Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 27 stycznia 2009r. (data nadania w urzędzie pocztowym) uzupełnionym pismem z dnia 10 lutego 2009r. E. K. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, dwiema córkami i małoletnią wnuczką. Łączny dochód skarżącej i jej męża uzyskiwany z tytułu zatrudnienia stanowi kwota [...] złotych brutto. Wedle oświadczenia E.K. jej majątek stanowi dom mieszkalny o powierzchni [...] oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha.
Wykonując zobowiązanie Sądu z dnia 3 lutego 2009r. dotyczące złożenia zaświadczeń o wysokości wynagrodzenia skarżącej i jej męża, wskazania wszystkich źródeł utrzymania dorosłych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych oraz udokumentowania kosztów bieżącego utrzymania wnioskodawczyni oświadczyła, iż do miesięcznego dochodu jej rodziny należy doliczyć kwotę [...] złotych, jaką jej córka co miesiąc uzyskuje od męża na utrzymanie. Do nadesłanego wniosku skarżąca dołączyła informację Spółdzielni Mieszkaniowej o wysokości czynszu za mieszkanie ustalonego w kwocie [...] złotych oraz fakturę za gaz na kwotę [...] złotych i za energię na kwotę [...] złotych.
Postanowieniem z dnia 24 lutego 2009r., referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
We wniesionym w dniu 10 marca 2009r. (data nadania w urzędzie pocztowym) sprzeciwie skarżąca wskazała, iż jej druga córka nie uzyskuje dochodu, jest słuchaczem Kolegium Pracowników Służb Socjalnych przy Uniwersytecie [...], nadto podniosła, iż "skoro nie nadesłałam wyciągów rachunków bankowych to nie posiadamy kont w bankach". Jednocześnie oświadczyła, iż zobowiązuje się uiścić kwotę [...] złotych tytułem wpisu od skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje:
Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej p.p.s.a) właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.
Zgodnie z art. 245 § 2 powołanej ustawy prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, ze nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
Rozpatrując wniosek o prawo pomocy należy zaznaczyć, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w tym postępowaniu. Dlatego też każda osoba wszczynająca postępowanie, bądź żądająca od Sądu podejmowania określonych czynności powinna liczyć się z wydatkami na ten cel.
Jak wynika z treści powołanego przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. dopiero wówczas, gdy środki którymi dysponuje wnioskodawca okażą się niewystarczające, można wystąpić o przyznanie prawa pomocy. Pomoc ta co do zasady jest stosowana wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych.
Wniosek E. K. dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Gotowość skarżącej do uiszczenia wpisu od skargi nie wpływa na zmianę zakresu wniosku.
Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny sprawy, uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżąca nie wykazała bowiem, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Skarżąca i członkowie jej rodziny posiadają stałe źródło utrzymania. Nie wskazała wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, które uzasadniałyby wniosek, że dochody w kwocie około [...] złotych nie pozwalają na uregulowanie kosztów niniejszego postępowania sądowego. Skarżąca nie złożyła oświadczenia, iż nie posiada rachunku bankowego. Jej sugestia zawarta w sprzeciwie nie jest zdaniem Sądu wystarczająca. Oświadczenie w tym zakresie winno być wyraźne, jako złożone pod odpowiedzialnością karną z art. 233 kodeksu karnego. Skoro skarżąca i jej mąż posiadają stałe źródła dochodów w kwocie około [...] złotych, nie przedstawili wyciągów ze swoich rachunków bankowych, nie złożyli stosownych oświadczeń w tym zakresie, to uznać należy, że skarżącej nie przysługuje prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie. Skoro wyraża gotowość do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] złotych, to pozostaje do uiszczenia jedynie wynagrodzenie dla radcy prawnego, jeżeli uznaje ona, że stan sprawy uzasadnia konieczność jego zatrudnienia w związku z przedstawionymi wyżej rozważaniami. Sąd nie znalazł podstaw do ustanowienia radcy prawnego w niniejszej sprawie.
Powtórzyć należy, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu".
W innych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005r., OZ 1115/04, niepubl.), a uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności i przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05).
W tym stanie rzeczy uznać zatem należy, iż skarżąca nie wykazała, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niej prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.