Wyrok NSA z 6 września 2005 r., FSK 1922/04

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 6 września 2005 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi "PPZ" S.A. w N. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2005 r. sygn. akt FSK 450/04

Sprawa

w sprawie ze skargi kasacyjnej "PPZ" S.A. w N. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu z dnia 23 lipca 2003 r. sygn. akt I SA/Wr 1742/01 w sprawie ze skargi "PPZ" S.A. w N. na decyzję Izby Skarbowej w W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia 25 kwietnia 2001 r. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1998 r. oddala skargę o wznowienie postępowania.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędziowie NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Aleksandra Wrzesińska-Nowacka
Barbara Mróz protokolant

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 14 maja 2004 r., FSK 450/04, Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną wniesioną przez "PPZ" S.A. w N. od wyroku NSA Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu z dnia 23 lipca 2003 r., I SA/Wr 1742/01. Uzasadniając, Sąd wskazał, że skarga kasacyjna, wobec braku wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany, jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu na podstawie art. 178 i art. 180 w związku z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm., w skrócie: "ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi"/.

W piśmie z dnia 24 czerwca 2004 r. ww. spółka zawarła skargę o wznowienie postępowania zakończonego ww. postanowieniem NSA z dnia 14 maja 2004 r., FSK 450/04, powołując jako podstawę prawną regulację zawartą w art. 270 i art. 271 ust. 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i zarzucając naruszenie art. 180 ww. ustawy w związku z art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem strony skarżącej, brak wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia, przy zachowaniu wszystkich pozostałych wymogów z art. 176 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie warunkuje niedopuszczalności skargi kasacyjnej, ale stanowi brak formalny podlegający uzupełnieniu na podstawie art. 49 par. 1, zaś stanowisko przeciwne nie znajduje żadnego uzasadnienia w przepisach ww. ustawy. Zwrócono uwagę na fakt, że w przepisie art. 176 ww. ustawy, określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej, użyty jest łącznik "oraz", który wskazuje na koniunkcję i równorzędne traktowanie wszystkich wymogów formalnych, jakim powinna odpowiadać skarga kasacyjna /odmiennie zredagowane są natomiast wymogi kasacji w postępowaniu cywilnym, gdzie art. 393[3] Kpc wyraźnie rozgranicza wymogi jakim powinna odpowiadać kasacja jako kwalifikowane pismo procesowe od tych, które ma posiadać typowe pismo - wskazuje na to zwrot: "ponadto kasacja powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego", a także rozbicie tych wymogów na dwa oddzielne paragrafy/.

