Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. D. (dalej także: Skarżący) jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] grudnia 2019 r., znak: [...] wydana po rozpoznaniu wniosku Skarżącego z [...] października 2019 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego od decyzji z [...] października 2019 r. Decyzją tą Prezes KRUS utrzymał w mocy decyzję własną z [...] października 2019 r. w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z tytułu wypadku przy pracy rolniczej z [...] sierpnia 2016 r. w kwocie [...] zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2018, poz. 2096 ze zm.; dalej: "k.p.a.") i art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2019, poz. 299 ze zm.; dalej: "u.u.s.r.").
Powyższe decyzje zostały wydane w oparciu o następujące ustalenia:
Prezes KRUS decyzją z [...] października 2019 r. na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. odmówił Skarżącemu umorzenia w/w kwoty. W uzasadnieniu podniósł m.in., iż decyzją z [...] października 2018 r. Placówka Terenowa w [...] ustaliła skarżącemu nadpłatę z tytułu nienależnie pobranego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej z [...] sierpnia 2016 r. w kwocie [...] zł. w związku ze wstecznym wyłączeniem z ubezpieczenia społecznego rolników i zobowiązała skarżącego do jej zwrotu. Z konta ubezpieczeniowego skarżącego [...] października 2018 r. nastąpił zwrot nadpłaty składek w wysokości [...] zł. na poczet nienależnie pobranego jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej. Kwota nienależnie pobranego świadczenia zmniejszyła się na ten dzień i wynosiła [...] zł. [...] listopada 2018 r. Skarżący wystąpił z wnioskiem o umorzenie ww. kwoty w związku z trudną sytuacją finansową rodziny oraz chorobą swoją i członków rodziny.
Decyzją z [...] listopada 2018 r. Prezes KRUS odmówił umorzenia nienależnie pobranego jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej w kwocie jw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 maja 2019 r. w sprawie sygnatura akt VIII SA/Wa 38/19 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa KRUS.
Organ wskazał, że podczas przeprowadzonej [...] sierpnia 2019 r. wizytacji w gospodarstwie domowym Skarżącego ustalono, że Skarżący posiada grunty orne o pow. 0,64 ha fiz. tj. 0,3855 ha przel. oraz las 1,07 ha – (współwłasność), dom piętrowy z wygodami (warunki mieszkaniowe dobre), garaż, szopę na drewno, ciągnik, pług, brony kultywator, wóz do ciągnika. W gospodarstwie uprawiane są pszenżyto, ziemniaki i warzywa na własne potrzeby, hodowane są kury i kaczki. Skarżący podczas wizytacji ponownie zwrócił uwagę na własne problemy zdrowotne oraz małżonki i córki. Poinformował, że na wizyty lekarskie u chirurga naczyniowego i neurologa wydał ok. [...] zł. Załączył zaświadczenia lekarskie, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz karty leczenia z placówek medycznych. W związku z ponoszonymi z tego tytułu kosztami przedłożył paragony z apteki na zakupione leki dla rodziny od lutego do lipca 2019 r. na kwotę [...] zł. Organ wskazał, że szacunkowo ustalił wydatki stałe rodziny Skarżącego ponoszone miesięcznie na utrzymanie gospodarstwa domowego.
Wskazał też, że na potwierdzenie ponoszonych wydatków związanych z kosztami utrzymania rodziny i zaspokajaniem potrzeb bytowych do akt sprawy dołączył dowody świadczące o ponoszonych wydatkach: wywóz nieczystości - [...] zł, (4 miesiące), ok. [...] zł na miesiąc; faktury za energię z PGE rozliczenie za okres 3.10.2018 r. do 3.04.2019 r. i prognozy do 5.08.2019 r. na łączna kwotę [...] zł; nakazy płatnicze: podatek rolny – marzec 2019 r. – [...] zł oraz [...] zł, faktura za węgiel kamienny (sierpień 2019 r.) – [...] zł; opłaty gospodarowanie odpadami – [...] zł; opłata za wodę – ok. [...] zł/ 3 miesiące, faktury PLAY z terminem płatności 24.06.2019 r. na kwotę [...] zł, z terminem płatności 22.07.2019 r. na kwotę [...] zł, z terminem płatności 24.06.2019 r. na kwotę [...] zł. Organ podał, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego miesięczne wydatki na żywność w jego rodzinie wynoszą [...] zł, ale nie przedstawiono rachunków. Zdaniem organu w/w kwota może być zawyżona. Analizując miesięczne wydatki stałe dla rodziny Skarżącego wskazał, że wynoszą one ok. [...] zł miesięcznie.
