne i pozwalające na ocenę możliwości spełnienia celu zamierzonego przez system wsparcia EFRROW. Działalność spółki cywilnej w istocie była prowadzona na rachunek P.M., choć pod względem formalnym ryzyko prowadzonej przez nią działalności, jak również przez inne spółki tworzone przez P.M. oraz osoby powiązane z nim rodzinnie, obciążały te spółki. Wynikający w tej sprawie mechanizm działania wskazał na zamierzoną, bo już w momencie powoływania spółek, koordynację stworzenia sztucznych charakterem warunków wymaganych do otrzymania płatności.

Poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy rozumieć wykreowanie w sposób sztuczny określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, by odpowiadały one nie przepisom prawnym, które miałyby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisom dla autora tej kreacji (manipulacji) korzystniejszym (por. M. Godlewska, Pojęcie nadużycia prawa w prawie UE (cz. 1), "Europejski Przegląd Sądowy" 2011, nr 6(69),

s. 25-206). Takie sztuczne stworzenie warunków może polegać na multiplikacji podmiotów, tj. na utworzeniu wielu podmiotów powiązanych, które w kolejnych latach przenoszą między sobą posiadanie gruntów w taki sposób, by uzyskać płatności większe aniżeli te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono.

Dyrektor ARiMR zauważył, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nie podlegają limitowaniu, jednak płatność ONW, o którą spółka cywilna wnioskowała w roku 2008 na tym samym formularzu wniosku takiej modulacji już podlega.

W myśl bowiem § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013" (Dz. U. Nr 46, poz. 448 z późn.zm, dalej: rozporządzenie ONW) pomoc taką przyznaje się rolnikowi do określonego limitu powierzchni, tj. do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, wynoszącej nie więcej niż 300 ha. Zgodnie zaś z § 3 ust. 3 rozporządzenia ONW płatność ONW do powierzchni działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW przekraczającej 50 ha jest przyznawana w wysokości: 50% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 100 ha, 25% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 100 ha do 300 ha.

We wniosku na rok 2008 [...] s.c. zadeklarowała do płatności ONW powierzchnię 104,18 ha. W tym samym roku do płatności ONW P.M. zadeklarował 100 ha, [...] sp. z o.o. – 14,12 ha, [...] sp. z o.o. – 11,06 ha, [...] s.c. – 62,22 ha, [...] – 82,86 ha. Oddzielne zgłoszenie do płatności ONW przez P.M. oraz cztery wybrane (spośród wielu) i analizowane podmioty, powierzchni łącznej 374,44 ha, umożliwiło ominięcie wskazanych wyżej przepisów modulacyjnych, a zatem jest sprzeczne z unormowanymi celami wsparcia.

Organ odwoławczy podkreślił, że omawiana spółka cywilna nie dysponowała zapleczem maszynowym czy budynkami gospodarczymi i sama nie wykonywała żadnych prac, zlecając ich wykonanie podmiotowi zewnętrznemu należącemu do P.M. ([...].). W takiej sytuacji nie może być mowy o zwiększeniu wydajności rolnictwa na terenie, który spółka wskazała we wniosku o przyznanie kwestionowanej płatności. Nieruchomości położone były na terenach bardzo odległych od siedziby spółki, od miejsca zamieszkania wspólników czy też firmy, która prowadziła prace agrotechniczne na deklarowanych przez spółkę gruntach.

W świetle powyższego organy ARiMR stwierdziły, że grunty rolne zgłaszane w 2008 r. przez spółkę cywilną [...] (oraz przez pozostałe analizowane podmioty) były de facto zarządzane przez tą samą osobę - P.M., będąc składnikiem jednego gospodarstwa, które na potrzeby ominięcia przepisów modulacyjnych zostało przez niego rozdzielone na poszczególne jednostki produkcyjne. Analizowane w niniejszej sprawie podmioty powstały wyłącznie w celu zgłoszenia do płatności działek rolnych wchodzących w skład jednego gospodarstwa rolnego zarządzanego przez P.M.. Wzajemne powiązania prowadzą do stwierdzenia, że [...] s.c. została sztucznie utworzona i powołana w wyłącznym celu "rozdrobnienia" gospodarstwa P.M. dla ominięcia przepisów modulacyjnych ograniczających przyznanie płatności.

Powyższe okoliczności i mechanizm tworzenia spółek przez tę samą grupę osób, które to podmioty występują o te same płatności oraz zamierzona koordynacja pomiędzy tymi podmiotami, pozwalają uznać, że oba elementy (obiektywny i subiektywny) stworzenia sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności w 2008 r., aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia, o których mowa w wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12, zostały stwierdzone w przedmiotowej sprawie. Spółka cywilna nie była samodzielnym posiadaczem gospodarstwa rolnego, w skład którego weszły deklarowane w 2008 r. przez nią grunty, do których otrzymała płatności, gdyż takim posiadaczem zgłoszonych gruntów był P.M..

