Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi Z. R. (dalej: "skarżący") zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, oboje są osobami bezrobotnymi, bez majątku i dochodów. Ponadto oświadczył, że w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych pomagają skarżącemu rodzice.
Starszy referendarz sądowy pismem z 9 grudnia 2016 r. wezwał skarżącego do złożenia dodatkowych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, w tym złożenia: zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2015 r.; wskazania tytułu prawnego do nieruchomości położonej w [...]; złożenia wyciągów z rachunków bankowych obojga małżonków za ostatnie dwanaście miesięcy; zaświadczenia potwierdzającego posiadanie statusu osoby bezrobotnej jego i jego żony oraz wyjaśnienie kto i w jakiej wysokości ponosi koszty utrzymania małżonków, a także koszty ustanowienia w sprawie pełnomocnika; udokumentowania wydatków na bieżące utrzymanie, wyjaśnienia, czy skarżący lub jego żona w okresie ostatnich pięciu lat dokonali zbycia (sprzedaż, darowizna – na czyją rzecz i o jakiej wartości) ruchomości bądź nieruchomości o wartości ponad 5.000 zł.
Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: "uppsa") skarżący oświadczył, że w 2015 r. nie uzyskał żadnego przychodu i nie składał zeznania podatkowego, natomiast jego żona do września 2015 r. prowadziła działalność gospodarczą, w trakcie której dokonała zbycia majątku ruchomego o wartości powyżej 5.000 zł tj. dwóch [...],[...],[...] oraz [...]. Wyjaśnił, że zamieszkuje w domu należącym do jego rodziców. Podał, że nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych, gdyż wspólnie z żoną posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...]ha. Do pisma załączył zeznanie podatkowe żony za 2015 r. z ujawnionym przychodem w wysokości [...]zł, przy kosztach uzyskania przychodów – [...]zł oraz wyciągi z rachunku bankowego małżonków.
Postanowieniem z 19 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, gdyż skarżący nie wykazał statusu osoby bezrobotnej, bowiem przedstawione do akt wyciągi z rachunku bankowego nie potwierdzają trudnej sytuacji finansowej małżonków.
Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. W uzasadnieniu powtórzył okoliczności wskazane uprzednio we wniosku. Podkreślił, że nie posiada środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny, co udokumentował w jego ocenie w sposób wyczerpujący w przekazanym do Sądu materiale źródłowym. Postawiła zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 uppsa, poprzez jego niezastosowanie. Jedocześnie wniósł o uchylenie wydanego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź uchylenia wydanego postanowienia i przyznania prawa pomocy, poprzez zwolnienie od ponoszenia wpisu sadowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa, właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.
Prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 uppsa, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 uppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
Stosownie do art. 259 § 1 uppsa od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 uppsa).
Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 § 1 uppsa sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącego uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście wykazał, że pozbawiony jest możliwości ponoszenia kosztów wpisu sądowego od skargi.
Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny sprawy, uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. W szczególności nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przedstawionego materiału źródłowego wynika, że skarżący nie należy do osób szczególnie ubogich. Jego sytuacja życiowa nie nosi znamion wyjątkowości skutkujących koniecznością przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W szczególności wskazać należy, że żona skarżącego od października 2015 r. jest osobą bezrobotną, która w 2015 r. z tytułu działalności gospodarczej, uzyskała znaczne przychody.
Skarżący nie wykazał statusu osoby bezrobotnej. Analiza wyciągów bankowych wykazuje znaczne wpływy oraz transakcje w kwotach przekraczających wysokość wpisu sądowego od skargi. Skarżący nie uprawdopodobnił, że z uwagi na znikome dochody i brak oszczędności zmuszony jest do korzystania z innych form pomocy, w tym społecznej.
Podkreślić należy, że koszty sądowe jakie strona obowiązana jest ponieść w zainicjowanym własną skargą postępowaniu, nie mogą być traktowane jako "mniej należne" od innych jej zobowiązań. Opłaty sądowe stanowią daniny publiczne, zaś zwolnienie z ich płacenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia (art. 84 Konstytucji RP). Zastosowanie tego wyjątku winno odnosić się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru tych wydatków na innych obywateli. Zdaniem Sądu starszy referendarz sądowy prawidłowo przyjął zatem, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż nie jest w stanie partycypować w kosztach sądowych.
Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.