W toku przeprowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego, w tym dotyczącego sytuacji materialno-bytowej skarżącego ustalono, że źródłem utrzymania skarżącego i jego rodziny jest emerytura rolnicza w kwocie [...] zł miesięcznie, świadczenie pielęgnacyjne małżonki z Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] oraz zasiłek pielęgnacyjny łącznie w wysokości [...] zł miesięcznie, a także renta socjalna córki w wysokości [...] zł. Organ przyjął, że dochód Skarżącego z 1 ha przeliczeniowego w wysokości [...] zł wynosi [...] zł ([...] zł x 0,3855 ha przel.) w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z 11.07.2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Podsumowując dochód miesięczny rodziny Skarżącego wskazał, że wynosi on [...] zł ([...] zł + [...] zł +[...] zł + [...] zł = [...] zł: 3 osoby). Organ wskazał, że rodzina korzystała z pomocy żywnościowej w ramach programu operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020 współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym. MOPS udzielił pomocy żywnościowej w postaci paczek, które wydano w listopadzie 2018 r., w lutym, marcu i maju 2019 r. Wskazano, że córka Skarżącego otrzymała dofinansowanie z PFRON na zakup rowerka rehabilitacyjnego – [...] zł i laptopa – [...] zł, a jego zona dofinansowanie na zakup aparatu słuchowego i wkładki usznej [...] zł. Reasumując organ, w świetle treści mającego zastosowanie w sprawie art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r., nie znalazł podstaw do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Przywołując brzmienie art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r., wskazał m.in., iż jako ważny interes strony należy rozumieć zaistnienie szczególnych zdarzeń losowych niezależnych od działań danej osoby, które powodują ograniczenie zdolności płatniczych, a konieczność zwrotu nienależnie pobranego świadczenia zagrażałaby podstawom egzystencji.
Pismem z [...] października 2019 r. Skarżący wniósł ponownie o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia z tytułu zasiłku chorobowego wskazując na treść uzasadnienia wyroku WSA z 8 maja 2019 r. Podniósł, że aczkolwiek organ przeprowadził wywiad środowiskowy to nie pochylił się nad tym, jakich nakładów wymagało od Skarżącego i jego żony doprowadzenie wspólnie zajmowanego domu do stanu, w którym ich ciężko chora córka może godnie mieszkać. Pominął fakt poniesienia na przełomie 2018/2019 roku wysokich kosztów wykonania łazienki na co Skarżący przedstawiał rachunki na materiały na kwotę ponad [...] zł. Wskazał, że kilka tysięcy złotych pochłonęły koszty robocizny za prace wykonawcze w łazience. Podniósł, że organ zakwestionował miesięczne wydatki na żywność, nie podając przy tym jak kształtują się obecnie koszty utrzymania trzyosobowej rodziny mieszkającej na wsi. Nie podał też jaką kwotę przyjął za wiarygodną. Ponownie powołał się na trudną sytuację finansową i zdrowotną własną i członków swojej rodziny, której organ dogłębnie nie zbadał.