W świetle powyższych ustaleń, w ocenie organów ARiMR, doszło do nieprawidłowości, polegającej na wypłacie nieistniejącemu już podmiotowi [...] s.c. za rok 2008 płatności nienależnych. Dlatego w niniejszym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji ma zastosowanie art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady 2988/95 oraz art. 29 rozporządzenia Rady 1782/2003. Wypłacone spółce cywilnej płatności OB za 2008 rok stanowią więc świadczenia nienależnie pobrane ze względu na stworzenie sztucznych warunków celem ich uzyskania. Klauzule dotyczące sztucznych warunków zawarte w ww. przepisach wskazują wprost, że w takich sytuacjach płatności nie przyznaje się, a skoro ich wypłacono, to są to płatności nienależne.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z art. 49 ustawy OB z 2015 r. odstępuje się od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich (...), w przypadku określonym w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) Nr 352/78, (WE) Nr 165/94, (WE) Nr 2799/98, (WE) Nr 814/2000, (WE) Nr 1290/2005 i (WE) Nr 485/2008 (Dz. Urz. UE Nr L 347, s. 549 z 20.12.2013 r., dalej: rozporządzenie 1306/2013), tj., gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro, przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia 1306/2013.

Kurs euro na podstawie ostatniego kursu wymiany walut ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana, tj. na dzień 30 września 2008 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej 2008/C 249/03 wynosi 3,3967 zł. Równowartość 100 euro, przeliczona na złote na podstawie ostatniego kursu wymiany walut ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana, wynosi 339,67 zł.

W rozpatrywanej sprawie kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 28.702,23 zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 22.781,78 zł przekraczają kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia 1306/2013. Zatem w odniesieniu do ww. nienależnie pobranych płatności nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 49 ustawy o płatnościach OB z 2015 r.

Odnosząc się do zarzutów odwołania w zakresie art. 29 ustawy o Agencji, organ odwoławczy wyjaśnił, że z treści art. 29 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy wynika wprost, iż przedmiotem postępowania toczącego się przed organem administracji publicznej jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wskazanych w tym przepisie, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. W ocenie Dyrektora ARiMR bezsporne w sprawie jest, że na rachunek ówczesnej spółki cywilnej [...] zostały wypłacone nienależnie środki publiczne za 2008 rok w kwocie 51.484,01 zł, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ustawy o Agencji.

Przepis art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, zdaniem organu odwoławczego, jest samodzielną podstawą prawną decyzji o ustalaniu kwoty nienależnie pobranych płatności. Regulacja zawarta w tym przepisie ma charakter materialno-kompetencyjny, stanowi jedyny w obrocie prawnym przepis umożliwiający ustalenie kwot nienależnie pobranych środków pochodzących ze środków krajowych i unijnych. Organ odwoławczy wskazał również na przepis art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji, z którego wynika, że za zobowiązania związane ze zwrotem środków publicznych odpowiadają solidarnie wspólnicy rozwiązanej spółki cywilnej.

W odniesieniu do zarzutów naruszenia art. 7, art. 8, art. 77, art. 79 § 1, art. 81 k.p.a., Dyrektor ARiMR ocenił, że w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji nie doszło do uchybień w zakresie gromadzenia materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego oraz oceny dowodów. W tym zakresie zacytował przepis art. 3 ust. 1 i ust. 2 ustawy o płatnościach OB z 2015 r., z którego wynika, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Takie ograniczenie wynika z charakteru przyznawanych bezzwrotnie środków, jeśli beneficjent zrealizuje warunki pomocy.

Organ odwoławczy ocenił, że żądanie zawieszenia postępowania pierwszoinstancyjnego, a następnie odwoławczego oraz wnioski formalne i dowodowe składane przez skarżącego mają na celu jedynie przewleczenie sprawy, prowadzące do uniknięcia konieczności zwrotu nienależnie przyznanych płatności. Postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Okręgową w [...] nie ma wpływu na rozstrzygniecie w niniejszej sprawie, dlatego odmówiono zawieszenia postępowania.

Zdaniem Dyrektora ARiMR postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone prawidłowo i w sposób wyczerpujący, a istotne okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości pod kątem spełnienia przesłanek zarówno w części istnienia elementów obiektywnych, jak i subiektywnych. Nie doszło do naruszenia wskazywanych w odwołaniu przepisów prawa materialnego, bowiem spółka cywilna nie posiada odrębnego kierownictwa, nie jest wyodrębniona pod względem technicznym, ani ekonomicznym, jest ściśle powiązana osobowo z P. M.. Została więc utworzona jedynie w celu pobierania zwiększonych dopłat do gruntów rolnych poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego, stwarzający pozory prowadzenia działalności rolniczej na gruntach tworzących w rzeczywistości jedno gospodarstwo rolne. Mechanizm działania był taki: spółki formalnie były w posiadaniu działek rolnych, a w rzeczywistości nie były w ich faktycznym użytkowaniu. Nabywały grunty rolne w celu wyłącznie otrzymania płatności, nie prowadząc na nich działalności rolniczej, gdyż prace polowe w rzeczywistości wykonywał P.M..

Bez ponoszenia więc żadnych kosztów prowadzenia działalności rolniczej, nie użytkując zgłaszanych działek rolnych występowały o płatności, były ściśle powiązane z określoną grupą osób. Wszystkie te cechy świadczą o tym, że wytworzono mechanizm sztucznych warunków. Natomiast argumenty strony w toczącym się postępowaniu stanowiły jedynie polemikę z przyjętym stanowiskiem organu poprzez jego negowanie wskazywanie, że te ustalenia są nieprawidłowe, bez przedstawienia dowodów na własne twierdzenia.