Podkreślono, że w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma ustalenie, co należy do warunków formalnych kasacji, a co do "innych przyczyn powodujących niedopuszczalność skargi kasacyjnej" w rozumieniu art. 178 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zdaniem strony skarżącej, w świetle ww. ustawy należy przyjąć taką zawężającą wykładnię "niedopuszczalności skargi kasacyjnej z innych przyczyn", że skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sytuacji, gdy została wniesiona w sprawach wyłączonych przez ustawę /np. nie przysługuje od danego orzeczenia lub w danej sprawie/ lub przez nieuprawniony podmiot - co w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Zaliczanie jednak różnych braków formalnych kasacji do takich wad, które warunkują jej niedopuszczalność, stanowi nadinterpretację przepisów procesowych, tym bardziej szkodliwą, że prowadzi do odrzucania kasacji bez jakiegokolwiek uzasadnienia normatywnego. W warunkach demokratycznego państwa prawa, szanującego dostęp obywateli do sądu, stanowi to praktykę zdecydowanie nieprawidłową. Należy wobec tego przyjąć, że brak wniosku kasacyjnego jest brakiem formalnym, możliwym do usunięcia. Niezawarcie w skardze kasacyjnej wniosku o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia uniemożliwia nadanie jej prawidłowego biegu /pod warunkiem, że taki wniosek nie wynika w oczywisty sposób z treści kasacji/ i zgodnie z art. 49 par. 1 ww. ustawy przewodniczący powinien wezwać stronę do jego uzupełnienia. Strona wyraziła pogląd, że niedopuszczalność skargi kasacyjnej z uwagi na braki formalne możliwa byłaby do przyjęcia jedynie w sytuacji, gdy dane pismo nie miałoby nawet pozorów pisma procesowego. Sytuacja ta nie ma miejsca, gdy - jak w przedmiotowej sprawie -strona skarżąca dopełniła wszystkich pozostałych wymogów formalnych skargi, a w szczególności wskazała, że zaskarża orzeczenie w całości oraz podała podstawy zaskarżenia. Za jak najbardziej słuszny należy uznać pogląd, że jeżeli istnieją wątpliwości co do intencji strony w zaskarżeniu orzeczeniu, a tym samym pismo nie odpowiada warunkom formalnym nadania mu biegu, jako pismu procesowemu, należy ją wezwać do odpowiedniego uzupełnienia pisma. Zdaniem strony, dodatkowo za przyjęciem, że brak wniosku kasacyjnego stanowi usuwalny brak formalny skargi, przemawia porównanie dyspozycji normy art. 176 i art. 46 ww. ustawy. Art. 46 par. 1 pkt 3 wymaga, aby każde pismo procesowe zawierało m.in. "osnowę wniosku lub oświadczenia". Taki element skargi kasacyjnej, jak sprecyzowanie wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia, stanowi właśnie -zdaniem strony skarżącej - osnowę skargi, a zatem, jego brak podlega uzupełnieniu w trybie art. 49 ww. ustawy.

Podkreślono również, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może sam wezwać strony do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wobec tego, w przypadku dostrzeżenia usuwalnych braków formalnych, powinien na podstawie art. 180 ww. ustawy przekazać skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego w celu wezwania strony do ich usunięcia. W przedmiotowej sprawie, wskutek bezpodstawnego przyjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny, że niezawarcie w skardze kasacyjnej wniosku o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia stanowi nieusuwalny brak tej skargi oraz uznania jej z tego powodu za niedopuszczalną, strona została pozbawiona możliwości działania, ponieważ nie będąc prawidłowo wezwaną do uzupełnienia braków formalnych, nie mogła tego uczynić. Zdaniem strony, odrzucenie skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny, bez przekazania jej do kontroli wstępnej Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu narusza, usankcjonowaną przez ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadę dwuinstancyjności postępowania, jako że na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o odrzuceniu skargi kasacyjnej przysługuje zażalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W konkretnym przypadku spełnione zostały ogólne warunki dopuszczalności wznowienia postępowania sądowego, gdyż postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2004 r. FSK 450/04, od którego została wniesiona skarga o wznowienie postępowania, jest prawomocne i kończy postępowanie w sprawie.

Należy jednak stwierdzić, że skarga o wznowienie postępowania sądowego nie ma uzasadnionej podstawy. Podstawa, którą powoła strona skarżąca, określona została przepisami art. 271 ust. 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wnosząca skargę strona żąda wznowienia postępowania z powodu jego nieważności, ponieważ w wyniku naruszenia przez Sąd przepisów prawa strona pozbawiona była możliwości działania.

Zarzut ten nie znajduje uzasadnienia w świetle materiału zgromadzonego w sprawie. Należy odnotować, że skarga kasacyjna - złożona od wyroku NSA w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 23 lipca 2003 r., I SA/Wr 1744/01 - nie zawierała wniosku co do rozstrzygnięcia sprawy, wskazującego na uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. Tymczasem, jak słusznie uzasadnił to Naczelny Sąd Administracyjny wydając zaskarżone postanowienie, brak oznaczenia zakresu żądanego uchylenia lub zmiany zaskarżonego wyroku uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie skargi kasacyjnej. Jednocześnie nie można zgodzić się z wnoszącym skargę w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego, że brak wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia, przy zachowaniu wszystkich innych elementów skargi kasacyjne, o których stanowi art. 176 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowi brak formalny podlegający uzupełnieniu. Sformułowanie wniosku co do rozstrzygnięcia jest bowiem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, obok wskazania podstaw zaskarżenia, najistotniejszym wymogiem formalnym skargi kasacyjnej, który wyznacza granice zaskarżenia. Natomiast zgodnie z treścią art. 183 ww. ustawy Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę orzeka zawsze w granicach skargi kasacyjnej.

