Uzasadnienie
S A sp. z o.o., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że aktualnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie prowadzi żadnej działalności pozarolniczej, a w maju 2015 r. przekazała gospodarstwo innemu producentowi rolnemu, aby kontynuował zaciągnięte przez nią zobowiązania. Ponadto skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...] zł. Do wniosku załączyła CIT-8 za 2014 r., bilans, rachunek zysków i strat za 2014 r. oraz wygenerowany elektronicznie wyciąg z rachunku bankowego z saldem na dzień 13 lipca 2015 r. w wysokości [...] zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych.
Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania do kosztów sądowych należy zaliczyć wpis od skargi w wysokości 100 zł, przy czym jest to najniższy wpis jaki przewiduje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w prawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).
Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Sąd może zwolnić osobę prawną z kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).
W przedmiotowej sprawie skarżąca powyższej przesłanki nie spełnia. Jej argumentacja koncentruje się wokół takich okoliczności jak nieprowadzenie aktualnie żadnej działalności pozarolniczej, a w zakresie działalności rolniczej przekazanie gospodarstwa innemu producentowi rolnemu w celu kontynuowania zaciągniętych przez skarżącą zobowiązań. Tymczasem nie można tracić z pola widzenia tego, że spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17 grudnia 2014 r. (I FZ 459/14) w takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi.
W tej sytuacji kluczowym argumentem nie może być powołanie się przez skarżącą na fakt nieprowadzenia działalności. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Oceny tej nie zmieniają powody, dla których skarżąca działalności zarobkowej nie prowadzi, a do których zaliczyła wieloletnie spory z organami w sprawie dopłat do gruntów, jak również powoływana okoliczność przekazania gospodarstwa rolnego innemu producentowi celem kontynuowania zaciągniętych zobowiązań. Podkreślić bowiem należy, że dopłaty unijne nie stanowią jedynego źródła dochodu dla gospodarstwa rolnego, a poza tym jeśli skarżąca rozdysponowała posiadanym gospodarstwem przekazując go innemu podmiotowi, to nic nie stoi na przeszkodzie by zwróciła się do takiego producenta rolnego o pomoc finansową na pokrycie kosztów postępowania, tym bardziej, że są one minimalne.
Za okoliczność niemającą przesądzającego znaczenia w sprawie uznano także wynik finansowy Spółki - poniesioną stratę, gdyż w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych. Tym samym, jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z: 1 sierpnia 2013r. sygn. akt I FZ 327/13; 22 marca 2011r. sygn. akt II GZ 112/11; 19 listopada 2004r. sygn. akt I FZ 436/04, dostępne na www.nsa.gov.pl). Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że przeniesienie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa byłoby w niniejszej sprawie niezasadne.
W związku z tym, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.