Odnosząc się do zarzutu odwołania o przeprowadzenie dowodów na okoliczność działania w dobrej wierze i braku możliwości wykrycia przez stronę nienależnego przyznania płatności przez organ, Dyrektor ARiMR wskazał, że nienależne płatności w niniejszej sprawie powstały z przyczyn leżących po stronie beneficjenta z uwagi na jego zamierzone działanie nakierowane na uzyskanie korzystniejszego wsparcia finansowego, mimo ograniczenia przewidzianego w przepisach. W ocenie organu odwoławczego w postępowaniu przed organem I instancji nie doszło do uchybień w zakresie gromadzenia materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego oraz oceny dowodów.

W związku z tym organ odwoławczy nie przychylił się do żądania strony w zakresie przeprowadzenia wnioskowanych dowodów wymienionych w odwołaniu, ponieważ organ nie ma obowiązku przeprowadzania dowodu przedstawionego przez stronę, jeśli w jego ocenie wniosek dowodowy dotyczy okoliczności dostatecznie wyjaśnionych w danym postępowaniu.

Za bezzasadny uznał również zarzut strony dotyczący naruszenia dyspozycji art. 10 k.p.a. Kierownik BP ARiMR informował bowiem byłych wspólników rozwiązanej z mocy prawa spółki cywilnej [...] o uprawnieniach wynikających z tego przepisu (zawiadomienie z 1 marca 2019 r.), a dodatkowo na etapie postępowania odwoławczego skarżący miał możliwość zapoznania się z aktami sprawy.

Odnosząc się z kolei do naruszenia art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady 2988/95 oraz art. 5 ust. 1 ustawy OB z 2015 r., organ odwoławczy stwierdził, że przepisy te nie znajdują zastosowania w przedmiotowej sprawie.

Natomiast celem wyjątków od zasady, że płatności nienależnie pobrane powinny zostać zwrócone, określonych w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd ARiMR spowodował wypłatę nienależnych płatności i jednocześnie brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, a w przypadku gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależną płatność, gdy ponadto nie doszło do wydania decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji oraz jej doręczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie płatności OB przekazane 23 marca 2009 r. (za rok 2008) na rachunek bankowy, wskazany przez [...] s.c. we wniosku o wpis do ewidencji producentów, nie wynikały z pomyłki ARiMR, ale stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia okoliczności skutkujących obowiązkiem zwrotu. Nie zostały więc spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez byłych wspólników spółki cywilnej kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2008 określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004.

Natomiast zgodnie z art. 73 ust. 5 ww. rozporządzenia zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

W niniejszej sprawie wypłata płatności OB za rok 2008, uznanej następnie za nienależnie pobraną, nastąpiła 23 marca 2009 r., natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nr [...] z 1 marca 2019 r. zostało doręczone wspólnikom rozwiązanej z mocy prawa spółki cywilnej [...] 4 marca 2019 r. (P.M.) oraz 18 marca 2019 r. (I. T. – syndyk masy upadłości R.M., obecnie L.R.). Zatem bezspornym jest, że strony postępowania zostały zawiadomione o nieuzasadnionym charakterze ww. płatności przed upływem 10 lat od daty płatności, ale po upływie 4 lat. Dlatego organ odwoławczy rozważył dodatkowo, czy działanie podmiotu nosiło cechy "działania w dobrej wierze", o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004. W tym zakresie uznał, że w niniejszej sprawie przesłanki z tego przepisu nie zostały spełnione, ponieważ P.M. – były wspólnik spółki cywilnej – był świadomy obowiązków ciążących na nim w związku z otrzymaniem płatności OB. Nie można zatem uznać, że w wyniku stworzenia sztucznych warunków do uzyskania tej płatności działał w dobrej wierze.

W konkluzji Dyrektor ARiMR stwierdził, że kwota płatności za rok 2008 w łącznej wysokości 51.484,01 zł jest płatnością nienależną, jednak nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 73 ust. 4 i ust. 5 ww. rozporządzenia.

Na powyższą decyzję skargę wniósł P.M., zarzucając naruszenie niżej wymienionych przepisów:

1. - art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004 poprzez jego niezastosowanie,
2. - art. 29 ustawy o Agencji w związku z art. 74 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004,
3. - art. 29 ustawy o Agencji poprzez jego zastosowanie, pomimo braku podstaw w niniejszej sprawie do określenia kwot nienależnie pobranych płatności,
4. - art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji 796/2004 przez jego zastosowanie, pomimo szczególnej w niniejszej sprawie dyspozycji art. 74 ust. 4 i ust. 5 tego rozporządzenia,
5. - art. 68 i art. 93 ustawy Ordynacja podatkowa w związku art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji,
6. - art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 29 ustawy o Agencji oraz art. 74 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004 poprzez pominięcie kluczowych informacji i dokumentów, znanych organowi z urzędu, skutkujących błędnymi ustaleniami faktycznymi oraz błędnym określeniem strony postępowania w niniejszej sprawie,
7. - art. 7, art. 7a, art. 8, art. 10, art. 75, art. 77, art. 78, art. 79 § 1 i 2 oraz 80 art. k.p.a. w związku z art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004,
8. - art. 97 § 1 i art. 123 § 1 i 2 k.p.a.