Analiza przepisu art. 176 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prowadzi również do wniosku, że skarga kasacyjna powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom, jakie sformułowane zostały ogólnie w art. 46 par. 1 tej ustawy w odniesieniu do wszystkich pism pochodzących od strony, lecz także wymaganiom przewidzianym wyłącznie dla tego rodzaju środka prawnego. Obowiązek autora skargi kasacyjnej sformułowania wniosku co do rozstrzygnięcia wynika wprost z treści normy art. 176 ww. ustawy i ma na celu spełnienie szczególnych wymogów skargi kasacyjnej, mających na celu wyznaczenie granic zaskarżenia. Braki w tym zakresie, zarówno z uwagi na treść art. 176, jak również 183 ww. ustawy, nie mogą więc podlegać sanacji, co w konsekwencji czyni skargę kasacyjną niedopuszczalną.

Powyższe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego należy uznać za już ugruntowane w orzecznictwie tego Sądu /por. postanowienie NSA z dnia 7 maja 2004 r., FSK 328/04 - nie publ.; postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2004 r., FSK 1187/04 - nie publ; postanowienie NSA z dnia 9 lutego 204 r., GSK 20/04 - Przegląd Podatkowy 2004 nr 5 str. 53/. Decydujące znaczenie spójnika "oraz" zawartego w art. 176 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika z faktu, że dokonuje on dychotomicznego podziału wymagań przewidzianych dla skargi kasacyjnej na "przepisane dla pisma w postępowaniu sądowym" i inne wymagania właściwe tylko dla skargi kasacyjnej. Wyłącznie pierwszy z nich dotyczy rozdział 1 działu III ustawy, zatytułowany "Pisma w postępowaniu sądowym" /art. 45-49/. Tak wiec art. 49 par. 1, nawet stosowany odpowiednio /art. 193/, pozwala uzupełnić tylko braki wymienione w tym rozdziale, a zatem praktycznie wymagana formalne, o których mowa w art. 46 i 47. Odpowiedniość stosowania polega po pierwsze na tym, że art. 49 par. 1 może być stosowany w postępowaniu przed NSA, a nie tylko w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, co wynikałoby z tytułu działu III, a po drugie, że skutkiem nieuzupełnienia braków jest z mocy art. 178 odrzucenie skargi kasacyjnej, a nie pozostawienie jej bez rozpoznania, jak to stanowi art. 49 par.

2. W każdym jednak razie chodzi o warunki formalne wymienione w rozdziale I działu II ustawy /ich tylko dotyczy tryb z art. 49/, a nie o inne wymagania. Tym bardziej nie może tu chodzić o uzupełnienie elementów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej /tak B. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 427; por. również: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 252; H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 561/.

Na marginesie warto podkreślić, że regulacja prawna zawarta w art. 180 ustawy - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi pozwala na odrzucenie skargi kasacyjnej przez NSA, jeżeli została ona wniesiona z uchybieniem terminu lub jest z innych przyczyn niedopuszczalna. Jeżeli więc w postanowieniu z dnia 14 maja 2004 r., FSK 450/04, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niedopuszczalna, więc był zobowiązany odrzucić tę skargę na powyższej podstawie prawnej /powołując art. 178 w związku z art. 180 ww. ustawy/.

