Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 01 października 2003 r. w sprawie I SA/Wr 442/03, Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu oddalił skargę Z. L. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego sądu z dnia 20.12.2002 r. sygn. akt [...] oddalającego skargę w przedmiocie wymiaru należności celnych.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd orzekający stwierdził, że skarżący zachował trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie, a jako podstawę prawną wniosku strona wskazała treść art. 403 § 2 kpc w związku z treścią art. 58 i 59 ustawy z dnia 11.05.1995 r. o NSA.
Badając sprawę pod tym kątem, czy skarga znajduje uzasadnienie w treści powołanego wyżej przepisu, sąd orzekający uznał, że wywody w niej zawarte nie są trafne. Nie można się bowiem zgodzić ze stanowiskiem skarżącego, że nową okolicznością w rozumieniu art. 403 § 2 kpc jest okoliczność niepowoływana dotychczas przez stronę. Pogląd, że nowymi okolicznościami są także okoliczności po raz pierwszy przez stronę zgłoszone, uzasadniony jest jedynie przy interpretacji przepisu art. 145 regulującego kwestię wznowienia postępowania administracyjnego, jak i w art. 240 Ordynacji podatkowej. Zarówno przepis art. 145 § 1 pkt 5 kpa, jak i art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej stanowią, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Sąd orzekający stwierdził, że stanowisko to jest uzasadnione tym, że w wyżej wymienionych ustawach zrezygnowano z rozwiązania ograniczającego tę podstawę wznowienia przesłanką możliwości wcześniejszego powołania przez stronę. Jednak te przepisy nie znajdują zastosowania do wznowienia postępowania przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powołany już i znajdujący odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przepis art. 403 § 2 kpc jednoznacznie stanowi, że chodzi w nim tylko o takie okoliczności faktyczne i środki dowodowe, z których strona nie mogła wcześniej skorzystać w poprzednim postępowaniu.
Z uzasadnienia wyroku NSA OZ we Wrocławiu z dnia 20.12.2002 r. wynika wyraźnie, że organy obu instancji ustaliły, iż do Polski sprowadzono wg odrębnych odpraw celnych podzespoły do samochodu osobowego tej samej marki, dopuszczone do obrotu na podstawie dwóch odrębnych decyzji zawartych w Dowodach Odpraw Celnych, a ustalenia te sąd wówczas uznał za trafne i znajdujące poparcie w dowodach sprawy. Dopiero po zmontowaniu ze sprowadzonych części samochodu ujawnił się rzeczywisty stan towaru i stanowisko organów celnych, że była to podstawa do wznowienia postępowania celnego sąd uznał za zasadne. Sąd nie uznał za prawdziwe twierdzeń zawartych w skardze o wznowienie, że nie była przedmiotem badań okoliczność z jakich przyczyn organ celny na etapie wydawania decyzji zawartych w SAD-ach nie zakwalifikował sprowadzonego towaru jako towaru kompletnego. Skarżący przyznał wręcz w uzasadnieniu skargi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę o sygn. I SA/Wr 1760/00 uznał, że stan towaru w momencie odpraw celnych nie pozwalał na ustalenie, że przedmiotem importu był wyrób o cechach wyrobu kompletnego. Wobec tego okoliczność ta była badana. W swoich orzeczeniach organy celne powołały treść Reguły 2a ORINS. Strona skarżąca ani w odwołaniu od decyzji organu I-szej instancji, ani w skardze na decyzję organu odwoławczego do NSA nie wskazała, że organ I-szej instancji w 1997 r. powinien znać rzeczywisty stan sprowadzanego towaru, a zatem, że nie było podstaw do wznowienia postępowania. Nie można więc przyjąć, że jest to okoliczność wykryta dopiero po wyroku NSA i jest to okoliczność, na którą strona nie mogła się powołać w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, dążąc do podważenia zasadności wznowienia postępowania celnego dokonanego przez Dyrektora Urzędu Celnego. W postępowaniu sądowym zakończonym wyrokiem z dnia 20.12.2002 r. sąd badał zasadność wznowienia postępowania celnego.
Powyższy wyrok zaskarżył Z. L. za pośrednictwem adw. Marka Wolarskiego. W skardze kasacyjnej wnosił o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Orzeczeniu z dnia 01.10.2003 r. tego sądu skarżący zarzuca naruszenie art. 2 i 7 Konstytucji RP, naruszenie art. 403 § 2 kpc poprzez błędną jego wykładnię oraz naruszenie prawa materialnego celnego, a w szczególności Reguły 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej.