W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, wydanego w niniejszym postępowaniu postanowienia Dyrektora ARiMR z 22 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania odwoławczego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął postawione zarzuty podnosząc, że przedwczesne było wszczęcie postępowania na podstawie art. 29 ustawy o Agencji, w sytuacji kiedy w pierwszej kolejności organ powinien wszcząć i zakończyć prawomocnie postępowanie w trybie nadzwyczajnym w odniesieniu do ostatecznej decyzji przyznającej na rzecz spółki cywilnej płatności OB za 2008 rok. W ocenie skarżącego organ nie przeprowadził zgłaszanych przez niego dowodów na okoliczność dobrej wiary beneficjenta oraz wystąpienia negatywnych przesłanek do określenia kwot nienależnych płatności. Nie zawieszono też postępowania odwoławczego z powodu prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w [...] postępowania karnego przeciwko spółce cywilnej o oszustwo, które jest prejudykatem dla oceny dobrej wiary i niemożności wykrycia błędu organu przez rolnika.

W piśmie procesowym uzupełniającym skargę z 19 lipca 2022 r. zarzucił naruszenie art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji poprzez jego niewłaściwe zastosowanie do stanów faktycznych, które wystąpiły przed wprowadzeniem tego przepisu (naruszenie zasady lex retro non agit, tj. zasady niedziałania prawa wstecz). W związku z tym postępowanie w niniejszej sprawie nie powinno być w ogóle wszczęte, a wszczęte - umorzone z braku materialnoprawnej podstawy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i uznając zarzuty skarżącego za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.

z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Sąd stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Dyrektora ARiMR z 25 października 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności OB za rok 2008 oraz zobowiązaniu strony do jej zwrotu.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1. 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,
2. 2) krajowych, przeznaczonych na:
3. a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
4. b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
5. - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji).

Z treści powyższego przepisu wynika, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Pojęcie nienależnych płatności użyte zarówno przez prawodawcę krajowego w ustawie o Agencji, jak i legislatora europejskiego w znajdujących bezpośrednie zastosowanie w niniejszej sprawie rozporządzeniach unijnych jest szerokie i wobec tego trzeba przyjąć, że obejmuje swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych z tytułu płatności rolnych. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, która jest samodzielną podstawą prawną do dochodzenia powyższych środków.

Ustalenie i żądanie zwrotu nienależnie pobranej pomocy nie jest uzależnione od uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej płatności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przed wydaniem decyzji ustalającej kwoty nienależnie czy nadmiernie pobranych środków nie jest konieczne uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA:

z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 96/12 oraz z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11, publ. cbosa).

Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, mamy więc do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy organ ustali, że beneficjent dopuścił się nieprawidłowości, np. przez stworzenie sztucznych warunków, które skutkują na podstawie art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady 2988/95 brakiem podstaw do przyznania pomocy lub koniecznością wycofania korzyści.

Również zgodnie z art. 29 rozporządzenia Rady 1782/2003, nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Tak samo przewiduje przepis art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.L. 368 z 23.12.2006, str. 74, dalej: rozporządzenie Komisji 1975/2006).

Zapisy te mają na celu wyeliminowanie "sztucznych" podziałów gospodarstw celem ominięcia modulacji, m.in. w przypadku płatności ONW czy rolnośrodowiskowych. Rygor nieprzyznania płatności lub wycofania korzyści w razie stwierdzenia przypadku obchodzenia prawa nie jest ograniczony do określonych rodzajów płatności. Należy w tym miejscu zgodzić się z organami orzekającymi w sprawie, że "sztuczne warunki" odnoszą się również do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Okoliczność, że jednolita i uzupełniająca płatność obszarowa nie podlega limitowaniu, modulacji czy też degresji, nie ma przy tym znaczenia (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Wr 62/14, publ. cbosa). Systemy wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej przewidują bezpośrednie wsparcie dochodowe mające na celu w szczególności zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej. Cel ten jest ściśle związany z zachowaniem obszarów wiejskich.

Aby przeciwdziałać niewłaściwemu rozdysponowaniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności w ramach wsparcia rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takiego wsparcia (pkt 21 preambuły rozporządzenia Rady 1782/2003, wyrok NSA z 6 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 1923/14, publ. cbosa).

W wyroku z 14 grudnia 2017 r. sygn. akt II GSK 3270/17 NSA również wskazał, że co prawda w odniesieniu do płatności bezpośrednich nie funkcjonuje procentowe obniżenie w zależności od powierzchni gospodarstwa i nie pociąga ono bezpośredniego skutku, jak w przypadku płatności ONW czy rolnośrodowiskowych, to jednak nie znaczy, że nie można stworzyć sztucznych warunków. W takiej sytuacji sztuczne warunki powstają wskutek wystąpienia o dopłaty przez podmiot, który nie jest rolnikiem w rozumieniu przepisów właściwych dla płatności, który nie prowadzi działalności rolniczej na zgłoszonych działkach rolnych, a zatem o płatności występuje podmiot, któremu ta płatność nie powinna być przyznana. Naruszenie w takim przypadku celów danego wsparcia polega na tym, że do płatności pretenduje podmiot, którego celem działania nie jest zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej.