Wskazaną na wstępie decyzją z [...] grudnia 2019 r., Prezes KRUS utrzymał w mocy decyzję własną z [...] października 2019 r. Organ podniósł w szczególności, że 06.11.2019 r. przeprowadzono wizytację w gospodarstwie domowym Skarżącego. Ustalono, że warunki mieszkaniowe nie uległy zmianie, a Skarżący na przełomie 2018 r. i 2019 r. wykonał gruntowny remont łazienki, wymienił drzwi wewnętrzne (łączny koszt remontu wynikający z przedstawionych faktur to [...] zł). Wskazał, że wydatek na żywność w wysokości [...] zł nie został udowodniony a nawet uprawdopodobniony. Nadto stoi on w sprzeczności z wiedzą organu wynikającego notorii powszechnych, wynikających z danych statystycznych GUS. Według opracowań GUS na temat budżetów gospodarstw domowych przeciętny Polak w 2018r. na jedzenie wydał 1/4 dochodów miesięcznych, w wymiarze rocznym wartość ta wynosi ok [...] zł na osobę.
Podczas postępowania wyjaśniającego organ ustalił, źródłem utrzymania rodziny Skarżącego jest nadal emerytura rolnicza z KRUS w kwocie [...] zł, zasiłek opiekuńczy i pielęgnacyjny jego małżonki z Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w wysokości [...] zł, renta socjalna córki w wysokości [...] zł. Zgodnie z § 1 pkt 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, które ustalają kwotę dochodu z 1 ha przeliczeniowego w wysokości [...] zł, organ przyjął iż dochód z gospodarstwa wynosi [...] zł. ([...] zł x 0,3855 ha przel. Dochód miesięczny rodziny Skarżącego obecnie wynosi [...] zł ([...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł = [...] zł: 3 osoby = [...] zł). Dochód ten przekracza kryterium dochodowe ustalone w przepisach Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z 11 lipca 2018 r. (Dz. U. 2018, poz.1358).
Odnosząc się do orzeczeń o niepełnosprawności Skarżącego (stopień lekki) i jego zony (stopień umiarkowany) organ wskazał, że monitorowana przez lekarzy sytuacja zdrowotna członków rodziny Skarżącego pozostaje bez wpływu na istniejące zobowiązania wobec KRUS. Podniósł, że prawidłowo udokumentowano wydatki na podatki, energię elektryczną, za gospodarowanie odpadami, za wodę, węgiel, gaz, nieczystości płynne środki czystości telefon, natomiast za taki wydatek nie uznano wydatku w kwocie [...] zł na miesięczny zakup żywności.
Organ wskazał też, że każde umorzenie składek pogarsza stan finansów obu funduszy ograniczając przewidywane wpływy, co jest sprzeczne z interesem ogółu ubezpieczonych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący wskazał, że pieniądze otrzymane z KRUS w wysokości [...] złotych zostały wydane na spłatę zaciągniętych pożyczek, bo od 2015 do 2018 r. Skarżący nie miał żadnego źródła dochodu oraz na wykończenie łazienki w domu (koszt materiałów [...] zł). Podał, że do tej pory ich niepełnosprawna córka, upośledzona umysłowo w stopniu znacznym i cierpiąca na padaczkę załatwiała swoje potrzeby fizjologiczne korzystając z WC na zewnątrz, a jak było zimno to 34 letnia kobieta musiała korzystać z nocnika. Wykończenie łazienki zagwarantowało córce wreszcie godne warunki w domu. Wskazał, że świadczenie nienależne zostało zużyte. Kwota [...] zł jest dla nich olbrzymią kwotą do spłaty, dlatego wniosek o jej umorzenie.
Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w swoim rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie kluczowym jest, że sprawa zainicjowana wnioskiem Skarżącego o umorzenie nienależnego pobranego zasiłku chorobowego była już przedmiotem rozpoznania tut. Sądu w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 38/19.
Zgodnie z przepisem art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest zatem wiążąca w sprawie dla tego sądu oraz organu administracji publicznej zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach (por. m.in. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie 5, LexisNexis, Warszawa 2012, s. 398; podobnie: T. Woś /w:/ T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz, wydanie 4, LexisNexis, Warszawa 2011, s. 691-692 i cyt. tam wyrok WSA w Warszawie z 17 marca 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2320/05, LexPolonica nr 402781). Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 153 P.p.s.a., rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.
Należy ponadto wskazać, że ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku, a także oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą.
Mając na względzie powyższe, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie Prezes KRUS bezwzględnie związany był wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 maja 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 39/19.
