Jak czytać ustawę
Krótki przewodnik po budowie ustawy i po tym, które brzmienie przepisu obowiązuje.
Artykuł, ustęp, punkt, litera
Podstawową jednostką ustawy jest artykuł (art.). Artykuł dzieli się na ustępy (ust.), ustęp na punkty (pkt), punkt na litery (lit.), a litera na tirety. W kodeksach i w Ordynacji podatkowej artykuł dzieli się na paragrafy (§), a w rozporządzeniach jednostką podstawową jest paragraf. Przepis cytuje się od największej jednostki do najmniejszej, na przykład art. 23 ust. 1 pkt 46a ustawy o PIT.
Przepisy dodane później między istniejące dostają literę: art. 14a, art. 14b. Dzięki temu numeracja reszty ustawy się nie zmienia. Przepis uchylony zostaje w numeracji z dopiskiem „uchylony”.
Kiedy ustawa zaczyna obowiązywać
Warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie.
Akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy.
Ustawa obowiązuje dopiero po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. Dzień wejścia w życie podaje zwykle sama, w ostatnim artykule; gdy tego nie robi, wchodzi w życie po czternastu dniach od ogłoszenia. Ustawa zmieniająca może też wprowadzać zmiany w różnych terminach, dlatego przy każdym przepisie podajemy, od kiedy obowiązuje jego brzmienie i jakie zmiany są już zapowiedziane.
Tekst jednolity i tekst ujednolicony
Marszałek Sejmu ogłasza tekst jednolity ustawy nie rzadziej niż raz na 12 miesięcy, jeżeli była ona nowelizowana. Ustawa może określić termin ogłoszenia tekstu jednolitego.
Tekst jednolity ogłoszony w Dzienniku Ustaw zbiera zmiany do określonego dnia; zmiany późniejsze są w ustawach zmieniających. Tekst ujednolicony, który pokazujemy (tak jak ISAP), łączy wszystkie zmiany w jeden tekst, ale ma charakter informacyjny. Wiążący jest tekst ogłoszony w Dzienniku Ustaw; link do oficjalnego PDF jest przy każdym przepisie.
Słowniczek
towarach – rozumie się przez to rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii;
Na początku wielu ustaw jest słowniczek: „ilekroć w ustawie jest mowa o…”. Takie określenie obowiązuje w całej ustawie, także gdy zwykłe znaczenie słowa jest inne. U nas pierwsze użycie zdefiniowanego pojęcia na stronie przepisu ma kropkowane podkreślenie; dotknięcie pokazuje definicję.
Odesłania i przepisy przejściowe
Przepis często odsyła do innego („z zastrzeżeniem art. 5”, „stosuje się odpowiednio”). Bez przepisu, do którego odsyła, nie da się go przeczytać w całości; u nas odesłanie rozwija się pod wierszem.
Ustawy zmieniające mają na końcu przepisy przejściowe: mówią, do jakich spraw stosuje się dawne brzmienie, a do jakich nowe. Przed oceną sprawy z przeszłości sprawdź je w historii zmian przepisu albo przeczytaj przepis na dzień, którego sprawa dotyczy.