"Nieprawidłowość" oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem (art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady 2988/95). Nieprawidłowość, stanowiąca podstawę do podjęcia środków chroniących interesy finansowe Wspólnot Europejskich, obejmuje zatem wszystkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek naruszenie prawa wspólnotowego w działaniu lub zaniechaniu rolnika, powodujące lub mogące spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty. Stworzenie "sztucznych warunków" do uzyskania płatności należy zakwalifikować do nieprawidłowości naruszających przepisy prawa wspólnotowego w rozumieniu ww. art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady 2988/95.

Zgodnie z art. 4 ust. 3 tego rozporządzenia działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Słusznie wskazał organ odwoławczy, że wyrok TSUE w sprawie C-434/12 określa prawidłowy sposób postępowania przez organy ARiMR przy ocenie wystąpienia przesłanek z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006 (odpowiednio art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji 65/2011 oraz analogicznie art. 29 rozporządzenia Rady 1782/2003). Do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek).

Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006, art. 29 rozporządzenia Rady 1782/2003 czy też art. 4 ust 3 rozporządzenia Rady 2988/95 konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, tj. spółki cywilnej [...], ale i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści.

Sąd podziela stanowisko orzekających w sprawie organów, że w przedmiotowej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania przez spółkę cywilną płatności OB za 2008 rok, polegających na utworzeniu przez P.M. i jego rodzinę (m.in. ówczesną żonę R. M. i syna D. M.) kilkudziesięciu spółek cywilnych (w tym [...] s.c.) i spółek prawa handlowego, powiązanych ze sobą osobowo, własnościowo, organizacyjnie, ekonomicznie i kapitałowo, w celu uzyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia.

Idea płatności wynika ze wspólnej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy pomocy finansowej udzielanej tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych, tzn. decydują, jakie rośliny uprawiać, swobodnie dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony oraz utrzymują te grunty w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu norm ochrony środowiska. Prowadzenie działalności rolniczej obejmuje więc działania organizacyjne, kierownicze, jak również osobiste zaangażowanie w bezpośrednie wykonywanie pracy fizycznej w gospodarstwie; można je zdefiniować jako dokonywanie nakładów i czerpanie ewentualnych korzyści.

Dokonując analizy powiązań podmiotów, w których skarżący jest wspólnikiem, zarejestrowanych odrębnie w ewidencji producentów, organy ARiMR doszły do wniosku, że to właśnie P.M. prowadził zarobkową działalność rolniczą na własny rachunek, wykonywaną w sposób ciągły i zorganizowany. Uzyskiwał przychody i ponosił wydatki związane z działalnością rolną, a więc był posiadaczem jednego spójnego gospodarstwa rolnego. Spółka cywilna [...] w rzeczywistości nie prowadziła działalności rolniczej, a więc samodzielnie nie była rolnikiem, nie spełniała warunku posiadania zadeklarowanego we wniosku o płatności gruntu. Wystąpiła o płatności OB za 2008 rok, uzyskała je, ale nie była wyodrębniona pod względem ekonomicznym i technicznym, tylko ściśle powiązana z P. M. i innymi spółkami przez niego zarządzającymi. Spółka cywilna została utworzona jedynie w celu pobierania większych dopłat do gruntów rolnych deklarowanych do płatności w poszczególnych latach.

Sztuczny podział jednego gospodarstwa rolnego na wiele podmiotów stwarzał jedynie pozory prowadzenia przez m.in. spółkę cywilną [...] działalności rolniczej. Świadczą o tym okoliczności dotyczące jej zawiązania, składu osobowego, jak również utworzenia przez ówczesne małżeństwo M. w roku 2008 dziesięciu spółek cywilnych, w których byli jedynymi współwłaścicielami (w tym także [...] s.c.) oraz 28 spółek cywilnych i z o.o., w których jedno z małżonków jest wspólnikiem, jak również dalsze rozwijanie tego rodzaju działalności w kierunku utworzenia aż 90 spółek w 2012 roku.

Wynikający w tej sprawie mechanizm działania wskazał na zamierzoną już w momencie powoływania spółek koordynację stworzenia sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności. Należy tu wspomnieć o tym samym adresie spółek czy też jednym koncie bankowym dla wielu podmiotów powiązanych osobą P.M.. [...] s.c. nie miała własnych budynków, zaplecza maszynowego, sprzętu, wszystko podlegało organizacyjnie P.M. jako osobie zarządzającej i koordynującej działania innych podmiotów.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy ARiMR wszechstronnie zebrały i oceniły materiał dowodowy w celu wykazania stworzenia przez P.M. sztucznych warunków do uzyskania korzyści finansowych w kontekście łącznego spełnienia przesłanek, o których mowa w wyroku TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12. Przesłanka obiektywna to wskazywany przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zespół obiektywnych okoliczności, obejmujący mechanizm tworzenia spółek (ich multiplikowanie) przez tę samą grupę osób, powiązanych ze sobą osobowo, ekonomicznie, działających w ramach zamierzonej koordynacji. Pomimo formalnej zgodności z prawem tworzenia tak wielu podmiotów w formie spółek cywilnych i handlowych, prowadzących działalność gospodarczą, polegającą np. na uprawie zbóż, warzyw, roślin przemysłowych i innych upraw rolnych, chowie i hodowli bydła, nie może zostać jednak osiągnięty cel danego wsparcia. Przesłanka subiektywna zaś oznacza, że przez stworzenie sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie korzyść finansową sprzeczną z celami całego systemu wsparcia.