W tej sytuacji wskazać trzeba, iż wydając zaskarżone orzeczenie z [...] grudnia 2019 r. Prezes KRUS nie zastosował się w pełni do wytycznych zawartych w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2019 r., którymi był związany przy ponownym orzekaniu w sprawie Skarżącego. I tak organ wbrew wytycznym zawartym w powyższym wyroku aczkolwiek wskazał, że miesięczne wydatki stałe dla rodziny Skarżącego wynoszą około [...] zł jednocześnie nie podał jak wyliczył w/w kwotę, jaką kwotę wydatków przyjął np.: za gaz, za środki piorące, leki. Organ ograniczył się jedynie do wymienienia kwot wynikających z przedłożonych przez Stronę paragonów na zakupione leki, faktur za energię, opłat za podatek rolny, faktury za węgiel, opłaty za gospodarowanie odpadami, wodę, wydatków na żywność, przy czym ostatnią pozycję uznał za zawyżoną. Przytoczył oświadczenia Strony odnośnie kosztów wizyt lekarskich u neurologa, chirurga naczyniowego.
Z treści uzasadnienia nie wynika czy Prezes KRUS uznał za wydatki stałe, które podlegają wliczeniu do wskazanej kwoty [...] zł. m.in. kosztów dojazdów do lekarzy, opłat za gaz, opłat za wywóz nieczystości, wydatków na aparat słuchowy i wkładkę uszną żony Skarżącego (częściowo refundowane przez PFRON) o których to wydatkach mowa w aktach administracyjnych, a jeśli tak to w jakiej wysokości. Tak skonstruowane uzasadnienie decyzji wymyka się kontroli Sądu, bowiem nie sposób ustalić czy wyliczając w/w kwotę wydatków miesięcznych Prezes KRUS uwzględnił wszystkie wydatki niezbędne na zaspokojenie podstawowych potrzeb Skarżącego i jego rodziny, tak aby możliwe było poznanie kwoty jaką Skarżący może przeznaczyć na spłatę należności, o której umorzenie wnosi. Jak bowiem wskazał Sąd w motywach wyroku z 8 maja 2019 r. zadaniem organu było takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś, by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu, czemu organ nie sprostał.
Dodatkowo wskazać trzeba, że Sąd w cytowanym wyżej wyroku dokonując wykładni ważnego interesu zainteresowanego wskazał m. in., że podstawy odmowy umorzenia nie może stanowić wyłącznie zaistnienie niezależnych od skarżącego zdarzeń losowych. Tymczasem organ związany zaprezentowaną wyżej wykładnią art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy nie zastosował się do niej i zauważa, że sytuacja zdrowotna rodziny Skarżącego nie ma wpływu na podjęcie pozytywnej decyzji o umorzeniu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego.
Ponadto, organ nie wykonał zaleceń Sądu co do wymogów jakie powinno spełniać uzasadnienie decyzji.
Nadmienić też wypada – w odniesieniu do rozważań dotyczących zawyżenia wydatków na żywność oraz wiedzy organu wynikającej z danych GUS dotyczących wydatków przeciętnych gospodarstw domowych w Polsce – że 3 osobowa rodzina Skarżącego nie mieści się w kategorii przeciętnej, skoro wszyscy jej członkowie są osobami niepełnosprawnymi (w stopniu lekkim, umiarkowanym i znacznym), a dwie z nich ze wskazaniami konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne w funkcjonowaniu danej osoby, korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Córka Skarżącego E. D. dodatkowo wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Rozstrzygając sprawę ponownie organ winien zastosować się w pełni do wytycznych wynikających z w/w wyroku Sądu z 8 maja 2019 r., z uwzględnieniem powyższych uwag dotyczących nowych ustaleń faktycznych Prezesa KRUS.
Reasumując wobec faktu, że organ dopuścił się mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem - wbrew normie prawnej wyrażonej w tym przepisie - nie zastosował się w pełni do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 maja 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 38/19 Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) cyt. ustawy orzekł, jak w sentencji wyroku.