Rozwijając zarzuty skargi kasacyjnej, skarżący stara się wykazać, że Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu, wydając wyrok z dnia 20.12.2002 r. sygn. akt I SA/Wr 1760/00, nie badał i nie ustalił na jakiej podstawie organ celny I instancji odstąpił w 1997 r. od stosowania zasad klasyfikacji importowanych towarów w oparciu o Regułę 2a ORINS. Ten sam zarzut dotyczy przeprowadzenia postępowania przez organ celny II-giej instancji. Zdaniem skarżącego, zmontowanie importowanych podzespołów samochodu nie uzasadniało zastosowania art. 240 § 1 pkt 5 ustawy – Ordynacja podatkowa i wznowienia postępowania celnego. Brak ustalenia przyczyn odstąpienia od stosowania Reguły 2a ORINS i ujawnienie tego uchybienia sądu wydającego wyrok z dnia 20.12.2002 r. stanowi wg skarżącego nową okoliczność w rozumieniu przepisu art. 403 § 2 kpc.
Naczelnik Urzędu Celnego w Legnicy postanowieniem z dnia 01.10.1998 r. wznowił postępowanie w sprawach zakończonych decyzjami z dnia 09.05.1997 r. nr 250200 i nr 250223. W dniu 29.01.1999 r. uchylił powyższe decyzje i dokonał podwyższenia wymiaru należności celnych, powołując przepisy – Regułę 2a ORINS. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł, a orzeczeniem z dnia 20.12.2002 r. sąd oddalił skargę. W uzasadnieniu sąd ten stwierdził, że towary w momencie zgłoszenia w 1997 r. stanowiły wyrób kompletny w rozumieniu postanowień Reguły 2a ORINS, lecz zdaniem skarżącego nie wyjaśnił dlaczego organ celny I instancji nie zastosował tych reguł klasyfikacji w 1997 r., lecz dopiero w 1999 r. Organy celne miały obowiązek do zgłoszenia celnego dokonanego w 1997 r. zastosować Regułę 2a ORINS i na tej podstawie określić wysokość cła. Zdaniem skarżącego, zmontowanie w późniejszym terminie importowanych podzespołów nie ma w sprawie istotnego znaczenia. Natomiast wg skargi kasacyjnej istotnym jest fakt, że sąd orzekający nie rozstrzygnął czy sprowadzone części w 1997 r. miały zasadniczy charakter wyrobu gotowego i dlaczego wyrób ten nie został sklasyfikowany do pozycji taryfy celnej obejmującej pojazdy samochodowe. Wg skarżącego organ celny posiadał wiedzę co do tego, że przedmiotem zgłoszenia są podzespoły pojazdu posiadające zasadniczo charakter wyrobu kompletnego. Nie sposób zatem przyjąć, jak utrzymuje sąd w orzeczeniu z dnia 20.12.2002 r., że stan towaru nie pozwalał w momencie odprawy celnej na ustalenie, iż przedmiotem importu jest wyrób mający zasadniczo cechy wyrobu kompletnego. Wg skargi kasacyjnej okolicznością nieznaną sądowi orzekającemu oraz skarżącemu pozostawała przyczyna, dla której w 1997 r. nie zastosowano Reguł ORINS, a ponieważ w wyroku z dnia 20.12.2002 r. sąd tego nie ustalił, fakt ten spełnia, zdaniem skarżącego, przesłankę z art. 403 § 2 kpc uzasadniającą wznowienie postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu w piśmie z dnia 01.04.2004 r. podtrzymał stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę z dnia 18.01.2001 r., w której wnosił o jej oddalenie. Powstrzymał się jednocześnie od podania obszerniejszych wywodów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że:
Skarga kasacyjna została wniesiona w trybie art. 101 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).
Sąd uznał również, że spełnia warunki określone w art. 174, 175 § 1 i 176 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269).
Merytorycznie badając wniosek o wznowienie postępowania, sąd kasacyjny uznał, że nie jest zasadny.
Słusznie bowiem zauważył sąd orzekający, że instytucja wznowienia postępowania opiera się na przysługującej, poza tokiem instancji, skardze o presumpcję wadliwego procesu i zastąpienie zapadłego orzeczenia – orzeczeniem nowym. Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowanego przeciwko prawomocnemu wyrokowi powoduje, że wznowienie postępowania sądowego może nastąpić wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Uwzględniają one konieczność wznowienia na nowo procesu dotkniętego brakami formalnymi, bez względu na ich wpływ na rozstrzygnięcie (art. 401 pkt 1 i 2 kpc), właściwe przyczyny restytucyjne (art. 403 kpc) oraz fakt wydania wyroku na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą (art. 4011 kpc).
Zasadnie również przyjęto w zaskarżonym wyroku, że do wniosku o wznowienie postępowania mają zastosowanie z mocy odesłania zawartego w art. 59 ustawy z dnia 11.05.1995 r. o NSA (Dz.U. Nr 74, poz. 368) – przepisy kodeksu postępowania cywilnego.
Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie przepisu art. 403 § 2 kpc przez błędną jego wykładnię. Zdaniem skarżącego, okolicznością nieznaną sądowi orzekającemu oraz skarżącemu pozostawała przyczyna, dla której w 1997 r. nie zastosowano Reguł ORINS. Również w wyroku NSA z dnia 20.12.2002 r. okoliczności tej nie ustalono. Wg strony, ten fakt spełnia przesłankę określoną w art. 403 § 2 kpc i uzasadnia uwzględnienie wniosku o wznowienie postępowania.
Stwierdzić więc należy, że podstawą wznowienia przewidzianego w powołanym wyżej przepisie jest późniejsze – po uprawomocnieniu się wyroku – wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Z końcowego zaś zwrotu art. 403 § 2 kpc wynika, że "wykrycie" odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nie ujawnionych i podówczas nieujawnialnych, bo nie znanych stronom. Nie odnosi się ono zatem do okoliczności i dowodów jawnych z materiału poprzedniego postępowania, a tylko nie dostrzeżonych przez stronę. Inaczej bowiem skarga o wznowienie służyłaby korygowaniu błędów popełnionych przez stronę przy prowadzeniu poprzedniej sprawy, co jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 05.05.1967 r. IPZ 20/67 – nie należy do jej funkcji.
Okoliczności, o których wspomina skarga kasacyjna były omówione szczegółowo w wyroku NSA – OZ we Wrocławiu z dnia 20.12.2002 r. Wyraźnie w nim stwierdzono, że dwie osoby fizyczne sprowadziły podzespoły samochodu i zgłosiły je do odrębnych odpraw celnych. Następnie zmontowanie samochodu i zarejestrowanie go na nazwisko skarżącego stanowiło nową okoliczność, która uzasadniała wznowienie postępowania celnego na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Po ustaleniu faktu, że w istocie importerzy sprowadzili samochód w stanie rozmontowanym, organy celne mogły zastosować Regułę 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej. Okoliczność ta była znana zarówno skarżącemu, jak i sądowi orzekającemu, bowiem w skardze strona wyraźnie kwestionowała wznowienie postępowania celnego, a sąd w uzasadnieniu rozważył okoliczności tego wznowienia i uznał, że znajduje ono uzasadnienie w treści art. 240 § 1 pkt 5 ustawy – Ordynacja podatkowa. Słusznie więc zauważył sąd w zaskarżonym wyroku, że przyczyny, dla których przy pierwszych zgłoszeniach celnych nie zastosowano Reguły 2a ORINS zostały wyjaśnione. Skarżący zaś zarówno we wniosku o wznowienie postępowania, jak i w skardze kasacyjnej dąży w istocie do podważenia zasadności wznowienia postępowania celnego, w wyniku którego organy celne uznały zgłoszenia celne za nieprawidłowe i określono wartość długu celnego od kompletnego pojazdu samochodowego.
Nie można podzielić stanowiska kasacji, że sąd orzekający w zaskarżonym wyroku dopuścił się naruszenia Reguły 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej.
Sąd orzekał wyłącznie w przedmiocie dopuszczalności wznowienia postępowania sądowego i oddalając skargę w uzasadnieniu stwierdził, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 403 § 2 kpc.
Zarzut skargi przekracza więc granice rozstrzygnięcia, a dalsze wywody nawiązujące do okoliczności ustalonych i rozstrzygniętych w sprawie NSA – OZ we Wrocławiu sygn. I SA/Wr 1760/00 są bezprzedmiotowe. Ponowne rozpoznanie tej sprawy mogłoby być możliwe wówczas, gdyby sąd uwzględnił skargę o wznowienie postępowania, co jednak w sprawie nie miało miejsca.
Na koniec należy stwierdzić, że powołane w skardze kasacyjnej orzeczenia Sądu Najwyższego (sygn. akt II KO 76/94 i V KO 2/96) znalazły się w niej chyba omyłkowo, bowiem dotyczą wznowienia postępowania karnego opartego na przepisach kodeksu postępowania karnego, a więc różniących się istotnie w stosunku do przepisów postępowania cywilnego, mających zastosowanie w sprawie niniejszej.
Co zaś do pisma pełnomocnika skarżącego z dnia 10.05.2004 r., to zarzuty w nim zawarte pozostają poza rozważaniami sądu z uwagi na treść art. 183 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), z którego wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie, lecz tylko do zgłoszonych wcześniej podstaw kasacyjnych. Z urzędu sąd bierze pod rozwagę nieważność postępowania.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne, zarówno co do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i postępowania, a zatem brak jest również naruszenia przepisów art. 2, 7 Konstytucji RP.
Sąd orzekający odniósł się prawidłowo do wszystkich istotnych okoliczności sprawy i z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną na podstawie art. 181, 183 i 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) – oddalił.