Należy zgodzić się z organami, że dopiero analiza przedmiotowego wniosku o przyznanie płatności OB dla spółki cywilnej [...] za 2008 rok z wnioskami składanymi przez inne podmioty pozwoliła ustalić pewien schemat działania i wzajemne powiązania określonej grupy osób, która takie sztuczne warunki stworzyła. Stworzony układ własnościowy, zarządzający i organizacyjny pomiędzy spółkami stanowi o zamierzonej koordynacji działań, polegającej na zgłaszaniu odrębnych wniosków o przyznanie płatności, celem uzyskania korzyści sprzecznych z celem wsparcia.

W ocenie Sądu utworzone spółki formalnie tworzyły samodzielne gospodarstwa, a więc gospodarstwa płacące podatki, wystawiające faktury, mające określonego zarządcę, własny numer ewidencyjny, rachunek bankowy i ubezpieczenie.

W rzeczywistości jednak było to wyłącznie wyodrębnienie formalnoprawne, nie świadczące o ich rzeczywistej samodzielności czy niezależności. Gospodarstwa te bowiem pozostawały w ścisłym związku ze sobą. Sens ekonomiczny utworzenia kilkudziesięciu powiązanych podmiotów zawierał się wyłącznie w tym, aby w taki właśnie sposób zwiększyć rozmiar płatności poprzez obejście przepisów modulacyjnych. Nie było przy tym w rozpoznawanej sprawie żadnych obiektywnych okoliczności wskazujących na inne racjonalne uzasadnienie utworzenia przez P.M. kilkudziesięciu spółek, które przenosiły między sobą posiadane grunty.

Trafnie również organ odwoławczy zauważył, że spółka cywilna występowała - oprócz płatności OB – o płatności ONW, w których obowiązuje modulacja. Ominięcie wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepisów modulacyjnych (§ 2 pkt 3 i § 3 ust. 3 rozporządzenia ONW) jest niewątpliwie sprzeczne z celami danego wsparcia.

Mechanizm stworzenia sztucznych warunków przez P.M. nie był jeszcze możliwy do wykrycia w dacie przyznawania płatności OB za 2008 r. dla spółki cywilnej [...], tj. w 2009 r. Dopiero obszerna analiza akt wielu postępowań administracyjnych kilkudziesięciu podmiotów w kolejnych latach we wzajemnym powiązaniu pozwoliła na dokonanie przedmiotowych ustaleń odnośnie do stworzenia sztucznych warunków poprzez podział jednego gospodarstwa rolnego na mniejsze podmioty. Należy podkreślić, że ustalenia organów co do charakteru powiązań pomiędzy analizowanymi podmiotami znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Ocena tego materiału jest prawidłowa i logiczna oraz nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów. Odmienne, subiektywne twierdzenia strony co do oceny poszczególnych okoliczności faktycznych pozostają w oczywistej sprzeczności z ustaleniami i wnioskami, jakie nasuwa analiza zgromadzonych dowodów.

W odniesieniu do zarzutu skargi dotyczącego niezrealizowania przez organ odwoławczy wniosków dowodowych strony zawartych w odwołaniu, zmierzających do ustalenia stanu faktycznego, poprzez: przesłuchanie w charakterze świadków wspólników i pełnomocników spółki cywilnej i podmiotów wymienionych w tabeli na stronie 13 decyzji organu I instancji, członków zarządu i pełnomocników poprzednich użytkowników gruntów gospodarstwa spółki, zebranie dowodów ze sprawozdań finansowych oraz z działalności ww. podmiotów z akt rejestrowych za powyższe lata, dokumentacji spółki [...] z Prokuratury Okręgowej w [...], włączenie do akt kopii akt EP spółki cywilnej oraz jej poprzednich użytkowników części gospodarstwa rolnego, włączenie akt postępowań w sprawie płatności za lata 2005-2008 poprzednich użytkowników gruntów i [...] s.c., ze szczególnym uwzględnieniem zawartych w aktach dokumentacji kontroli na miejscu, kontroli administracyjnej wniosków tych beneficjentów, wyjaśnień składanych w poszczególnych sprawach – celem ustalenia, że w latach 2005-2008 oraz w następnych podmioty te prowadziły własne, odrębne gospodarstwa rolne, na własne ryzyko, rzecz i rachunek, to Sąd stwierdza, że materiał dowodowy zebrany w przedmiotowej sprawie jest obszerny, kompleksowy i wystarczający, aby dokonać zestawień tabelarycznych, obrazujących stworzony mechanizm i wyciągnąć odpowiednie wnioski.

Sąd w pełni podziela argumentację organów ARiMR w tym zakresie oraz ocenę, że wnioski dowodowe zgłaszane przez stronę w toku postępowania albo nie mają znaczenia dla sprawy, albo okoliczności, na które są składane, są już dostatecznie wyjaśnione innymi dowodami i mają charakter przewlekania sprawy. Argumentacja strony zawarta w skardze jest więc jedynie polemiką z prawidłowymi ustaleniami organów.

