INTERPRETACJA INDYWIDUALNA Na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz § 2 i § 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz.
U. Nr 112, poz. 770) Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działając w imieniu Ministra Finansów stwierdza, że stanowisko Urzędu Gminy, przedstawione we wniosku z dnia 14 grudnia 2007 r. (data wpływu 27 grudnia 2007 r.), o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku od towarów i usług, w zakresie opodatkowania odszkodowania za zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego - jest prawidłowe. UZASADNIENIE W dniu 27 grudnia 2007 r. został złożony ww. wniosek, o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług, w zakresie opodatkowania odszkodowania.
W przedmiotowym wniosku został przedstawiony następujący stan faktyczny: Jednym z zadań własnych gmin jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej. Przepisem prawnym, który reguluje kwestie związane z mieszkaniowym zasobem gminy jest ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Ustawa zawiera ogólne wytyczne dotyczące praw i obowiązków lokatorów, warunków przyznawania lokali. Gmina jest właścicielem mieszkalnego budynku komunalnego, w którym wynajmuje mieszkania na podstawie stosownych umów najmu.
W dniu 30 czerwca 2006 r. w trakcie przejmowania jednego z lokali mieszkalnych stwierdzono, iż lokatorzy dwóch mieszkań komunalnych samowolnie zamienili się pomieszczeniami i nie chcą opuścić bezprawnie zajmowanych lokali. Gmina kilkakrotnie wzywała te osoby do dobrowolnego opuszczenia lokali, a w jednym przypadku została wszczęta procedura przymusowego usunięcia na podstawie wyroku sądu nakazującego opuszczenie mieszkania. Jednakże obaj samowolni lokatorzy do chwili obecnej nie wywiązali się z obowiązku wydania lokali mieszkalnych.
Od daty stwierdzenia faktu bezprawnej zamiany mieszkań tj. od dnia 30 czerwca 2006 r. osoby te zostały zobowiązane na podstawie art. 18 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, do uiszczenia odszkodowań za zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego. Wysokość odszkodowań odpowiada wysokości czynszu jaki byliby najemcy zobowiązani opłacić w czasie trwania stosunku najmu za te lokale oraz opłaty za świadczenie usług dostarczanych do mieszkań mimo ustania stosunku najmu.
Odszkodowania za okres od 1 lipca 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. samowolni lokatorzy zobowiązani byli uregulować do dnia 15 października 2007 r., czego nie uczynili. W związku z powyższym zadano następujące pytania: Czy odszkodowania należne za zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego są opodatkowane podatkiem od towarów i usług? Jeżeli tak, to kiedy powstaje obowiązek podatkowy? Zdaniem Wnioskodawcy w ramach realizacji zadań własnych, Gmina wynajmuje na podstawie umów cywilno-prawnych, mieszkania komunalne, pobierając opłaty. Częścią składową tych opłat jest czynsz z najmu oraz opłaty za konkretne świadczenia (w tych przypadkach jest to usługa za wywóz nieczystości stałych).
W każdej umowie określony jest termin płatności. Należne Gminie, ww. składniki opłat, stanowią w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, odpłatne świadczenie usług (art. 5 ust. 1 ww. ustawy), ze szczególnym momentem powstania obowiązku podatkowego (art. 19 ust. 13 pkt 4 ww. ustawy). Z kolei art. 5 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług stanowi, iż czynności określone w art. 5 ust. 1 podlegają opodatkowaniu niezależnie od tego, czy zostały wykonane z zachowaniem warunków oraz form określonych przepisami prawa.
Powyższe sformułowanie oznacza, iż przy określeniu, czy istnieje przedmiot opodatkowania, mniej istotna jest strona formalnoprawna, a bardziej faktyczny przebieg i osiągnięty rezultat, zgodnie z zamiarem umawiających się stron. Aby uznać daną czynność za podlegającą opodatkowaniu pomiędzy stronami musi zaistnieć stosunek zobowiązaniowy. To znaczy, że jeden podmiot w zamian za wynagrodzenie zobowiązuje się do określonego świadczenia na rzecz innego podmiotu. Nie podlegają więc opodatkowaniu czynności, które są wbrew woli świadczeniodawcy poza przypadkami wyraźnie określonymi w ustawie (art. 7 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 pkt 3).
W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego zaistniałego stanu faktycznego uznaje się za prawidłowe. Zgodnie z przepisami art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.) opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług.
Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 1 ww. ustawy przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej mniemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również: przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej; zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji; świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.
Z cyt. wyżej przepisów wynika, ze przy określeniu czy miała miejsce czynność podlegająca opodatkowaniu istotnie jest określenie czy wykonywano świadczenie i czy wynagrodzenie z tytułu wykonywania tego świadczenia miało być wypłacone. Analiza ww. przepisów ustawy o podatku od towarów i usług prowadzi do wniosku, że istotną cechą wynagrodzenia jest istnienie bezpośredniego związku pomiędzy usługą i otrzymana zapłatą. Kolejnym czynnikiem decydującym o tym czy mamy do czynienia z wynagrodzeniem jest określenie czy wynagrodzenie takie było należne z tytułu danego świadczenia.
Czynność opodatkowana powstaje bowiem wyłącznie w związku z zaistnieniem stosunku prawnego określonego umową między stronami. Zatem wystąpić musi bezpośredni i niezbędny związek pomiędzy wykonywanymi czynnościami i wysokością otrzymanego wynagrodzenia oparty o relacje cywilnoprawne pomiędzy podmiotami i jednocześnie wynagrodzenie to może być wyrażone w pieniądzu. W związku z powyższym czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności.
