Uzasadnienie
Postanowieniem z 8 lipca 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Zrzeszenia Handlu i Usług Ziemi (...) z powodu nieuiszczenia wpisu.
14 czerwca 2004 r. skarżący złożył skargę o wznowienie postępowania na podstawie przepisu art. 271 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej cyt. jako p.p.s.a./ w zw. z art. 103 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271/.
Skarżące Zrzeszenie podniosło, że nie otrzymało wezwania do uiszczenia wpisu sądowego. Ponadto nie doręczono mu postanowienia o odrzuceniu skargi. Zarówno wezwanie do uiszczenia wpisu, jak i postanowienie o odrzuceniu skargi Naczelny Sąd Administracyjny uznał za doręczone po jednokrotnym awizo. Skarżący stwierdził, iż doręczyciel zwrócił sądowi przesyłkę z dokonaną na kopercie adnotacją "mieszkanie zamknięte, awizowano, nie podjęto w terminie". Zdaniem skarżącego, skoro doręczyciel nie wypełnił urzędowego druku doręczenia wezwania, Sąd nie mógł uznać takiego doręczenia za prawidłowe. Takie postępowanie stanowi zatem naruszenie art. 27 ust. 2 ustawy z 11 maja 1995 o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. - dalej cyt. jako ustawa o NSA/ w zw. z art. 44 Kpa i art. 59 ustawy o NSA, a w konsekwencji naruszenie prawa strony do sądu /art. 45 i 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej/. Zatem żądanie wznowienia postępowania znajduje uzasadnienie w przepisie art. 271 pkt 2 p.p.s.a., bowiem strona pozbawiona była możliwości działania, gdyż nie wiedziała o wezwaniu do uiszczenia wpisu, ani o odrzuceniu skargi.
Postanowieniem z 29 lipca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę o wznowienie postępowania /III SA/Wa 1012/04/ wskazując w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 273 par. 2 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, natomiast okoliczność faktyczna to zdarzenie niezależne od treści przepisów prawa, a tym bardziej od jego wykładni.
W skardze kasacyjnej Zrzeszenie domagało się uchylenia w całości postanowienia z 29 lipca 2004 r. Zarzuciło:
- na podstawie art. 174 pkt 1 i art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 1, 8, 178 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 44 Kpa, art. 27 ust. 2 w zw. z art. 59 ustawy o NSA oraz art. 271 pkt 2 p.p.s.a.
- na podstawie art. 174 pkt 2 oraz art. 145 par. 1 pkt 1 i art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania i niezastosowanie wprost 1, 8, 178 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 271 pkt 2 i art. 280 par. 1 p.p.s.a. oraz art. 103 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271/ oraz art. 44 Kpa i art. 27 ust. 2 w zw. z art. 59 ustawy o NSA oraz nierozpatrzenie istoty sprawy i art. 282 par. 2 i art. 145 par. 1 lit. "a" p.p.s.a. poprzez odmowę wznowienia postępowania i uchylenia decyzji Izby Skarbowej w W. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu sprawy w granicach skargi kasacyjnej /art. 183 p.p.s.a./, stwierdził, że zasługiwała ona na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, ponieważ ich zasadność mogłaby czynić przedwczesnym ustosunkowywanie się do zarzutów natury materialnej.
W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania wywiedziono, iż z powodu wadliwego uznania za doręczone kierowanych do skarżącego przesyłek zawierających pisma sądowe, pozbawiono stronę możliwości działania - co w ocenie autora skargi kasacyjnej - stanowić miało podstawę wznowienia postępowania przewidzianą w art. 271 pkt 2 p.p.s.a.
Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważał kwestię wznowienia postępowania pod kątem istnienia przesłanki zawartej w art. 273 par. 2 p.p.s.a., tj. ujawnienia się nowych - nieznanych podczas pierwotnego rozpoznania sprawy - okoliczności faktycznych lub środków dowodowych. Sąd I instancji zaniechał zarazem zbadania czy nie zachodzi przesłanka wznowienia postępowania na którą wskazywał Skarżący.
Tymczasem w postępowaniu wznowieniowym sąd jest związany granicami skargi, tj. ciąży na nim obowiązek zbadania istnienia przesłanek wznowienia w oparciu o podstawę wskazaną w skardze.
Wprawdzie przepisy Działu VII p.p.s.a. nie zawierają autonomicznego określenia zakresu kognicji sądu w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania, na podstawie art. 276 ustawy odpowiednio stosuje się tu przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Wśród nich mieści się również art. 134 par. 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uznaje się jednak, iż sprawą w rozumieniu tego przepisu jest sprawa administracyjna, co powoduje, iż wskazana regulacja nie przystaje do postępowań ze skargi o wznowienie postępowania, a zatem brak jest podstaw do uznania, iż zakres rozpoznania w ich przypadku jest inny niż zakreślony treścią inicjujących je skarg.
Innymi słowy, sąd rozpoznając skargę bada jedynie czy podstawa wznowienia, na którą powołuje się strona, jest merytorycznie uzasadniona.
Sąd nie może zarazem z urzędu brać pod uwagę podstawy niewskazanej w tej skardze /tak H. Knysiak-Molczyk, w Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz red. T. Woś, Warszawa 2005, str. 680/.
Niezastosowanie się do tych wymogów, skutkować musiało uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, podczas którego winien się on kierować wyżej naprowadzonymi wskazaniami /art. 185 par. 1 p.p.s.a./.
W sytuacji, gdy mankamenty zaskarżonego postanowienia w istocie uniemożliwiły dokonanie jego rzeczowej kontroli instancyjnej, z uwagi na charakter postępowania kasacyjnego, brak jest możliwości analizy, zawartych w skardze kasacyjnej, zarzutów natury merytorycznej dotyczących istnienia podstaw wznowienia postępowania.
Na marginesie powyższych rozważań - jako że nie podnoszono tego w skardze kasacyjnej - należy wskazać na niedopuszczalność merytorycznego rozpoznania skargi o wznowienie postępowania na posiedzeniu niejawnym. Art. 280 par. 1 p.p.s.a. dopuszcza bowiem możliwość badania skargi w tym trybie jedynie pod kątem terminowości jej wniesienia oraz oparcia jej na ustawowej podstawie wznowienia, nie zaś oceny czy przytoczona w skardze jest merytorycznie uzasadniona /postanowienie SN z 14.01.1999 r., II UKN 417/98 - OSNAPU 2000 nr 6 poz. 254; A. Kabat, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2005 r. str. 651/.
Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, iż u podstaw odrzucenia skargi legło ustalenie, iż nie zachodzą przesłanki wznowienia, nie zaś, by skarga nie zawierała ustawowej podstawy wznowienia.
W tym kontekście nie bez znaczenia pozostaje również treść orzeczenia, które zapada w wyniku rozpoznania skargi o wznowienie postępowania. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, iż w sytuacji, gdy podniesiona w skardze podstawa wznowienia postępowania nie jest uzasadniona, skarga taka podlega oddaleniu /post. SN z 21.12.1999 r. I PKN 448/99 - OSNAPU 2001 nr 15 poz. 487/. Odrzucenie skargi następuje zaś z powodu przeszkód natury formalnej w sytuacji, o której mowa w art. 280 par. 1 i art. 281 p.p.s.a.