Z powyższych powodów również Sąd, działając na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze w postaci uzupełnienia akt administracyjnych o dokumenty żądane w odwołaniu, akta spraw prawomocnie umorzonych postępowań w sprawie anulowania numeru producenta rolnego nadanego spółce cywilnej [...] oraz akta spraw przyznania płatności za okres skarżony decyzją.

Ww. wnioski dowodowe, zdaniem strony, zmierzały do ustalenia, że spółka cywilna oraz analizowane przez organy ARiMR podmioty prowadziły własne gospodarstwa rolne, a [...] s.c. działała w dobrej wierze w rozumieniu art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004, według zasady zaufania do organów Państwa, zgodnie z decyzjami wydawanymi ówcześnie przez organy ARiMR przyznającymi płatności oraz że domniemany błąd organów nie mógł w tym stanie rzeczy być wykryty przez wspólników spółki cywilnej.

Sąd zauważa, że organy zgromadziły materiał dowodowy w 5 segregatorach. Dokładna analiza dokumentów w nich zawartych prowadzi do wniosku, że albo żądane przez stronę dowody znajdują się już w materiale dowodowym, albo istotne okoliczności można wysnuć na podstawie innych dowodów, albo służą jedynie do przedłużenia sprawy i stanowią wersję skarżącego. Nie zasługują więc na uwzględnienie zarzuty wskazane w skardze dotyczące naruszenia przepisów postępowania wyjaśniającego (zbierania i oceny dowodów), jak również art. 123 § 1 k.p.a. w odniesieniu do braku w aktach administracyjnych postanowienia o odmowie uwzględnienia wniosków dowodowych skarżącego zawartych w odwołaniu. Zdaniem Sądu ten brak nie ma istotnego znaczenia dla sprawy, ponieważ organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniósł się do żądań dowodowych strony, a wcześniej zawiadomił byłych wspólników spółki cywilnej [...] o treści art. 10 § 1 k.p.a. (zawiadomienie nr 86/21 z 4 marca 2021 r.).

Niezasadny jest również zarzut skargi odnoszący się do naruszenia art. 97 § 1 k.p.a., a zmierzający do podważenia w trybie art. 135 p.p.s.a. postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania odwoławczego z 22 marca 2021 r. nr 05/19. Sąd w tym zakresie podziela stanowisko organu odwoławczego, że postępowanie karne prowadzone przez Prokuraturę Okręgową w [...] w związku z działalnością spółki cywilnej [...] i innych podmiotów związanych z osobą P.M. jest odrębnym postępowaniem karnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych, które pozostaje bez znaczenia dla oceny możliwości ustalenia byłym wspólnikom spółki cywilnej kwoty nienależnie wypłaconych na mocy decyzji ostatecznej z 26 lutego 2009 r. Nie zachodzi tu więc przesłanka z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. (rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji uzależnione od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd).

Odnosząc się do zarzutów merytorycznych skargi, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że zarzut oparty na naruszeniu art. 29 ustawy o Agencji jest oczywiście nieuzasadniony. Przepis ten określa bowiem kompetencję ARiMR do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków publicznych, takich między innymi jak płatności w przedmiotowej w sprawie. Jak już wyżej wskazano, postępowanie na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest samodzielnym, odrębnym postępowaniem, wszczynanym w celu ustalenia wysokości kwoty nienależnie pobranych płatności, wypłaconych podmiotom z funduszy wskazanych w tym przepisie.

Jeśli więc ustalono, że spółka cywilna [...] nie spełniała warunku posiadania zadeklarowanego do płatności gruntu w związku ze stworzeniem przez P.M. sztucznych warunków skierowanych na pozyskanie korzyści finansowych sprzecznie z celami wsparcia, to płatności OB wypłacone jej za 2008 rok były przyznane nienależnie. Zasadnie więc Kierownik BP ARiMR 1 marca 2019 r. wszczął z urzędu niniejsze postępowanie na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji wobec wspólników spółki cywilnej: P.M. i R.M. (obecnie R.M.).

Należy w tym miejscu przypomnieć, że w tej dacie nie istniała już spółka cywilna [...], ponieważ postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z 26 czerwca 2015 r. w sprawie [...] ogłoszono upadłość, obejmującą likwidację majątku jej wspólnika – R.M.. Zgodnie natomiast z art. 51 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233) postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W związku z tym z dniem 26 czerwca 2015 r. spółka cywilna [...], zawiązana 1 marca 2008 r., uległa rozwiązaniu z mocy prawa (art. 874 § 2 k.c.), a tym samym utraciła przymiot strony postępowania. Okoliczność ta nie powoduje jednak umorzenia postępowania, bowiem solidarna odpowiedzialność byłych wspólników za zobowiązania rozwiązanej spółki cywilnej wynika z art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji.