Należy także zwrócić uwagę, że bez znaczenia dla treści wydanego w sprawie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2004 r. o FSK 450/04 jest również pismo strony wnoszącej skargę kasacyjną z dnia 3 czerwca 2004 r., zatytułowane "Uzupełnienie braków formalnych skargi kasacyjnej", zawierające wnioski zaskarżenia. Pismo to, abstrahując od jego oceny merytorycznej, z uwagi na treść zawiera elementy skargi kasacyjnej, o jakich mowa w art. 176 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, potraktować należało jako skargę kasacyjną. Zostało ono jednak doręczone Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, a nie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu i po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Tymczasem po tym terminie strony przytaczać mogą jedynie nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych a nie uzupełniać treść skargi kasacyjnej o elementy wyznaczające granice zaskarżenia. Z tych też powodów Naczelny Sąd Administracyjny pominął w swych rozważaniach kwestię wspomnianego pisma.

Jako bezzasadny należy ocenić również zarzut wnoszącego skargę o wznowienie postępowania dotyczący zaniechania wezwania strony przez Naczelny Sąd Administracyjny do uzupełnienia braków formalnych, czym pozbawiono ją możliwości działania. Naczelny Sąd Administracyjny obowiązku takiego bowiem nie miał. Skarga kasacyjna, o czym była mowa wyżej, zawierała bowiem wady nieusuwalne w świetle dyspozycji normy wypływającej z art. 176 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Powyższe okoliczności nie uzasadniają zatem wznowienia postępowania sądowego z uwagi na jego nieważność wywołaną pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można bowiem mówić wtedy, gdy stronie nie dano w ogóle możliwości działania /por. np. uchwala SN z dnia 14.04.1980 r., III CZP 19/80 - OSNP 1980 nr 11 poz. 250/. Tymczasem strona nie wykazała by taki stan rzeczy miał miejsce w badanej sprawie. Przeciwnie, pełnomocnik strony skarżącej złożył w terminie skargę kasacyjną, lecz /co wykazano wyżej/ wadliwie ja sporządził. Złożył także, co prawda bez wywołania oczekiwanych skutków, pismo z dnia 3 czerwca 2004 r., zatytułowane "Uzupełnienie braków formalnych skargi kasacyjnej." Mógł zatem złożyć skargę kasacyjną zarówno we właściwym terminie, jak i w poprawnej formie.

Skarga o wznowienie postępowania jest środkiem wzruszania prawomocnych orzeczeń w wyjątkowych wypadkach, które ujęte muszą być w normatywnych podstawach wznowienia postępowania sądowego. Te zaś, jak wykazano, nie wystąpiły w analizowanej sprawie. Jednocześnie zwrócić należy uwagę, że skarga kasacyjna, w świetle obowiązujących przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, musi się ograniczyć wyłącznie do badania zagadnień jurydycznych i zarzutów przygotowanych przez profesjonalistów, czemu służyć ma, zgodnie z treścią art. 175 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, instytucja przymusu adwokacko-radcowskiego. Niewykonywanie lub nienależyte wykonywanie obowiązków procesowych przez pełnomocnika strony skarżącej nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania, polegającej na pozbawieniu jej możliwości działania /zob. m.in. postanowienie SN z dnia 26.03.2003 r., II CZ 26/03 - OSNC 2004 nr 6 poz. 95/.

Naczelny Sąd Administracyjny nie może natomiast odnieść się do zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wnoszący skargę kasacyjną nie uzasadnił bowiem, w jaki konkretny sposób normy te zostały prze sąd naruszone. Uzasadnienie skargi kasacyjnej ogranicza się natomiast do kwestii wadliwego stosowania przez ten sąd przepisów ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 176 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż strony nie pozbawiono możliwości rozpoznania sprawy /co do meritum/ w drugiej instancji. Aby tę możliwość wykorzystać strona winna była jedynie prawidłowo sporządzić środek odwoławczy.

W związku z powyższym negatywnie należy ocenić zasadność zgłoszonej podstawy wznowienia. Dlatego na podstawie art. 282 par. 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi skargę o wznowienie postępowania należało oddalić.