Zgodnie z przepisami art. 18 ust. 1 – ust. 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j. Dz. U. Nr 31, poz. 266 ze zm.) osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są obowiązane do dnia opróżnienia lokalu co miesiąc uiszczać odszkodowanie. Z zastrzeżeniem ust. 3, odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, odpowiada wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu. Jeżeli odszkodowanie nie pokrywa poniesionych strat, właściciel może żądać od osoby, o której mowa w ust. 1, odszkodowania uzupełniającego.
Osoby uprawnione do lokalu zamiennego albo socjalnego, jeżeli sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania opróżnienia lokalu do czasu dostarczenia im takiego lokalu, opłacają odszkodowanie w wysokości czynszu albo innych opłat za używanie lokalu, jakie byłyby obowiązane opłacać, gdyby stosunek prawny nie wygasł. Jeżeli gmina nie dostarczyła lokalu socjalnego osobie uprawnionej do niego z mocy wyroku, właścicielowi przysługuje roszczenie odszkodowawcze do gminy, na podstawie art. 417 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.). Wykładnia gramatyczna powołanego przepisu wskazuje na odszkodowawczy charakter roszczenia, z jakim może wystąpić właściciel lokalu.
Przepis ten nie tylko stanowi, że osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są obowiązane do dnia opróżnienia lokalu uiszczać odszkodowanie, ale dokładnie precyzuje jego wysokość. Kwota, jaką ma otrzymać właściciel, powinna być równa stratom ponoszonym przez to, że osoba zajmuje jego lokal bez tytułu prawnego. Jak wynika z art. 18 ust. 2 ww. ustawy, odszkodowanie to ma odpowiadać wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu, a jeżeli nie pokrywa to poniesionych przez niego strat, może żądać od lokatora odszkodowania uzupełniającego.
(...) O odszkodowaniu jest także mowa, gdy ustawodawca precyzuje wysokość roszczenia przysługującego właścicielowi od osoby uprawnionej do lokalu zamiennego albo socjalnego (art. 18 ust. 3), a także od gminy, która nie dostarczyła lokalu socjalnego. Odszkodowanie należne od gminy stanowi różnicę pomiędzy odszkodowaniem, jakie właściciel mógłby otrzymać na podstawie art. 18 ust. 2 ww. ustawy, a tym, jakie należy mu się - na podstawie art. 18 ust. 3 - od osoby zajmującej lokal bez tytułu prawnego.
Gdyby ustawodawca, chciał nadać roszczeniu przewidzianemu w art. 18 ww. ustawy inny charakter, to zamiast używać konsekwentnie określenia "odszkodowanie", mógł stwierdzić, że chodzi tu tylko o wypłatę określonej sumy pieniężnej. Za takim ujmowaniem omawianego roszczenia przemawiają też ważne względy celowościowe. Właściciel, którego lokal zajmowany jest przez osobę bez tytułu prawnego, powinien mieć prawo do wyrównania szkody, jaką ponosi. Przepis art. 18 ww. ustawy został oparty na takim założeniu, o czym świadczy związanie należnego właścicielowi odszkodowania z wysokością strat, jakie ponosi z tytułu zajmowania jego lokalu przez osobę, która nie posiada do tego lokalu tytułu prawnego.
Skoro zatem ww. przepis przewiduje roszczenie odszkodowawcze, to odnosić należy do niego sformułowane w kodeksie cywilnym ogólne zasady dochodzenia roszczeń o naprawienie szkody. Przesłanką powstania takiego roszczenia jest wykazanie szkody i istnienie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy szkodą a zdarzeniem, które ją wywołało. Zwrócić należy uwagę, że ustalając odszkodowanie należne od osoby zajmującej lokal bez tytułu prawnego, ustawodawca związał jego wysokość z wysokością czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu tego lokalu. Tylko jeżeli jego strata byłaby wyższa od takiego czynszu, właściciel może dochodzić wyższego odszkodowania.
Zawsze więc, dochodząc odszkodowania, właściciel musi wykazać, że uzyskałby z wynajmu zajętego lokalu określony czynsz i że taki czynsz nie pokrywa całości straty, jaką ponosi w związku z zajmowaniem jego lokalu przez osobę bez tytułu prawnego. Przenosząc powyższe na grunt ustawy o podatku od towarów i usług stwierdzić należy, iż w sprawie będącej przedmiotem wniosku występuje sytuacja gdy pomiędzy stronami – tj. między właścicielem lokali a najemcami występuje brak porozumienia wyrażającego wolę świadczenia usługi najmu za wynagrodzeniem. Z tego powodu Wnioskodawca mógł ponieść określone straty.
Wnioskodawca w trybie cyt. wyżej art. 18 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, żąda więc odszkodowania, które nie jest żadną z czynności wymienionych w art. 5 ustawy o podatku od towarów usług, określających przedmiot opodatkowania. Zatem przedmiotowego odszkodowania nie można traktować jako należności z tytułu świadczenia usługi, jest bowiem rekompensatą za niemożność pobierania pożytków. Tym samym bezumowna czynność, na którą nie została wyrażona zgoda (ani wyraźna, ani dorozumiana), nie stanowi transakcji opodatkowanej podatkiem od towarów i usług, a żądanie z tego tytułu zapłaty nie stanowi należności za jej wykonanie.
Wobec powyższego stanowisko przedstawione przez Wnioskodawcę uznać należy za prawidłowe. Interpretacja dotyczy zaistniałego stanu faktycznego przedstawionego przez Wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia w przedstawionym stanie faktycznym. Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem.
Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ul. Jasna 2/4, 00-013 Warszawa po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach – art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy). Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy) na adres: Izba Skarbowa w Katowicach, Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Bielsku-Białej, ul. Traugutta 2a 43-300 Bielsko-Biała.