W myśl tego przepisu jeżeli płatność lub pomoc finansowa, pochodzące ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, zostały przyznane spółce cywilnej, która została rozwiązana, za zobowiązania związane ze zwrotem tych środków odpowiadają solidarnie wspólnicy rozwiązanej spółki cywilnej. Przepis art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji został dodany przez art. 1 pkt 4 a) ustawy z dnia 21 października 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 2048) zmieniającej ustawę o Agencji z dniem 31 grudnia 2016 r. Jak wynika z akt sprawy postępowanie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2008 zostało wszczęte wobec byłych wspólników rozwiązanej spółki cywilnej już po wejściu w życie ww. przepisu art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji. Tak więc niezasadny jest zarzut skargi odnoszący się do naruszenia tego przepisu z uwagi na naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz. Organy ARiMR prawidłowo ustaliły strony przedmiotowego postępowania; są nimi byli wspólnicy spółki cywilnej.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się m.in. do oceny, czy w sprawie nie nastąpił upływ terminu przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnej płatności OB za rok 2008. W tym zakresie Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że w niniejszej sprawie obowiązek zwrotu kwoty 51.484,01 zł dotyczy płatności wypłaconej za rok 2008, co do której zgodnie z przepisem z art. 43 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 30.06.2014 r., str. 48), kwestię dochodzenia kwot nienależnie pobranych płatności reguluje art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004.

Jednocześnie należy stwierdzić, że rozporządzenie to, stosownie do art. 86 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, straciło moc z dniem 1 stycznia 2010 r. Jednakże rozporządzenie Komisji 796/2004 stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. (a zatem do płatności za 2008 rok, jak w niniejszej sprawie).

Zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004 obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres ten jest ograniczony do czterech lat.

Dobra lub zła wiara beneficjenta płatności wiąże się ze sferą faktów i ich oceną, dla której z kolei istotna jest świadomość beneficjenta. Dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działa zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie podmiotu, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to prawo istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną.

Natomiast w złej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności. W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałby, gdyby zachował się należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego.

Jak wynika z powyższego przepisu zasadą jest dziesięcioletni termin przedawnienia, a termin skrócony dotyczy sytuacji wyjątkowej, gdy przyjmujący płatność nienależną działał w dobrej wierze. Istnienie dobrej wiary należy przy tym przyjąć w odniesieniu do osoby, która winna posiadać stosowne kwalifikacje do obiektywnej, starannej oceny stanu rzeczy.

Zdaniem Sądu organy ARiMR w przedmiotowej sprawie zasadnie przyjęły, że nienależne płatności powstały z przyczyn leżących po stronie beneficjenta. Przyznanie spółce cywilnej płatności OB za 2008 rok wynikało bowiem z zamierzonego działania P.M., nakierowanego na uzyskanie korzystniejszego wsparcia finansowego, mimo ograniczenia przewidzianego w przepisach prawa. Nie nosiło więc znamion "dobrej wiary". Skarżący, składając wniosek o płatność OB za 2008 rok w imieniu spółki cywilnej, znał zasady przyznawania takich płatności i nie powiadomił organu o żadnym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależne płatności. Tym samym skarżący nie może powoływać się na przedawnienie, tj. upływ 4 lat od daty płatności, przy założeniu działania w dobrej wierze (art. 73 ust. 5 zdanie 2 rozporządzenia Komisji 796/2004).

Tak samo nie ma zastosowania do okoliczności ustalonych w sprawie niniejszej przepis art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004, z którego wynika, że obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki organu oraz jeżeli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności stosuje się jedynie wówczas, gdy o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W przepisie tym istotne jest więc wykazanie "pomyłki organu", "błędu", który nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Takie okoliczności w sprawie nie zostały wykazane, natomiast bezspornie materiał dowodowy zebrany w sprawie pozwala przyjąć, że działania P.M. były w pełni świadome i nakierowane na "obejście" prawa w celu uzyskania korzyści finansowych.

W konsekwencji należy uznać, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez wspólników rozwiązanej z mocy prawa spółki cywilnej [...] kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2008, określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004. Natomiast bezsporne jest, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z 1 marca 2019 r. zostało stronom doręczone w dniach: 4 marca 2019 r. i 18 marca 2019 r., tj. przed upływem 10 lat od daty płatności, która miała miejsce 23 marca 2009 r.

W przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca dana kwotę powiększoną o odsetki naliczane za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych (art. 73 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Komisji 796/2004). Stosownie do art. 47 § 1 O.p. w związku z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji termin płatności kwoty nienależnie pobranych płatności wynosi 60 dni od daty doręczenia decyzji ustalającej wysokość tej kwoty.

Z kolei stawka odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych, poczynając od dnia 9 października 2014 r. wynosi 8% kwoty zaległości w stosunku rocznym - obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 10 października 2014 r. (M.P. poz. 905) oraz obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 4 stycznia 2016 r. (M.P. poz. 20) i może ulec zmianie.

Co do zarzutu naruszenia przepisu art. 68 O.p. oraz 93 O.p. wskazanego w skardze Sąd wyjaśnia, że przepisy te nie były podstawą wydania kontrolowanej decyzji. Kwestię przedawnienia w sprawie przedmiotowego zwrotu nienależnej płatności reguluje wyczerpująco przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004, natomiast następstwo prawne po rozwiązanej z mocy prawa spółce cywilnej reguluje przepis art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji. Przepisy Działu III O.p. z mocy art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji stosuje się tylko odpowiednio.

Mając powyższe wywody na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, oddalając skargę jako bezzasadną.