Uzasadnienie
J. P. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że przeciwko niemu toczy się egzekucja cywilna (egzekwowana należność [...] zł z odsetkami) oraz administracyjna (egzekwowana należność [...] zł), w związku z czym cały jego majątek (m.in. dom o powierzchni [...] metrów kwadratowych) jest zajęty, dlatego pozostaje na utrzymaniu osób najbliższych. Razem ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie pozostają żona (dochód miesięczny [...] zł brutto), córka (dochód miesięczny [...] zł brutto) oraz syn. Do wniosku dołączył kopie zeznań podatkowych za 2007 r. jego i członków jego rodziny.
W związku z tym, że przedłożony wniosek nie zawierał wyczerpującego uzasadnienia, a także w związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącego, pismem z dnia [...] listopada 2009 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez:
- 1. nadesłanie zaświadczenia o wszystkich źródłach utrzymania i wysokości miesięcznego dochodu osiąganego przez skarżącego i osoby prowadzące ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe;
- 2. nadesłanie zeznań podatkowych skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za 2008 rok,
- 3. złożenie wyciągów z rachunków bankowych (lokat) skarżącego i osób, o których mowa wyżej za ostatnie 6 miesięcy,
- 4. udokumentowanie wysokości wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za energię, gaz, wodę itp.), 5 wskazanie wszystkich okoliczności uniemożliwiających uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej,
- 6. nadesłanie zaświadczenia o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej oraz wskazanie okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia.
W odpowiedzi na wezwanie (pismo z [...] grudnia 2009 r.) pełnomocnik skarżącego oświadczył, że wynagrodzenie skarżącego w wysokości [...] zł jest zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, zaś skarżący nie posiada rachunku bankowego. Do pisma załączono zaświadczenie pracodawcy skarżącego o wysokości dochodu oraz o tym, że wynagrodzenie jest wolne od obciążeń. Ponadto załączono kopie zeznań podatkowych za 2008 r. skarżącego (dochód roczny [...] zł), żony skarżącego (dochód roczny [...] zł); kserokopie faktur: za prąd ([...] zł i [...] zł), za gaz ([...] zł), za wodę ([...] zł).
Postanowieniem z 9 lutego 2010 roku referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Pismem z [...] lutego 2010 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) pełnomocnik skarżącego prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, zarzucając nieodniesienie się do kwestii toczących się przeciwko skarżącemu egzekucji na kwotę [...] zł, co zdaniem pełnomocnika przesądza o tym, że skarżący nie posiada środków na opłaty sądowe. W ocenie pełnomocnika skarżącego Sąd powinien się odnieść do kwestii jakie skutki dla rodziny skarżącego ma prowadzona egzekucja skierowana do majątku wspólnego małżonków. Zdaniem pełnomocnika skarżącego członkowie rodziny nie są zobowiązani do uiszczania kosztów sądowych za skarżącego. Nadto pełnomocnik zwrócił uwagę, iż skarżący nie inicjuje sporu, a jedynie broni się przed niezasadną decyzją organu podatkowego.
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do treści art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącego uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, informacje znane Sądowi z urzędu, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście wykazał, iż pozbawiony jest możliwości ponoszenia kosztów wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie.
Wniosek skarżącego dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który w niniejszej sprawie wynosi [...] złotych.
Oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, Sąd nie może pominąć faktu, że pozostaje on w związku małżeńskim. Podkreślić bowiem w tym miejscu należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: "k.r.o.") małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., II FZ 572/05, niepubl.). Oznacza to, że także dochody i stan majątkowy żony skarżącego należy uwzględnić przy ocenie jego możliwości finansowych.
W tej sytuacji Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący na podstawie art. 255 u.p.p.s.a. został wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów (w tym dochodów żony). Podkreślić należy, że przepis art. 255 u.p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.
O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07, niepubl.).
Powtórzyć należy, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie może jednak - tak jak to uczynił w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje on i jego żona (np. wyciągi z rachunków bankowych członków rodziny). Skarżący podnosząc kwestię egzekucji w żaden sposób nie wykazał, iż egzekucja ta ma wpływ na niemożność uiszczenia przez niego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, przedłożył natomiast zaświadczenie pracodawcy o tym, że jego wynagrodzenie jest wolne od obciążeń. O tym, że skarżący nie przedstawił w sposób pełny swojej sytuacji majątkowej świadczy również porównanie wykazywanego dochodu miesięcznego (zaświadczenie) i rocznego (zeznanie podatkowe).
Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżący utrudnił dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". W innych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 u.p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.), a uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności i przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05).
W tym stanie rzeczy uznać należy, iż skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niego prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie.
Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 243 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.